Qazaq tiliniń mamany Natalıa Almaǵambetova: Bári «nan bershi, sý isheminnen» bastaldy

Onyń aıtýynsha, ózi Shyńǵyrlaý aýdanynda qarapaıym otbasynda týyp-ósken.

- Ol kezde aýylymyz Novopetrovka (qazirgi Qýaǵash okrýgi) dep atalatyn. Qyz kezimdegi tegim Akımchýk edi. Anam Valentına, ákem Aleksandr, jalǵyz aǵam Oleg – bárimiz el qatarly ǵumyr keshtik, - deıdi Natalıa.

-Qazaq tilin qalaı meńgerip aldyń?

- Men on jyl boıy oryssha oqydym, oryssha tárbıe aldym. Biraq balabaqshadan bastap qazaq balalarymen birge óstim. Bári bastapqyda «Nan bershi, sý ishemin» deýden bastaldy ǵoı. Kórshi-kólem, qurby-dostarym osy ǵajap tildi meńgerip alýyma sebepshi boldy. Olar meni orys degen joq. Barlyǵy baýyryna tartty. Ásirese, jan dosym Aınur ata-ájesiniń qolynda tárbıelengen edi. Sol Dáýlenovter otbasyna barǵanda, ata-ájesi birden: «Aınalaıyn, qyzym, kel, shaı isheıik!» dep, tórge shyǵaratyn. Meni tilge úıretken sol halyq.

-Mamandyqty tańdaǵan kezde de qazaq tiline bet burǵan ekensiń...

- Iá, 1992 jyly A.Pýshkın atyndaǵy Oral pedagogıkalyq ınstıtýtynyń (qazir M.Ótemisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti) qazaq fılologııasy bólimine oqýǵa tústim. Elge tanymal ádebıetshi-ǵalym Serikqalı Sharabasov týǵan ákemdeı boldy. Sondaı-aq Otaráli Búrkitov, Ǵabıt Hasanov, Aqzııa Nııazǵalıeva, Uldaı Erjanova syndy ustazdarym qazaq tiliniń tereńine boılata tústi. Tórt jyldan keıin oqý ornyn bitirerde, Serikqalı Ǵabdeshuly: «Natalıa danyshpan, áli birtalaı qazaqty qazaq qylamyz», dep ınstıtýtqa alyp qaldy. Aǵaı shákirtterine «danyshpan», «shilpik» dep sóıleıtin edi. Sol 1996 jyldan beri orys aýdıtorııasynda praktıkalyq qazaq tilinen dáris berip kelemin.

-Almaǵambetovter – talaı jarysta top jarǵan balýany bar, tórt túlik mal ósirip, sáıgúlik baptaǵan, óńirge tanymal áýlet. Osy shańyraqqa qalaı kelin bolyp tústińiz?

-Qazaqta «Alystan arbalaǵansha, jaqynnan dorbala» degen sóz bar. Ádilbek qurdasym ári ol qazaq synybynda qatar oqydy. Bir-birimizdi birden kózben uǵysyp, jaqsy kórip qaldyq. Mektep kezinen birge júrdik. Men tórt jyl oqýǵa ketkende de, ol kútti. Sózdiń shyny kerek, bastapqyda oǵan turmysqa shyǵýyma úıdegiler, ásirese, ákem qarsy boldy. Degenmen Ádilbek sóılesip, ata-anamnyń ruqsatymen otaý qurdyq. Qazaqsha sóılegennen keıin meni qaıyn jurtym jyly qabyldady. Almaǵambetovter otbasynda toǵyz bala edi. Qaıynaǵa, qaıynapa, qaıynsińlilerim bar. Qaıynatam (Erkinǵalı) qatal boldy, birtalaı synaqqa saldy. Biraq aýyldyń qyzymyn ǵoı, shaı quıý, sıyr saýý sekildi jumystarǵa tez kóndigip kettim. Bilmegenimdi altyn enem (Qanııa), abysyndarym úıretti. Sóıtip sýdaı sińip, tastaı battym.

-Suhbat alýǵa ýaqyt belgilegen kezde bir sózińde qaınaǵalarymnyń aıtqany zań, sodan bosaı almaı jatyrmyn dep qaldyń...

- Iá, qazaqtyń kelini bolǵan soń, jasy úlkenderdiń aıtqanyn oryndamaýǵa bolmaıdy. Sadaqa, qonaqtyq bolsa, mindetti túrde baryp kómektesýim kerek. Qazaqy shańyraqta syılastyq myqtap ornaǵan ǵoı. Ony buzbaı, alǵa aparý – árkimniń boryshy dep bilemin.

Joldasym sharýa qojalyǵynda asyl tuqymdy mal ósirýmen aınalysady. Óz eline berilgen naǵyz patrıot. Shet elderden sapardan kelgende, «Nege sol elderdiń azamattaryndaı bolmaımyz?» dep, keıbir qazaqtarǵa kóńili qalǵanyn aıtyp otyrady.

Ádilbek ekeýmiz úsh bala tárbıeleýdemiz. Tuńǵyshymyz Álibek – qannan berilgen ǵoı, dzıýdodan sport sheberi, qazaq kúresinen de túıe balýan atandy. Belgili bapker Berdiǵalı (Borıs) Tólegenuly «aralas qannan birdeńe shyǵady» dep, dzıýdoǵa baýlyp edi. Qazir balamyz M.Ótemisov atyndaǵy BQMÝ-dy bastapqy áskerı daıyndyq boıynsha bitirip, jumys istep júr. Otaý qurdy. Óz basym kelinim qazaq qyzy bolsa eken dep armandadym, shúkir, soǵan da jettik. Men ózim ene tárbıesin alsam, qazir kelinim Dınaraǵa aqylshymyn. Ol da «mamalap» quraq ushyp, qyzmet etedi. Mine, baqyt degen osy emes pe!

Myrzaǵulymyz da patrıot bolyp ósip keledi. Qazir 15 jasta, T.Júrgenov atyndaǵy óner akademııasynyń 1-kýrsynda oqıdy, ánshi. 12 jasynda alys Aýstralııadaǵy Sıdneı qalasyna halyqaralyq festıvalge baryp, qazaq eliniń ónerin barynsha tanytyp keldi. On jasynda emge muqtaj bala úshin oblystyq qazaq drama teatrynda qaıyrymdylyq kontsertin qoıyp, qarjy jınap berdi. Bul da meıirimdiliktiń bir kórinisi ǵoı.

Kishkentaı qyzymyz Tomırıs №42 «Aq nıet» gımnazııasynda oqıdy. Balalarymyzdyń bári de qazaqsha sóıleıdi.

Osydan eki jyl buryn elordada ótken «Mereıli otbasy» ulttyq baıqaýyna qatystyq. SMS daýys berýden ekinshi orynda tur edik. Degenmen qazylar alqasy bul oryndy basqalarǵa berip jiberdi. Eń bastysy, tilimizdi, dástúrimizdi, ónerimizdi kórsetý ǵoı. Otbasynda musylmandyq dástúrin ustanyp, juma saıyn shelpek pisirip, duǵa baǵyshtap otyramyz.

-Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń qazaq tiliniń ultaralyq qarym-qatynas tili retinde qoldanylýy kerektigin aıtyp júrgeni belgili. Buǵan baılanysty pikiriń qandaı?

- Árıne, oǵan tolyq qosylamyn. Osy oraıda aıtarym, bul ustanymnyń túpkilikti júzege asýy úshin Konstıtýtsııanyń 7-babyn ózgertý kerek. Onda «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy memlekettik til – qazaq tili», sosyn «Memlekettik uıymdarda jáne jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynda orys tili resmı túrde qazaq tilimen teń qoldanylady» delingen. Mine, osy «...qazaq tilimen teń qoldanylady» degendi alyp tastaý kerek. Áıtpese táýelsizdik alǵanymyzǵa otyz jylǵa jýyqtady, til úırenetindeı ýaqytymyz boldy ǵoı. Bári de adamnyń ózine, nıetine baılanysty. Mysaly, men sabaq beretin orys toptarynda ózge ult ókilderi de, qazaqtar da bar. Solardyń ishinde birqatary qazaqsha sóılep turǵan maǵan qarap tildi meńgerýge umtylady. Alaıda oryssha sóılegendi dáreje kórip, ana tilin mensinbeıtin qazaq jastary da bar. Shyn mánisinde jastardyń bári qazaqsha sóılese, ǵajap emes pe! Sol kúnge jetsek deımiz.

Qazirgi tańda ustazdyq qyzmetimnen basqa oblystyq Assambleıa janyndaǵy «Til – mura» qozǵalysyna jetekshilik etýdemin. Mundaǵy maqsat – ózim sekildi ózge ult ókilderin qatystyra otyryp, jastarymyzdyń tildi tezirek meńgerýine septesý. Qudaıǵa shúkir, keremet elde turyp jatyrmyz. Endeshe, memlekettik tildi bilý – ár adamnyń paryzy dep esepteımin.

- Suhbatyńa rahmet!