«Qazaq synyptaryn jabý týraly áńgime qaıdan shyqty» - respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

«Keshe Aqordada Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúnine oraı, kezinde jazyqsyz qýdalanyp, qurban bolǵan azamattar urpaqtarynyń bir tobymen kezdesti», dep jazady «Egemen Qazaqstan» gazeti. Basylymnyń atap ótýinshe, Memleket basshysy ýaqytqa shekteý qoımaı, olardyń sol kezeńderdegi kórgen qıynshylyǵyn tyńdady, sondaı-aq saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn máńge este qaldyrý maqsatynda memleket tarapynan qolǵa alynyp jatqan jumystar jaıynda oı bólisken. «Zulmat jyldar qasireti eshqashan umytylmaıdy» degen taqyryppen berilgen maqalanyń egjeı-tegjeıin basylymnyń juma kúngi sanynan oqı alasyzdar.

Bul mańyzdy kezdesý «Kazahstanskaıa pravda» basylymynyń nazarynan da tys qalmaǵan. Kezdesýde sóz alǵan 1937 jyly qýǵynǵa ushyraǵan Tórequl Aıtmatovtyń qyzy, Shyńǵys Aıtmatovtyń ápkesi Rozetta Aıtmatova Memleket basshysyna saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alýda kórsetken kómegi men yqylasyna alǵysyn aıtqan. «Men Qazaqstanda beıbitshilik pen kelisim ornyǵyp otyrǵanyna jáne óz tarıhymyzdy zertteýge uqyptylyq tanytqanyna óte qýanyshtymyn. Siz adamdar osy tarıhty bilip ári ol qatelikterdi qaıtalamas úshin osyndaı mańyzdy is-sharany ótkizip otyrsyz. Sonymen birge, men óz otbasymyz atynan Shyńǵys Tóreqululyna kórsetken yqylasyńyz úshin Sizge alǵysymyzdy jetkizgim keledi», depti Rozetta Aıtmatova Memleket basshysyna arnap.

«Egemen Qazaqstan» gazetiniń jazýynsha, keshe Memlekettik hatshy - Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaevtyń tóraǵalyǵymen memlekettik rámizder jónindegi respýblıkalyq komıssııanyń kezekti májilisi ótti. Atalǵan májilis jumysyna komıssııa músheleri, Parlament depýtattary, ýákiletti memlekettik organdar men qoǵamdyq uıymdardyń ókilderi qatysty.

***

«Alash aınasy» gazetiniń birinshi betindegi «Aqbókender aýrýy adamǵa juqsa qaıtemiz» degen maqalada «orny tolmas ulttyq tragedııa» dep jarııalanǵan, Jaıyq alabyn jaılaǵan 12 myń bas kıiktiń qyrylý saldary adamdarǵa náýbet ákelý múmkindigi týraly boljam jasalǵan. Tilshi Bolatbek Muhtarov habarlasqan mıkrobıolog maman «kıikti qyrǵan pasterellez aýrýy ekenin, onyń kezinde atalaramyz oba dep ataǵanyn, ári ol kez kelgen emdeý túrine yryq bermeıtinin, onyń janýarlar arqyly adamǵa juǵý qaýpi baryn» aıtqan. Egjeı-tegjeıin basylymnyń búgingi nómirinen oqı alasyzdar.

Osy basylymnyń qoǵam betindegi «Qazaq synyptaryn jabý týraly áńgime qaıdan shyqty» atty maqaladan Almaty qalasyndaǵy Túrksib aýdanyna qarasty №49 jalpy bilim beretin aralas mekteptegi qazaq synyptaryn sebepsizden sebepsiz jaýyp jatqandyǵynan habardar bolasyzdar. Osy máseleniń mánisi men jaıynan atalǵan mektep basshylarymen kezdesip qaıtqan gazet tilshisiniń saraptamalyq túsiniktemesinen de tanysa alasyzdar.

«Alash aınasy» gazetiniń dástúrli «Dat» aıdarynda suhbat bergen «Altyn arqaý» mádenı-etnografııalyq qoǵamdyq birlestiginiń tóraıymy, etnograf Ǵalııa Qaıdaýylqyzy jastardy emes, eń áýeli qarttardy tárbıeleý kerektigin ókinishpen aıtady. «Óıtkeni jasqa úlgi bolar, soǵan boı túzep óser qazaqtyń búgingi kempirleri nemerelerimen jaǵalasyp shashtaryn qıyp, shalbar kıip, tósin ashyp, oryssha shúldirlep júredi, al bul ult úshin - úlken tragedııa» degen maman qazaq qyzdary men kelinshekteriniń, apaılary men apalarynyń jasyna saı kıim kıip júretinin, sondyqtan «qazaqta qyzdyń jasyn suramaıdy» degen sózdiń mánisi osynda jatqanyn aıta kele, óz áńgimesinde ulttyq kıimniń ózge de qupııasynan syr shertedi.

***

«Biz qolymyzǵa ustap otyrǵan «kózirdi» kórsetip edik, Qazaqstan amalsyzdan shekarany ashty». Muny anaý-mynaý emes, qyrǵyz ýaqytsha úkimetiniń birinshi orynbasary qyzmetin atqaryp otyrǵan Almazbek Atambaev aıtyp otyr», dep jazady «Aıqyn» gazeti búgingi nómirinde jarııalanǵan «Atambaev ne aıtyp otyr?!» maqalasynda. Jazylǵan jaıttyń egjeı-tegjeıin bilgińiz kelse basylymnyń juma kúngi sanyna nazar aýdaryńyz.

Joǵary oqý oryndarynda syrttaı bilim berý isi kóp jyldardan beri basy daýdan arylmaı kele jatqany belgili. Osyǵan keshe elorda tórinde ótken «Qazaqstan joǵary oqý oryndary álemdik akademııalyq reıtıngter konteksinde» atty halyqaralyq forýmda elimizdiń Bilim jáne ǵylym mınıstri Janseıit Túımebaev atalǵan bilim berý isiniń qalaı órbıtininen qulaǵdar etken. Bul jaıynda «Aıqyn» gazetinde jaryq kórgen «Syrttaı oqýǵa tyqyr taıanyp keledi» degen maqalada keńinen baıandalǵan. «Syrttaı bilim berý júıesin jýyq arada toqtatqan jón. Búginde bizde joǵary bilimdi mamandar jetkilikti, burynǵydaı olarǵa degen asqan zárýlik joq. Soǵan oraı, bul iske núkte qoıyp, stýdentterdi kúndizgi bólimde oqytyp, olarǵa álemdik standarttarǵa saı bilim berýge tıispiz», depti mınıstr.

Osy basylymnyń «Minber» aıdarynda fılologııa ǵylymynyń doktory, professor Tursyn Jurtbaıdyń «Júsipbektiń atylýyna shákirtteri de sebepshi...» degen maqalasy jaryq kórdi. Naqty tarıhı derektermen ushtastyra baıandalǵan Júsipbek Aımaýytovqa qatysty jarııalanymdy oqyǵyńyz kelse «Aıqyn» gazetiniń búgingi nómirine nazar aýdaryńyz.