«Qazaq» gazetine - 100 jyl
ASTANA. 29 qańtar. QazAqparat - Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde «Qazaq» gazetiniń 100 jyldyǵyna arnalǵan «Qazaqstan-2050 Strategııasy: qazaq jýrnalıstıkasynyń tarıhy, búgini men damý bolashaǵy» atty respýblıkalyq ǵylymı-teorııalyq konferentsııa ótti.
Jıynda alashtyń mańdaıaldy ǵalymdary M.Qoıgeldi, H.Ábjanov, D.Qamzabekuly, Q.Saq, B.Jaqyp, T.Jurtbaı, A.Qyryqbaı, Q.Atabaev, Ó.Ábdimanuly, A.Shárip, B.Omarov sekildi professorlar baıandama jasady. Olar «Qazaq» gazetiniń shyǵý tarıhy, onyń negizin salýshylar jáne gazettiń qazaq halqynyń ómirindegi qoǵamdyq-saıası úni retindegi róli týraly aıtty.
«Qazaq» gazeti - bul alash zııalylarynyń alǵashqy baspa organy. Onyń alǵashqy sany 1913 jyly 2 aqpanda Orynborda shyqty. Basylym betterinde ózekti áleýmettik-ekonomıkalyq saýaldar, saıası, jer, mádenıet máseleleri kóterildi, áıelder jaǵdaıy týraly aıtyldy, ıaǵnı halyq arasynda basylym arqyly aǵartý jumystary júrgizildi.
Gazet halyqtyń «qazaq» degen etnıkalyq atyn qorǵap qaldy. Ol bes mıllıon derlik halyqtyń jalpyhalyqtyq basylymy boldy jáne qazaqtardyń ulttyq birigýine yqpal etti. Alaıda 1918 jyldyń naýryzynda gazet joıyldy. Kóp uzamaı onyń artynan gazettiń kúlli negizin salýshylar men avtorlar - qazaqtyń aldyńǵy qatarly zııalylary atyldy.
Tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Hangeldi Ábjanov óz baıandamasynda atap ótkenindeı, Álıhan Bókeıhanov, Ahmet Baıtursynov, Mirjaqyp Dýlatov bastaǵan Alash qozǵalysy «Qazaq» basylymy arqyly ulttyq ıdeologııany júrgizip keldi. Qazaq tilinde shynaıy kásibı gazet stılin qalyptastyrdy.
«Olar qoǵamdy ózgertýge emes, aldymen qazaqty áleýmettendirýge, saıası, ekonomıkalyq, rýhanı, taǵy basqa salalarǵa enjarlyqpen, toǵysharlyqpen qaramaı, sanaly, oń-solyn tanı aralasýyna ıntellektýaldyq mazmun berýge tyrysty. Sondyqtan «Oıan, qazaq!» ulttyq ıdeıasy qandaı máselede bolmasyn, jer, otyryqshylyq, genderlik ahýal, óner, bilim shashý, rýlyq, taıpalyq, ultaralyq, halyqaralyq qatynastar jaıy aǵartýshylyq jáne úgit-nasıhat ustanymynda júzege asty», - dedi ǵalym.
«Aıqap» pen «Qazaq» qazaqty oqytty, tárbıeledi, alǵa jeteledi, ult zııalylarynyń eseıýine septesti, tarıhtyń júgi men jaýapkershiligin moınyna aldy, halqyna qyzmet etti, ulttyń ıntellektýaldyq áleýetin arttyryp, básekege qabilettiligin shyńdady. Oıanǵan qazaq 1916 jyly qolyna qarý aldy, 1917 jyly ulttyq úkimetin - Alashordany qurý baqytyna ıe boldy. Búgingi táýelsizdigimiz - XX ǵasyrdyń basyndaǵy azattyqtyń zańdy jalǵasy. Onyń úgitshisi, kózi, qulaǵy, tili - «Qazaq» gazeti, «Aıqap» jýrnaly bolatyn», - dep túıdi sózin H.Ábjanov.
