Qazaq fýtbolynyń jańa dáýiri bastalar kún alys emes

Jeltoqsan aıynyń 10 kúni BUU-nyń sheshimimen atap ótiletin bul sport túriniń shyǵý tarıhyna qatysty derekterdiń ózi de qyzyq. Mıllıondaǵan adamǵa tek oıyn ǵana emes, ómir stıline aınalǵan fýtbol oıyny týraly alǵashqy eskertpeni tarıhshylar bizdiń zamanymyzǵa deıingi ekinshi myńjyldyqtaǵy qytaı derekterinen tapqan. Ol Tsý Chıý dep atalǵan, «aıaqpen ıterý» degen maǵynany bildiredi. Fýtbol oıyny qytaı jaýyngerlerine dene formasyn qalypty saqtaýǵa septigin tıgizgen. Al keıbireýler fýtboldyń izashary dep 8-ǵasyrda Anglııada ómir súrgen saksondardyń jabaıy oıynyn tanıdy. Olar urystan keıin shaıqas dalasynda dushpanynyń shabylǵan basyn tepkilep oınaǵan. Fýtboldy bizdiń zamanymyzǵa deıingi eki jarym myńjyldyqta Ejelgi Grekııada, Rımde de oınaǵan. Grekııada bul oıyn jaýyngerlik qımyldardyń barlyq múmkinshiligin paıdalana otyryp oınalyp, «dop úshin shaıqas» dep atalǵan.

Mine osyndaı qyzyqty tarıhy bar, degenmen elimizde kenjelep kele jatqan fýtbol oıynynyń da bizder úshin aıy ońynan týar kún de alys sııaqty. Óıtkeni qazirgi tańda Qazaqstanda osy sport túriniń aqsap turǵany shyndyq. Este bolsa, álemdegi tanymal sport túri fýtboldyń elimizde damýyna erekshe kóńil aýdaryp kele jatqan Memleket basshysy 2007 jyly Brazılııaǵa barǵan saparynda Brazılııa Prezıdentimen fýtbol isin damytýdaǵy yntymaqtastyqqa qol jetkizgen edi. Osyǵan oraı 2009 jyldyń kókteminde fýtbol óneriniń qyr-syryn meńgerýge býyny qataıa qoımaǵan 26 jasóspirim iriktep alynyp, osy sport túriniń otany sanalatyn Brazılııa eliniń «Ole Brazıl Klab» fýtbol akademııasyna tálim alýǵa jiberilgen-di. Osylaısha, memleket 1 jasópirimdi aıaqdop ónerine baýlýǵa jylyna 20 myń AQSh dollaryn bólgen bolatyn.

«Ole Brazıl Klab» akademııasynda bilim alǵan az ýaqyttyń ishinde qazaqstandyq fýtbolshylar atalmysh elde ótken týrnırlerdiń birinde jeńiske qol jetkizip te úlgerdi. Jalpy úsh jyldyń ishinde 26 qazaqstandyq bala segiz chempıonat jáne jeti halyqaralyq jarysqa qatysty. 166 oıyn júrgizip, olardyń 122-sinde jeńiske jetti. Oqýlaryn támamdap elge oralǵa balǵyn fýtbolshylardyń 15-i Qazaqstan chempıonatynyń birinshi lıga komandalary arasynda oınaıtyn «Astana-64» fýtbol klýbymen kelisim-sharttarǵa qol qoıdy. Erekshe atap óterligi, «Ole Brazıl-Qazaqstan» túlekteriniń biri - taldyqorǵandyq fýtbolshy Raýan Sárıev 15 mıllıondyq jankúıeri bar «Atletıko Mıneıro» (Belý-Orızontı qalasy) klýby skaýtteriniń nazaryna tústi. Jaqynda bizdiń otandasymyz tanymal brazılııalyq klýbpen áýesqoı kelisim-shartqa qolyn qoıdy, al qańtar aıynda ótetin Brazılııadaǵy iri halyqaralyq jarystan keıin fýtbol klýbynyń basshylyǵy onyń kásibı kelisim-shartyn qarastyrmaq. Qazirgi ýaqytta bul jobanyń óz jalǵasyn tabatyndyǵy da belgili ári Brazılııaǵa attanatyn jasóspirimderdiń kelesi tolqynynyń tizimin elimizdiń Sport jáne týrızm mınıstrligi túzip te qoıǵan.

Aıtpaqshy, aǵymdaǵy jyldyń shildesinde Latyn Amerıkasynyń birqatar eline jasaǵan saparlaǵan QR SІM jaýapty hatshysy Rápil Joshybaev bastaǵan qazaqstandyq delegatsııa Brazılııa syrtqy baılanys mınıstriniń orynbasary Hadıl da Rocha Vıannamen kelissózder júrgizgen bolatyn. Kezdesý barysynda eki eldiń sport salasyndaǵy yntymaqtastyǵynyń oń qarqyn alyp kele jatqandyǵyn atap ótken Hadıl da Rocha Vıanna Brazılııa buǵan deıin qolǵa alynǵan qazaqstandyq jas fýtbolshylardy oqytý tájirıbesin keńeıtýge daıyn ekendigin qýattaǵan bolatyn. Demek, fýtboldyń otany sanalatyn Brazılııadan tálim-tárbıe alǵan órendermen tolyqqan qazaq teńbil dobyn oınaýshylardyń áleýeti artyp, álemdik dodalarda top jarar kún alys emes sııaqty.

Osy sport salasynda qatysty taǵy bir jaǵymdy jańalyq bar. Taıaýda «PRO» lıtsenzııasyn alǵan 11 qazaqstandyq fýtbol jattyqtyrýshysynyń esimi belgili boldy. Endi olar ózderiniń jattyqtyrýshylyq bilikterine sáıkes tek Qazaqstanda ǵana emes, sonymen qatar Eýropanyń da kez-kelgen kásibı klýbyna bas jattyqtyrýshy bola alady. Sonymen jattyqtyrýshylyq lıtsenzııaǵa Talǵat Baısýfınov, Qaırat Aımanov, Núrken Mazbaev, Grıgorıı Babaıan, Vladımır Nıkıtenko, Sergeı Kogaı, Vladımır Chebýrın, Vıacheslav Ledovskıh, Sergeı Volgın, Vıktor Semenov jáne Pavel Rodnenok ıe bolyp otyr. ÝEFA atalǵan mamandardyń fýtbol teorııasy men praktıkasyn ǵana emes, sonymen qatar qazirgi zamanǵy mamanǵa qajetti psıhologııany, sotsıologııany, qoǵammen baılanysty jetik meńgergendigine zor baǵa berdi.

Mine, osylaısha shetelden tálim-tárbıe alǵan sportshylarymyzdyń, tipti qart qurlyqtyń azýly komandalaryn daıyndaýǵa da zor áleýeti bar jattyqtyrýshylarmyzdyń arqasynda qazaq fýtboly aldaǵy ýaqytta órleý jolyna túsedi dep aıtýǵa tolyq negiz bar sııaqty.