Qazaq qoǵamy zańdy syrttan úırengen joq — Jaqyp Asanov
ASTANA. KAZINFORM — Konstıtýtsııalyq reforma jónindegi komıssııanyń múshesi, Senat tóraǵasynyń orynbasary Jaqyp Asanov Ata zańnyń el úshin jáne árbir azamat úshin mańyzyna toqtalyp, usynylyp otyrǵan ózgeristerge qatysty pikir bildirdi.
Onyń aıtýynsha, qazaq qoǵamy zańdy syrttan úırengen joq. Esim hannyń eski joly, Qasym hannyń qasqa joly, Táýke hannyń Jeti jarǵysy óz dáýirinde eldiń birligin saqtap, qoǵamdyq tártipti ornyqtyrýǵa qyzmet etken negizgi quqyqtyq erejeler boldy. Búgingi Konstıtýtsııa da sol baba zańdarynyń qısyndy ári oryndy jalǵasy. Abaı ǵulama da zań men ádildikke erekshe mán bergen.
– Sózderiniń tórkini — zań durys jumys istemese, ádildik álsireıdi, al ádildik álsirese qoǵamnyń irgesi sógilip, eldiń berekesi qashady. Baýyrjan Momyshuly osyny «tártipke baǵynǵan qul bolmaıdy, tártipsiz el bolmaıdy» dep túıindegen. Zań men tártip adamdy qyspaqqa alý úshin emes, eldi saqtaý úshin, jurtty uıystyrý úshin, ár adamnyń quqyǵy men shegin naqtylaý úshin qajet. Prezıdentimizdiń «Ádiletti Qazaqstan» men zań men tártip qaǵıdattaryn alǵa qoıýy — osy tarıhı ustanymnyń logıkalyq jalǵasy. Demek, bári zań ústemdigine tireledi. Al zańdardyń eń basy, eń bıigi — Konstıtýtsııa. Ol halyq pen memleket arasyndaǵy negizgi kelisim. Halyq zańdy saqtaımyn dep mindet alsa, memleket quqyǵyńdy qorǵaımyn dep jaýapkershilik alady. Jalpy Konstıtýtsııa árqaısymyzǵa úsh mańyzdy tirek beredi. Eń aldymen ol erkindigimizdi, ar-namysymyzdy, menshigimizdi qorǵaıtyn quqyqtyq qalqan. Ekinshiden, Konstıtýtsııa — áleýmettik lıft. Árbirimizge bilim alýǵa, emdelýge, eńbek etýge, kásippen aınalysýǵa múmkindik beredi. Úshinshiden, ol zań aldynda bári teń degen qaǵıdany bekitip, ádil qoǵamnyń ortaq standartyn ornyqtyrady, — dedi Jaqyp Asanov.
Senat tóraǵasynyń orynbasary Konstıtýtsııaǵa ne úshin ózgeris engizý qajettigin de túsindirdi.
— Halqymyzda «tań ataıyn demeıdi, kún qoımaıdy, kún bataıyn demeıdi, tún qoımaıdy» degen sóz bar. Ýaqyt kútpeıdi. Ýaqyt ózgerse — ómir ózgeredi, ómir ózgerse — ony retteıtin erejeler de ózgerýi tıis. Birinshiden, qazirgi álemdik jaǵdaı kúrdeli ári turaqsyz. Osyndaı kezeńde negizgi zańda biz qandaı elmiz, qandaı memleketpiz, qandaı qundylyqtarǵa súıenemiz — sonyń bári esh kúmán qaldyrmaıtyndaı aıqyn jazylýy tıis. Konstıtýtsııanyń alǵashqy betin ashqannan-aq baǵytymyz da, ustanymymyz da, memleket retindegi bolmysymyz da anyq kórinip turǵany mańyzdy. Jańa preambýlada osy oılar dál kórsetilgen dep sanaımyn. Ekinshiden, biz keshe ǵana paıda bolǵan el emespiz. Qazaqstan — tarıhy tereń memleket, Uly dala órkenıetiniń tikeleı murageri. Bul jerdi ata-babamyz naızanyń ushymen, bilektiń kúshimen saqtap qaldy. Jer bizge amanat bolyp qalǵan eń qasterli qundylyq. Biz birtutas el ekenimiz, ýnıtarly memleket ekenimiz, jerimizdiń bólinbeıtini, shekaramyzdyń myzǵymaıtyny Konstıtýtsııada taıǵa tańba basqandaı, kúmánsiz jazylýy — strategııalyq qajettilik. Bul jaı deklaratsııa emes, qaýipsizdigimizdiń ózegi, egemendigimizdiń tiregi, barshamyzdy uıystyratyn ortaq ustanym. Úshinshiden, qoǵam sanasy ósip keledi. Azamattardyń memleketke qoıatyn talaby kúsheıdi. Bılik burynǵydaı tek basqarýshy emes, jaýap berýshi ınstıtýtqa aınalýy tıis. Sondyqtan usynylǵan ózgerister — ýaqyt talaby. Maǵan mańyzdy bolyp kórinetini — Konstıtýtsııanyń jańa qurylymy. Instıtýttar arasyndaǵy ókilettikter men mindetter dál bólinbese, ádildik te, tártip te bolmaıdy, — dep qorytyndylady Jaqyp Asanov.
Buǵan deıin 2026 jylǵy konstıtýtsııalyq ózgerister partııalyq básekeni kúsheıtedi dep jazǵanbyz.
Sonymen qatar jańa redaktsııadaǵy Konstıtýtsııa sóz bostandyǵyna kepildik berip, tsenzýraǵa tikeleı tyıym salýdy naqty bekitedi.