Qazaq entsıklopedııasy - qazaq bilimi men ǵylymynyń Ǵylym akademııasynan keıingi qarashańyraǵy

dep habarlaıdy ҚazAқparat.«Kez-kelgen ұlt үshin birneshe қasıetti ұғymdar bolady. Onyң birinshisi ұlttyқ ғylym akademııasy, ekinshisi ұlttyқ ýnıversıteti, үshinshisi ұlttyқ ғylym-bilimniң jıyntyқ kөrinisi sııaқty entsıklopedııasy. Қazaқ bilimi men ғylymynyң Akademııadan keıingi қara shaңyraғy sanalatyn Қazaқ entsıklopedııasynyң negizin қazaқtyң ұly ғalymdary Mұhamedjan Қarataev, Manash Қozybaev қalaғan. Olardyң jұmysyn keıin өz dәrejesinde akademıkter Rymғalı Nұrғalıev, Әbdimәlik Nysanbaev sııaқty azamattar jalғastyrdy. Sondaı-aқ soңғy 5-6 jyldyң ishinde ony tarıh ғylymynyң doktory Bүrkit Aıaғan sapaly jaңa deңgeıge kөterip, 10 tomdyқ ұlttyқ entsıklopedııany shyғarýdy aıaқtady. Sondaı-aқ өzim de eңbek jolymdy osy jerden bastaғanmyn», deıdi Mұhtar Abrarұly. Keңes odaғy soғystan keıin ekonomıkany kөterip, damýdyң belgili bir dәrejesine jetkennen keıin 1967 jyly SOKP Ortalyқ Komıteti arnaıy қaýly қabyldap, barlyқ respýblıkalarda ұlttyқ entsıklopedııalar құryldy. Biraқ bir mezgilde құrylғanmen olardyң damý deңgeıi, shyғarmashylyқ jaғdaıy әrtүrli boldy. Қazaқ entsıklopedııasynyң baқytyna қaraı, sol kezde bir jaғynan alymdy, bedeldi, ekinshi jaғynan өzi de үnemi shyғarmashylyқ izdeniste jүretin Mұhamedjan Қarataev keldi. Sonyң nәtıjesinde Ortalyқ Azııa jәne Kavkaz respýblıkalarynyң ishinde birinshi bolyp 12 tomdyқ ұlttyқ entsıklopedııa shyғaryldy. Қazaқ Sovet entsıklopedııasy dep atalatyn bұl eңbek әli kүnge deıin өziniң құndylyғyn joıғan joқ. Mәdenıet jәne aқparat mınıstriniң aıtýynsha, Үlken Sovet entsıklopedııasynyң negizinde құrylғan Үlken Reseı entsıklopedııasy өziniң 30 tomdyғyn қolғa alғanyna 17 jyl bolsa da әli 17 tomyn da shyғaryp үlgergen joқ. Қolda bar dүnıeden құrastyryp kitap shyғarý oңaı bolar, biraқ entsıklopedııalyқ basylym shyғarý oңaı emes. Keıbir kitaptarda bir tomynda 1-2 myңғa deıin maқalalar bolatyn entsıklopedııalyқ arnaıy basylymdar bolady. Shyn mәnine kelgende bұl kez-kelgen ұlttyң bas kitaby.«Әmbebap entsıklopedııalar 20-25 jylda bir shyғady. Biz endi taқyryptyқ entsıklopedııalarғa қaraı jyljýymyz kerek. Әr salanyң jeke entsıklopedııasyn jәne oғan janr jaғynan jaқyn өzge basylymdardy shyғarý қajet. Қazaқstandaғy eң alғashқy tilashar men әmbebap sөzdik Қazaқ entsıklopedııasynda shyққan bolatyn. Mәselen, tilashardy 1987 jyly 4-5 jigit 3-4 aıda jazyp shyққan bolatynbyz. Ol keıin 250 myң taralymmen shyқty. Jalpy қazir AҚSh-ta Amerıkana, Anglııada Brıtanıka, Ispanııada Espasa, Frantsııada Larıýs, Germanııada Brokgaýz sııaқty entsıklopedııalar bar. Olar әr 3-4 jylda қaıta basylyp otyrady. Endi olardyң құrylymyn, entsıklopedııaғa қoıylatyn talaptary men onda neni қamtý kerektin kөrip қaıtқan jөn. Bұғan bizde қazir mүmkindik bar», deıdi Mұhtar Құl-Mұhammed.