Qazaq óneriniń sańlaqtary: Shanaq Aýǵanbaev

Onyń alǵashqy ustazy belgili sybyzǵyshy Sherýbaı. Ol Shanaqtyń shyǵarmashylyqq tulǵa retinde qalyptasýyna úlken yqpal etti jáne kúılerdi oryndaý jónindegi óz ónerin tabystady.

Úrmeli aspaptar ishinde sybyzǵyny halyq asa qurmettegen, al sybyzǵyshylar barlyq toılar men merekelerde asa qadirli meımandar sapynda bolǵan. Shanaq shyǵysqazaqstandyq sybyzǵy mektebiniń kórnekti ókili, oǵan eki daýysty oryndaý tehnıkasymen lırıkalyq jáne mazmundy ánderdi oryndaý tán. Ol sybyzǵylyq dástúrli ónerdi, onyń úlgilerin osy kúnge jetkizýshi tulǵa.

Onyń repertýarynda 20-dan astam kúıleri bar, sonyń ishinde belgileri: "Qazaqtyń kúıi", "Qalmaqtyń kúıi", "Qosh, aman bol", "Jamal-aı", "Esik aldy balqýraı" jáne taǵy basqalary.

Ákesi Aýǵanbaı artyq baılyǵy joq, orta sharýa bolǵan. Úsh balasynyń biri - Shanaq. Ol onǵa tolǵanda sheshesi qaıtys bolady. Aýǵanbaı odan keıin taǵy eki áıel alypty.

1926 jyly Shyńǵystaıda dúbirli toı bolady. Kúres, báıge ótkizip, aýyl jurtshylyǵy ózinshe meıramdap jatady. Osy sátte oınap júrgen balalar shette osharylǵan qalyń adamdy kóredi. Top ortasynan qulaqqa jaǵymdy qýraıdyń úni estilip tur. Esil-derti qaýmalaǵan jurtqa aýǵan balalar júgirip jetkende, ortada bir aqsaqal sybyzǵy tartyp otyr eken. Estııar bolyp qalǵan Shanaqtyń erekshe qumary aýyp turǵanyn baıqasa kerek, álgi qarııa:

- Áı, sen bir kórshi, - dep qolyndaǵy qýraıdy usynady. Úrlep qalǵanda sybyzǵydan erekshe ún tógiletinin baıqaǵan bala jymyń ete túsedi.

- Bul baladan birdeńe shyǵady eken, - deıdi qarııa.

Ataqty sybyzǵyshy Sherýbaı men Shanaq osylaı kezdesken eken. Sherýbaıdy kárilik jeńip, shaý tarta bastaǵan kezi. Balasynyń aqsaqaldyń sońynan qalmaı júrgenin baıqaǵan Aýǵanbaı sybyzǵyshyny úıine shaqyryp, qonaq qylady. Dastarqanda qarııa taý qýraıyn Shanaqqa ustatyp, ún salǵanyn tyńdap kóredi. Osy kádeden keıin Shanaq ala taıyna minip, aýyl aralap júrgen Sherýbaıǵa ilesip ketipti.

Otyzynshy jyldardyń dúrbeleńi. Qıyn ýaqyt. El ash-jalańash. Shanaqtyń bir esepten bala qýlyǵy bar. Qadirli aqsaqaldan jurt eshteńesin aıamaı, baryn aldyna tosady. Tamaǵyn taýyp, atqosshy bolǵan bala at tuıaǵy jetken Órel, Berel, Arshaty, Berezovka aýyldaryn túgel aralap shyǵady. Osy saparynda qarttan birneshe kúı úırenedi. Kóp uzamaı Sherýbaı aqsaqal qaıtys bolady. Az ýaqytta qarttyń tálimin alǵan Shanaq odan barlyǵy jıyrma tórt kúı úırenipti. Bul kúıler 1973 jyly gramplastınka bolyp jaryq kórdi. Almatydan kelgen etnograf-ǵalym Talıǵa Bekhojına qona jatyp, ár kúıdiń qandaı maǵyna beretinine deıin jazyp alady. Sonymen birge Shanaqty Jambyl Jabaevtyń 125 jyldyq mereıtoıyna ertip barady.

Shanaq at ústinde kóp júrgen adam. 1936 jyly aýdan basshylary Eńbektegi mal sharýashylyǵy meńgerýshisi bolyp júrgen jerinen Chapaev ujymsharyna tóraǵa etip jiberedi. Shanaqtyń tabandylyǵymen Aqsýdaǵy turalap qalǵan sharýashylyq alǵa shyǵady. Chapaevpen irgeles ornalasqan Avangard ujymsharynyń adamdary jaz boıy samogon qaınatyp, syra iship jatady eken. Olardyń maly qysta azyqsyz qalady. Al Shanaq óz kolhozshylaryna qordy artyǵymen daıyndatyp alǵan. Shópsiz qalǵan aýyldyń maly qyryla bastaǵan soń, aýpartkom Avangardty Shanaq basqaratyn ujymsharǵa qosyp beredi. Osylaısha, Shanaqtyń ujymshary iri keńsharǵa aınalady. Bul - qazirgi Aqsý, Chalovka, Jazaba, Moıyldy aýyldary.

1949 jyly 37 jasynda ony Órnek ujymsharyna aýystyrady. Bul da turalap qalǵan sharýashylyq edi. Alaıda, ony 1951 jyly qýdalaı bastaıdy. Órnekten bosaǵan soń Shanaqtyń ústinen sot bolypty. Teksergende eki tonna taza astyq artylyp qalady. Ol qandaı qujatqa qol qoısa da, bir danasyn ózine jınap júredi eken. Osylaı aıdaýdan aman qalǵan ol óziniń Eńbek aýylynda qaıtadan mal sharýashylyǵy meńgerýshisi bolyp jumys isteıdi.

1957 jyly Shanaq Topqaıyń ujymsharyn basqarýǵa jiberiledi. Soǵystan keıingi jyldary Topqaıyńnyń basshysy Qalı Qańtarbaev bolǵan. Ol - belgili jazýshy-pýblıtsıst Álibek Qańtarbaevtyń ákesi. Shanaq aýyryńqyrap júrgen osy kisiniń ornyna barady. Baıqasa, Topqaıyńda jumysqa jaramdy aýyl azamattarynyń bári KPZ-da jatady eken. Aşy sýdan urttap alsa, mılıtsııa alyp ketedi. Tártip joq. Jumys júrmeıdi. Balýan bitimdi Shanaq kóngisi kelmeı qıpaqtaǵan jigitterdi táýbesine túsirip, bárine jumys istetkizedi. Eshkimdi qýalamaı, sanasyna jetetin áńgimesimen-aq aýyl turmysyn túzetedi. Topqaıyńnyń mańaıyndaǵy jaılaýlar ıgerilip, úıler salynyp, otyzdan astam orynǵa qora-qopsy turǵyzylady.

Kezinde, Ermek Serkebaev, Bıbigúl Tólegenova bastaǵan óner ıeleri Altaıǵa gastrolge kelgeninde aýdan ortalyǵynan buryn Shanaq aqsaqal qaıda dep aldymen Topqaıyńǵa burylady eken.