Qazaq tili básekege qabiletti til bolýy úshin qazaq jazýyna ózgerister kerek - respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

***

«Quqyq qorǵaý organdarynyń qazirgi bar qurylymy, birqatar fýnktsııalar men ókilettikter qoǵamdy qalyptasqan naryqtyq qatynastarǵa saı kelmeıtinin aıtqan jón. Quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmet basqarý júıesiniń ebedeısiz úlkendigimen, qyzmetterdiń qaıtalanýymen jáne astasýymen sıpattalady. Sapalyq kórsetkishterdi sandyq kórsetkishtermen almastyrý oryn alǵan.

Qazirgi baǵalaý ólshemderi olardyń qyzmettik mindetterin sheshýge járdemdespeıdi. Osynyń bári halyqtyń quqyq qorǵaý organdaryna,

al solar arqyly tutastaı bılikke degen senim deńgeıine salqynyn tıgizýde», dedi keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev elimizdiń quqyq qorǵaý júıesin reformalaý máseleleri boıynsha ótken keńeste. Onda kóterilgen osy jáne quqyq qorǵaý qyzmetine qatysty ózge de birqatar máseleler jóninde «Egemen Qazaqstan» basylymynda jarııalanǵan «Quqyq qorǵaý júıesin reformalaý bizdiń azamattarymyzdyń quqyǵyn ádil jáne shynaıy qorǵaýdy qamtamasyz etýi tıis» atty maqalada aıtylǵan.

Sondaı-aq atalmysh basylymnyń jazýynsha, Qazaq tili básekege qabiletti til bolýy úshin qazaq jazýyna ózgerister kerek. Tildiń tabıǵı zańyna súıengen ulttyq álipbı kerek. Másele jazýdyń túri men tórkininde emes, jazýda qoldanylatyn qaǵıdat erejede. Ǵasyrlar boıy tildi ózge tilder yqpalynan qorǵap kelgen úndesim zańy ulttyq jazýdyń (latyn, arab, orys grafıkasy negizindegi) tiregi bolǵanda ǵana tildiń ajary kirip, sózdiń sáni keler edi. Qazaq tili máselesiniń sheshilýine uıtqy bolar birqatar usynys, pikirler jóninde «Egemen Qazaqstan» basylymynyń búgingi sanyndaǵy «Baǵdarlama tiregi - zańdyq-quqyqtyq baza» atty maqaladan oqýǵa bolady.

***

«Aıqyn» basylymy sonaý Sıngapýrden qýanyshty habar jetkizip, súıinshi surapty. Basylymnyń jazýynsha, atalmysh elde jasóspirimder arasyndaǵy olımpıada oıyndarynda qazaqstandyq ziltemirshi qyz Jazıra Japparkúl altynnan alqa taǵynypty.

Atalmysh basylym búgingi nómirinde taǵy bir qýanyshty habar jetkizdi. Basylymnyń habarlaýynsha, Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstri Nurǵalı Áshimov Aral teńizi basseıni jáne Aral óńirindegi ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsartý baǵdarlamasyn júzege asyrý nátıjesinde 1994 jylmen salystyrǵanda, teńiz sýy úsh metrge kóterilip, óńirdiń ekologııalyq júıesi qaıtadan qalpyna kele bastaǵandyǵyn jetkizgen. Bul másele jóninde «Aıqynnyń» búgingi sanyndaǵy «Araldyń sýy úsh metrge kóterildi» atty taqyryptaǵy maqaladan bilýge bolady.

***

Ortalyq Azııanyń sý-energetıkalyq resýrstaryn tıimdi paıdalaný máselesi - Qazaqstan úshin basty, al óńir úshin ózekti másele. Aımaqtaǵy ekijaqty kelisimderdiń tıimdiligi bir bólek te, aımaqtyq deńgeıdegi kelisimsharttyń bolýy tipti bólek nárse. Osy oraıda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev sý máselesin aımaq bolyp sheshýdi osy ýaqytqa deıin birneshe ret usynǵan edi. Tipti ony ShYU-nyń jeteginde qarastyrý da sóz boldy. Alaıda bizdiń aımaqtaǵy áli

pisip-jetilmegen saıası jaǵdaı buǵan múmkindik beretin emes. Baz bir sarapshylar sý-energetıkalyq odaqtan áli de úmitin úzbeı júrse, endi bireýler muny bolymsyz qubylys retinde qarastyrady. Atalmysh másele jóninde sarapshylar men saıasattanýshylar pikirin bilgińiz kelse «Alash aınasy» basylymynyń búgingi sanyndaǵy «Ortalyq Azııa aımaǵynda sý-energetıkalyq odaq qurý múmkin be?» atty maqalany oqyńyz.

Sondaı-aq atalmysh basylymnyń jazýynsha, «Astana Aq Azıadaǵa daıyn emes». Osyndaı taqyrypen jaryq kórgen maqala avtorynyń habarlaýynsha, elordada arnaıy júrgizilgen tekserýlerdiń barysynda qonaqúılerdiń basym bóligi sheteldik qonaqtardy qarsy alyp, kútýge múldem daıyn emes bolyp shyqqan. Astanadaǵy qonaqúıler men meıramhanalardaǵy qyzmet kórsetý sapasynyń tómendigi týraly sheteldik qonaqtar da jıi aıtatyn kórinedi. «Bul máseleni osyǵan deıin Memleket basshysy da birneshe márte kóterip, «Astana-bul ortaq jetistik. Ortaq mereı. Sondyqtan Astanadaǵy servıs te osyǵan saı bolýy kerek» dep atap kórsetken. Desek te elordalyq qyzmet kórsetý oryndarynyń eldiń basqa qalalalarymen salystyrýǵa da kelmeıtin óte joǵary baǵalary áli kúnge deıin kókeıkesti kúıinde qalyp otyr», dep jazady basylym. Bul másele jóninde «Alash aınasy» basylymynyń búgingi sanynda.

***

Qazaqstan gúldený men progress jolynda. Ol óziniń álemde teńdesi joq ulttyq birliktiń úlgisin qalyptastyra otyryp damýda. Osyǵan qaraı qazir memlekettik til men onyń áleýmettik-kommýnıkatıvti qyzmetin keńeıtý eldi biriktiretin basty faktorlardyń biri bolyp otyr. Buny Memleket basshysy da atap ótip, «qazaq tiliniń qajettiligi ómir talaby. Elimiz táýelsizdigin alǵan jyldary memlekette qazaq tilinde bilim beretin mektepter sany 34 paıyz bolsa, qazir olardyń úlesi 60 paıyz. Al qazaqtar basym turatyn oblystarda is-qaǵazdar qazaq tiline kóshirilgen. Ózge aımaqtarda eki til birdeı qoldanylýda. Bul da zaman talaby», dedi. Basylymnyń jazýynsha, Prezıdenttiń atap ótken máseleler memlekettik tildiń jańa damý kezeńine aıaq basyp, shyn mánindegi memleketquraýshy kúshke aınalýymen baılanysty. Bul týraly «Kazahstanskaıa pravda» basylymynyń búgingi sanyndaǵy «Mýdrost rodnogo slova» atta maqalada.

***

«Lıter» basylymynyń jazýynsha, 2011 jyly AQSh áskerleri Aýǵanstannan shyǵarylýy kerek. Al AQSh generaly Devıd Petresýstiń Aýǵanstandaǵy NATO kúshteriniń sońǵy qolbasshysy bolýy ábden múmkin. Ol ózin Irak elinde bilikti maman retinde kórsetip, Iraktaǵy qaýipsizdik máselesi birshama jetilip qalǵan bolatyn. Qazirgi tańda Ol Aýǵanstan Prezıdenti Hamıt Karzaımen jıi kezdesip, áskerı dóń aıbat kórsetýdiń ornyna kóbine saıası tásilderdi kóp qoldanyp júr. Atalmysh azamat AQSh áskerin Aýǵanstannan sátti alyp shyǵatynyna senimdi jáne solaı bolýy da yqtımal. Sebebi «jahandyq lańkestikpen kúres» termıni sońǵy ýaqytta Aq úıdiń resmı qujattarynda kórsetilmeıtin boldy. Bul másele jóninde «Lıter» basylymynyń búgingi sanyndaǵy «Amerıkantsy pokıdaıýt Afganıstan, no snızıtsıa lı ıh vlııanıe v Tsentralnoı Azıı» atty maqaladan bilýge bolady.