«Qazaq tilin biletin bolsańyzdar, 200 mıllıon adam sóıleıtin halyqqa kilt tabasyzdar»

«Egemen Qazaqstan» gazetiniń búgingi nómirinde Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Qostanaı óńirine jasaǵan sapary týraly keń kólemdi maqala jaryq kórdi. «Qostanaıdaǵy kóp is kóńilimnen shyqty» atty materıalda qýańshylyqty eńsere bilgen oblys dıhanshylarynyń máselesi nazarda bolǵandyǵy atalyp ótiledi. Sonymen qatar aptap ystyqta astyǵy bitik shyqpaı qalǵan sharýalarǵa kórsetiletin memlekettik kómek pen osy saladaǵy jumystar týrasynda sheshimin tapqan ózekjardy máseleler baıandalady. «Bul salaǵa memleket 225 mıllıard teńge qarjy bólip otyr. Sonyń arqasynda egin jáne mal sharýashylyǵynyń damýy úshin sýbsıdııalar bólineýde. Uqsatý kásiporyndary ashylýda», deıdi gazet tilshisi. «Men Qostanaı oblysynda atqarylyp jatqan isterge rızamyn. Bıylǵydaı kúrdeli jyldyń ózinde munda 4 mıllıon tonnadaı astyq jınalatyn bolady. Aınalamyzdaǵy kóptegen elderde qýańshylyqqa baılanysty kúrdeli jaǵdaı qalyptasyp otyr. Al Qazaqstannyń qambasy astyqqa tolady, ol syrtqa satýymyzǵa da, ishki qajettilikke paıdalanýymyzǵa da, qorǵa, tuqymǵa qaldyrýymyzǵa da jetedi. Eń bastysy - halyq toq bolady, - dedi Nursultan Nazarbaev», dep túıindeıdi «Egemen Qazaqstan»

Endi 3 kúnnen keıin qazaq eline Konstıtýtsııanyń 15 jyldyǵy merekesi de keledi. Elimizdiń memlekettik merekeleri tizbesinde bul tarıhı máni jóninen aty Táýelsizdik kúnimen qatar atalatyn asa mańyzdy datalardyń biri. Soǵan baılanysty «Egemen Qazaqstan» basylymynda QR Prezıdenti Keńsesiniń bastyǵy Mahmut Qasymbekovtiń «Prezıdenttiń tól perzenti» atty maqalasy jaryqqa shyqty. Bas qundylyqtarymyz Qazaqstan Konstıtýtsııasy, el Táýelsizdigi ótken ǵasyrdyń 90-shy jyldary qalaı jáne qandaı qıyndyqtarmen qolǵa jetkendigi týrasynda keńinen áńgimelengen materıalda Ata Zańymyzdyń qabyldaýyna Elbasynyń qosqan ólsheýsiz yqpaly keńinen aıtylǵan. «Osydan 15 jyl buryn qyzý óris alǵan saıası kúres jaǵdaıynda elimizdiń Ata Zańyn ázirleý men qabyldaý úderisi zııatkerlik jáne rýhanı kúshterdiń tastúıin jumylýyn talap etti. Ári ol zańdy túrde Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń tóńiregine toptasqan demokratııalyq ózgeristerdi jaqtaýshylardyń qıyn da talassyz jeńisimen aıaqtaldy», deı kele, Elbasynyń sol bir qıyn da aýyr kezeńderdegi myna sózderin keltiredi: «Men ǵalym-zańgerlerden jumys tobyn qurýdy oıǵa alyp otyrmyn. Onyń jemisti jumys isteýi úshin barlyq qajetti ári jetkilikti jaǵdaılar jasalýy kerek. Bizge jańa Konstıtýtsııa kerek, eger biz ony qazir ázirleı almasaq, onda elimizdi joǵaltyp alýymyz múmkin. Qıyndyqtardan qashý, ózgeniń jetegine erý alǵan baǵytymyzdan aýytqý degendi bildiredi, ony bizge tarıh ta, bolashaq urpaqtar da keshpeıdi. Taıaýdaǵy aılarda biz bar kúsh-jigerimizdi jumyldyryp, kásibı mamandarǵa súıene otyryp, bul iske eń kemel, sanaly ári jan-tánimen berilgen adamdardy tartýymyz kerek...».

Qazaqstanda astronomııa nasıhatty, qoldaýdy qajet etetin salalardyń biri. Jastardyń bul mamandyqqa bet alýy táýelsizdik jyldarynda kúrt azaıyp, qazirgi ýaqytta osy saladaǵy mamandardy daıarlaıtyn joǵary oqý oryndarynyń da sany birdi-ekili. Memleket tarapynan bólinetin 40 oqý granty bólingenimen, bilim alyp shyqqandardyń shamamen 3-4-i ǵana atalmysh ǵylymda qalsa, qalǵandary basqa salaǵa ketedi eken. Sonda qalaısha «ǵaryshtyq derjava bolamyz» degen suraqtarǵa jaýap izdeýge tyrysqan «Alash aınasy» basylymy tilshisiniń «Astronomııany bilmesek, aspandy qalaı ıgeremiz?» maqalasy birneshe ózekti máselege den qoıady.

Sonymen qatar «Alash aınasy» «Qaznette jańa domen paıda bolmaq» degen jaǵymdy jańalyq jarııalady. Basylym ǵalamtorda «.qaz» atty jańa domenniń jumys isteı bastaǵandyǵyn jáne bul ekinshi dárejeli domendik ataýlardy qazaq alfavıti nyshandarymen tirkeýge múmkindik beredi dep otyr.

«Aıqyn» gazetiniń búgingi nómiri memlekettik tilimiz - qazaq tiline arnalǵan taqyryptarǵa qalam terbeıdi. Aıhan Sháriptiń jaryqqa shyqqan maqalasy «Qazaq tilin biletin bolsańyzdar, 200 mıllıon adam sóıleıtin halyqqa kilt tabasyzdar» atty maqalasynda keshegi Prezıdent janyndaǵy Jastar saıasaty jónindegi keńestiń 7-shi jıynynda Úkimet basshysy Kárim Másimovtiń qatysýymen qazaq tiliniń damýyna qatysty talqylaýlardy baıan etedi. Ol jıynda 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik Tilderdiń qyzmet etýi jáne jáne damytý baǵdarlamasy jobasyn bıylǵy jylǵy qazan aıynyń 1-ine deıin jasaqtaýdy tapsyrǵan bolatyn. Soǵan oraı, baǵdarlamanyń negizgi jaýaptysy Mádenıet mınıstrligi, al ol keńestiń basty músheleri bilim jáne ǵylym salasynyń basshysy Janseıit Túımebaev sondaı-aq aqparat jáne baılanys salasynyń basshysy Asqar Jumaǵalıev bolyp otyr. «Mádenıet mınıstri Muhtar Qul-Muhammed memlekettik tilge muryn shúıire qaraý syndy kesel jastardyń birazyna tán ekendigin ashyq ári qynjyla aıtty. «Jer betindegi túrki tildes halyqtardyń sany 200 mıllıonǵa jýyqtady. Túrkııanyń ózinde halyq 70 mıllıonnan astam. Sol búkil túrki halyqtary tiliniń ádebı tiliniń normasy Qazaqstanda, qazaq tilinde saqtalǵan. Óıtkeni bizdiń tilimiz taza túrkilik tabıǵı qabiletin, qasıetin saqtap otyr» dep basa aıtty», deıdi «Aıqyn» gazeti.

Sonymen qatar «Aıqyn» basylymynda osy taqyrypta «Oralmandarǵa orys tilin úıretý kerek pe?» atty materıal basyldy.

Al «Lıter» gazeti ıAdrolyq qarýsyzdaný boıynsha halyqaralyq konferentsııanyń qatysýshylaryna arnalǵan Qazaqstan Prezıdentiniń úndeýi jaıynda keńinen áńgimelep, taldaıdy. «ıAdernaıa vesna» atty maqalada Elbasymyzdyń Birikken Ulttar Uıymyna atomdyq synaqtardan japa shekkenderge kómek kórsetý qoryn qurý týraly usynys tastaǵany týraly sóz etedi.