Qazaq kınosynyń sańlaǵy, rejısser Sháken Aımanovtyń týǵanyna 100 jyl

Sháken Kenjetaıuly Aımanov 1914 jyly 15 aqpanda Pavlodar oblysynda Baıanaýylda dúnıege keldi. Semeı muǵalimder tehnıkýmynda oqyp júrgende, Almatydaǵy Qazaq drama teatryna shaqyryldy. Sh.Aımanov 1933 jyldyń maýsym aıynda teatrǵa jumysqa qabyldandy. Ol alǵashynda Gramofonov (K.Pogodın «Meniń dosym»), Qodar, Aldar kóse (Sh.Qusaıynov «Aldar Kóse»), Isataı (I.Jansúgirov «Isataı - Mahambet»), Kassıo (Ý.Shekspır «Otello») rólderin oınady. Kóp uzamaı Tıhon, Velıkanov (A.Ostrovskıı «Talanttar men tabynýshylar», «Naızaǵaı»), Shadrın (K.Pogodın «Myltyqshy adam»), Kıdd (B.Lavrenov «Amerıka daýysy»), Brett (Dj.Goý, A.Dıýsson «Tereń tamyrlar»), Hlestakov (N.Gogol «Revızor»), Kazantsev (M.Áýezov «Túngi saryn») sııaqty klassıkalyq rólderdi somdady. Bul tulǵalar ulttyq sahnamyzdyń súbeli tabystaryna jatady. Onyń akterlik bolmysy tulǵaly, irgeli, kósheli keıipkerlerdi keskindeýge beıim. Ol qazaq sahnasynda romantıkalyq teatr mektebin kalyptastyrdy. Aqan seri, Qobylandy, Satın, Petrýchcho, Otello beınelerin asa zor akterlik mashyqpen zerledi. «Myltyqty adam», «Talanttar men tabynýshylar», «Namys soty» atty aýdarma pesalardy sahnaǵa shyǵaryp, rejısserlyq jasady. 1947-1951 jyldary Qazaq drama teatrynyń bas rejısseri boldy. Sh.Aımanovtyń rejısserlik stılinde ulttyq boıaý, sahnalyq aıshyqty túr izdeýi basym edi. 1949 jyly óz ınstsenırovkasymen qoıǵan «Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ınstıtýty» spektaklinde osy izdenisteri anyq kórindi. Al «Aqan seri - Aqtoqty» tragedııasyndaǵy aqyndyq shabyt, ánshilik tolǵanys, taza mahabbat, móldir súıispenshilik sezim, fılosofııalyq oılar, ulttyq turmys-salt, ádet-ǵuryp dástúrleri Sh.Aımanov rejıssýrasynan ansambl tutastyǵyna qurylǵan akterlik oıyndardan kórkem sheshimin tapty. Akter ǵumyrynyń sońyna deıin tynymsyz shyǵarmashylyq izdeniste júrdi. Óner saparymen álemniń ár qıyrynda bolyp, ózi bolǵan ortanyń bárinde qazaq halqynyń ánimen, ónerimen, dástúrimen tanystyrýdan tanbady. Ár túrli kınofestıvalderde, sımpozıýmdarda Jan Gaben, Jan Mare, Loýrens Olıve, Sofı Loren, Radj Kapýr, Frenk Kopra sııaqty álemdik kınojuldyzdarmen kezdesip, solarǵa elikteı júrip, ózi sahnada, kınoda oınaǵan rólderin álemdik bıikke kótere bildi. «Abaı áni», «Jambyl» fılmderine túsý arqyly kıno óneriniń de qyr-syryn meńgerip, osy saladaǵy jemisti jolyn bastady. 1953-1970 jyldary «Qazaqfılm» stýdııasynyń kórkemdik jaǵyn basqaryp, qazaq kıno óneriniń órkendeýine úles qosty. 1953-1966 jyldary aralyǵynda ol túsirgen «Mahabbat týraly ańyz», «Aldar kóse», «Atameken», «Naızatas baýraıynda» fılmderdiń bárinen de ulttyq boıaý seziledi. Jurtty qyran-topan kúlkige batyrǵan ánderi, ekiniń biriniń aýzynan túspeıtin «Bizdiń súıikti dáriger», «Taqııaly perishte» fılmderindegi ázil-kúlkili kórinister men qısyndardyń da tabıǵaty ulttyq dástúrlermen tamyrlasyp jatyr. Kóp izdenistiń nátıjesinde Sh.Aımanov qazaq kıno ónerinde de romantıkalyq-patrıottyq mekteptiń negizin qalady. Onyń sońǵy eńbegi «Atamannyń aqyry» fılmi talantynyń sharyqtaý shoqtyǵy boldy. Bul fılm taza iriktelgen akterlik quramy, rejısserlik sapasy, tehnıkalyq oryndalý deńgeıi jaǵynan da álemdik talapqa saı shyqqan týyndy edi. Uly rejısser, qaıtalanbas uly talant ıesi Sháken Aımanov 1970 jyly dúnıeden ótti.

Sh.Aımanov Qazaqstan Kınematografıster odaǵyn uıymdastyrýǵa qatysyp, odaq basqarmasynyń birinshi hatshysy qyzmetin atqardy. 1963 jyly Kaır qalasyndaǵy Azııa men Afrıka elderi Halyqaralyq jáne Máskeý qalasynda ótken úshinshi halyqaralyq kınofestıvalderdiń qazylar alqasy múshesi boldy. Onyń esimi Almatynyń bir kóshesine, «Qazaqfılm» stýdııasyna berildi. Ol turǵan úı men stýdııa ǵımaratyna memorıaldyq taqta ornatylyp, murajaı kabıneti uıymdastyryldy.

«Lenın», «Eńbek Qyzyl Tý», t.b. ordendermen marapattalǵan.