Qazaq tili astronomııa termınderine óte baı
ASTANA. QazAqparat - Qazaq tiliniń astronomııalyq termın qory aǵylshyn, orys tilderiniń termın qorynan anaǵurlym baı.
A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory, professor, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Erden Qajybek osyndaı pikir bildirdi, dep habarlaıdy QazAqparat.
Astanadaǵy termınjasam máselelerine arnalǵan respýblıkalyq semınar-keńeste ǵalym qazaq tilinde astronomııa, geologııa jáne geodezııa salalary boıynsha termın sózderdiń mol qory jınaqtalǵanyn erekshe atap ótti.
«Máselen, men astronomııa ınstıtýtynyń dırektoryn tanımyn. Ol qazaq tiliniń astronomııalyq termın qory aǵylshyn, orys tilderiniń termın qorynan anaǵurlym baı, bul qalaı dep tańǵalady. Erte zamanda kóshpelilerdiń kartasy aspanda bolǵan dep túsindiremin. Halqymyz astronomııalyq termınderdi óte tereń, egjeı-tegjeıli damytqan. Eń qyzyǵy, geologııa men geodezııa termınderi de qazaq tilinde óte baı. Biz uńǵylaý, úńgileý sekildi qarapaıym bir sózben beretin termınder aǵylshyn, orys tilderinde úsh-tórt termınmen beriledi. Sebebi, geologııa men geodezııa - túrki halyqtarynyń ejelgi salalary», - dep atap ótti Erden Zadauly.
Sondaı-aq, E.Qajybek qazaq tili tek fılologııa, gýmanıtarlyq pánderdiń tili bolyp qalmaýy úshin, ǵylym men óndiristiń tilin qalyptastyrý máselesine kóńil bólý qajettigin basa aıtty.
«Ár sala úshin termınologııa ǵylymynda dáleldengen mólsher boıynsha, keminde 5 myń, ári ketse 10-15 myń termın kerek eken. Al biz sońǵy 20-30 jyl ishinde 30 myńǵa jýyq termındi bekittik. Qoǵamda100 sala bar desek, keminde 500 myń termın kerek eken, biz 500 myńnyń ornyna 30-40 myń termındi bekitip otyrmyz. Ekinshiden, ár salanyń termınologııalyq qorynda keminde 5-10 paıyz, ári ketse 10-20 paıyz matematıkalyq «sınýs», «kosınýs», «kotangens» sekildi ózgermeıtin kategorııalyq uǵymdar bolady. Al qalǵan 90-80 paıyzyn «qosý», «bólý», «alý», «kóbeıtý» syndy tól tildiń negizinde qalyptastyrý kerek», - dedi ol.
Eske salaıyq, búgin Astanadaǵy QR Ulttyq akademııalyq kitaphanasynda «Qazirgi termınjasamnyń baǵyttaryn aıqyndaý máseleleri» taqyrybynda respýblıkalyq semınar-keńes ótti. Oǵan QR Úkimeti janyndaǵy Respýblıkalyq termınologııa komıssııasynyń músheleri, termınolog-ǵalymdar, QR mınıstrlikteriniń til salasyna jaýapty qyzmetkerleri qatysyp, termınologııa máseleleri jóninde oı-pikir almasty.
