Qazaq óneriniń sańlaqtary: Erkeǵalı Rahmadıev

Ol qazaq mýzykasynyń ulttyq ereksheligi bolyp tabylatyn sımfonııalyq kúı janry negizin salýshylardyń biri. Onyń kórkemdik tásili halyqtyq - ándik materıaldy qazirgi zamandyq mýzyka tilimen úndestirýmen utady.

Rahmadı Jabyqbaevtyń uly Erkeǵalı 1930 jyldyń 1 tamyzynda sol kezdegi Semeı oblysynyń Shubartaý aýdanyndaǵy bul kúnderi «Mádenıet» dep atalatyn aýylynda dúnıege kelgen. Ol 6-synyptan bastap «Úlgi» kolhozy mektebiniń ınternatyna ornalastyrylady. Erkeǵalı oqýda alǵyr bolyp ósti. 1948 jyldyń maýsym aıynda kontserttik ansamblmen Nurǵısa Tilendıev, Beken Jylysbaev jáne baıanda oınaıtyn Konstantın Oshlakovtar aýylǵa keledi. Olardyń oıynda Balqash mańyndaǵy aýyldarǵa óner kórsetýmen qatar, P.I. Chaıkovskıı atyndaǵy ýchılışege daryndy jasóspirimderdi tańdap alý maqsaty da bar edi. Joǵary synyptardyń oqýshylaryn tyńdap, synaǵan komıssııa músheleri olardyń ishinen Erkeǵalımen qosa eseptegende tórteýin tańdap aldy. Erkeǵalı 1948 jyldyń kúzinde dombyra klasy boıynsha mýzykalyq ýchılışeniń oqýshysy bolyp qabyldandy. Ýchılışeni oıdaǵydaı támamdaǵan Erkeǵalı 1952 jyldyń jazynda emtıhandardy jaqsy tapsyryp, konservatorııa stýdenti atandy. Ol qabyldaý synynda qobyzǵa arnalǵan «Trıo» pesasyn jáne «Jasyl orman» ánin oryndady. Endi Erkeǵalı L.Hamıdıdiń usynysymen professor Evgenıı Brýsılovskııdiń klasynda ónerin jetildirýge kiristi. 1957 jyly Erkeǵalı Rahmadıev óziniń dıplomdyq jumysy retinde Memlekettik emtıhan komıssııasynyń aldyna «Qamar sulý» operasynyń birinshi bólimin usyndy.

Onyń ustazy E.Brýsılovskıı keleshek Qazaqstannyń kórnekti kompozıtory bolatyndyǵyn tanyǵan-dy. Osy baǵytta bilimin damyta túsý úshin Erkeǵalı Rahmadıev P.I. Chaıkovskıı atyndaǵy Máskeý konservatorııasyna bir jyldyq tárbıe alýǵa keldi. 1962 jyly Máskeýde jas kompozıtorlar konkýrsynda Erkeǵalı Rahmadıevtiń «Balqashtaǵy kesh» atty horǵa arnalǵan poemasy birinshi dárejedegi dıplommen baǵalandy. «Qamar sulý» operasynyń 1963 jyldyń 15 sáýirinde Abaı atyndaǵy QMAOB teatrynda qoıylýy úlken shyǵarmashylyq shabytqa jeteledi.1970 jyly kompozıtor Erkeǵalı Rahmadıev orkestrdiń qoldaýymen trýbada oryndalatyn «Skertsony» vokaldyq-horeografııalyq «Qyzyl kıiz úı» kompozıtsııasyn, M.Áýezovke arnalǵan lırıkalyq poema-rekvıemin, «Aıastan» atty kantatasyn jáne dramalyq qoıylymdarǵa arnalǵan «Qabaǵan ıt», «Áke taǵdyry», «Suhbattasý» mýzykalaryn jaryqqa shyǵardy. 1972 jyly "Alpamys" operasy támamdaldy, oǵan ilese shyǵarylǵan sımfonııalyq kúı «Daırabaı» kompozıtor Erkeǵalı Rahmadıevke úlken jetistik ákeldi.1980 jyly Erkeǵalı Rahmadıev Q.Muhamedjanovtyń lıbrettosy boıynsha «Tyń týraly» jańa operany ómirge ákeldi.1980-jyldary Erkeǵalı Rahmadıevtiń trýbalyq orkestrdiń qostaýymen jáne skrıpkaǵa arnalǵan, orkestr demeýimen oryndalatyn kontserttik eki shyǵarmasy taǵy da ómirge keldi.

Qazaqstannyń áıgili skrıpkashysy, talaı halyqaralyq konkýrstardyń úzdigi, professor Aıman Musaqojaeva, Qazaqstannyń halyq ártisi ıÝ.N. Klýshkınmen birge eki shyǵarmany tamasha oryndady. 1990-jyldarda Erkeǵalı Rahmadıev ózi súıetin kameralyq-vokaldyq janrǵa qaıtadan aýysty. Birinshi kontsertte Shahımardan Ábilevtiń oryndaýynda Abaıdyń óleńderine jazylǵan romanstar tizbegi tutastaı birneshe teatr sahnalarynda tyńdaýshylardy baýrap aldy. Erkeǵalı Rahmadıevtiń Ábish Kekilbaevtyń lıbrettasyna súıengen «Abylaı han» atty epıkalyq operasy eki bólimnen turady. Operanyń mazmuny - Qalmaq, Qoqan, Hıýa handyqtarynan Otandy, jerdi, eldi qorǵaý. Munda Buhar jyraý men Abylaı hannyń beınesi operanyń negizgi taqyryby. Kompozıtor qandaı mýzyka janrynda bolmasyn jazylǵan shyǵarmalarynda jańalyq ádisin, este qalatyn tyń qatparlardy aýdarady. Onyń árbir shyǵarmasy (operalar, kontsertter, sımfonııalyq poemalar, kúıler, kantatalar, ánder jáne romanstar) respýblıkanyń mádenı ómirinde aıyryqsha oryn alady. Erkeǵalı Rahmadıevtiń mekemelerdegi qyzmeti stýdenttik kezinde bastaldy. Qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynda oqytýshy bolǵan-dy. Máskeýdegi mamandyǵyn shyńdaý kýrsynan keıin 1958 - 59 jyldary Almaty konservatorııasynda folklor kabınetin basqardy, Jambyl atyndaǵy Qazaq memlekettik fılarmonııasynyń jetekshisi, 1961 - 65 jyldarda Qazaq KSR-niń Mádenıet mınıstrliginde Kórkemóner bas basqarmasynyń bastyǵy, al 1966 jyly Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń dırektory bolyp taǵaıyndaldy. 1967 jyly ol Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorııanyń rektory, 1968 jyly Qazaqstan kompozıtorlar odaǵynyń tóraǵasy jáne KSRO kompozıtorlar odaǵynyń hatshysy.Konservatorııa qabyrǵasynda teatraldyq fakýltet jáne rejısserlik bólim ashyldy. Konservatorııa jyl saıyn 170-200-deı mýzyka mamandaryn daıyndaıdy. Professor Erkeǵalı Rahmadıevtiń ustazdyǵymen Ó.Nesiphanov, T.Qajyǵalıev, S.Erkimbekov, O.Janııarov, S.Romashenko, V.Strıgotskıı, :M.Taımenkeev jáne basqa da daryndy kompozıtorlar konservatorııany támamdady. 1991 - 93 jyldar aralyǵynda QR Mádenıet mınıstri qyzmetin atqardy. Mýzyka ónerinde, qoǵamdyq jumysta jáne atqarǵan jemisti eńbekteri úshin «Eńbek Qyzyl tý», «Halyqtar dostyǵy» ordenderimen, birneshe medaldarmen, Qazaq KSR-nyń jáne Armenııa, Ózbekstan, Eston respýblıkalarynyń, Tatar avtonomııalyq respýblıkasynyń maqtaý gramotalarymen marapattalǵan. 1966 jyly oǵan Qazaq KSR-nyń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri, 1975 jyly Halyq ártisi, 1981 jyly KSRO halyq ártisi ataǵy berildi, al 1980 jyly Qazaq KSR memlekettik syılyǵy tapsyryldy

Rahmadıev Abaıdyń «Keńil qusy quıqyljyr shartarapqa...», «Qalyń elim, qazaǵym, qaıran jurtym...», «Qara qatynǵa...», «Kóńilim qaıtty dostan da, dushpannan da...», «Jaz...», «Jaqsylyq uzaq turmaıdy...» degen óleńderine án-romanstar jazdy.