Qazaq basylymdaryna degen kózqarasty túbegeıli ózgertý kerek - Qalı Sársenbaı

Búgingi qazaq baspasózin ne tolǵandyrady? Bizdiń qoǵamda jýrnalısterdiń múddesi tolyqtaı qorǵalǵan ba? Osy máseleler tóńireginde Prezıdent syılyǵynyń laýreaty, QR Mádenıet qaıratkeri, «Almaty Aqshamy» gazetiniń Bas redaktory Qalı Sársenbaı óz oılaryn ortaǵa saldy.

- Qalı Qoshqaruly, Siz qazaq baspasózinde kópten beri qyzmet jasap kelesiz. «Parasat» jýrnaly, «Egemen Qazaqstan», «Jas Alash» gazetterinde jemisti eńbek ettińiz. Endi búgingi tańda Alataý baýraıyndaǵy bas qalanyń basylymy - «Almaty aqshamynyń» bas redaktorysyz. Qazaq baspasózin oılaǵanda búgingi tańda sizdi qandaı máseleler tolǵandyrady?

- Atap aıtqanda, men «Egemen Qazaqstan», «Jas Alash», «Qazaq ádebıeti», «Ana tili», «Túrkistan», «Almaty aqshamy», keıin kelip qosylǵan «Jas qazaq», «Aıqyn» jáne «Alash aınasy», «Qazaq» - osy gazetterdiń barlyǵyn qazaqtyń dástúrli basylymdary dep esepteımin. Sebebi qazaqtyń muńyn muńdaıdy, joǵyn joqtaıdy. Halqymyzdyń bastan keshken taǵdyryn osy basylymdar jazyp kele jatyr. Óıtkeni qazaqtyń máselesi basqa tildegi basylymdarǵa qajeti joq. Negizi ózge tildegi basylymdarda da memlekettiń, qazaq halqynyń jaǵdaıy kórinis tabýy kerek. Osy jerdiń sýyn iship, aýasyn jutyp otyrǵannan keıin ol basylymdar da bizdiń eldiń jaǵdaıyn jazyp, problemasyn kóterýge tıisti. Biraq olaı emes. Kóp jaǵdaıda kerisinshe oryn alatynyn kórip júrmiz.

Dástúrli basylymdar qazaqtyń búkil máselesin, keshegi sonaý alash ardagerleri kótergen problemalardy qozǵaıdy. Alash arystarynan beri kele jatqan bir dástúr jalǵastyǵy bar. Elge, memleketke sý tegin qyzmet etip otyrǵan basylymdardyń jaǵdaıy nege tómen bolýǵa tıisti?! Eń birinshi jaǵdaı solarǵa jasalýy kerek! Osy máselege bılik tarapynan mán berilip, qazaq basylymdaryna degen kózqarasty túbegeıli ózgertý kerek. Qoǵamdaǵy árbir irgeli ujymnyń qadirin bilse, memleket te baǵalaýy tıis.

Máselen, aılyq eńbekaqy ol ánsheıin kúnkóriske ǵana eseptelgen. Keıde kúndelikti tamaǵyna da jetpeı jatady. Jýrnalıst, qalamger qaı kezde de qalamaqymen kún kórgen. Sondyqtan memlekettik deńgeıde qalamaqy máselesin birinshi kezekte sheshý qajet. Sońǵy jyldary jýrnalısterdiń turǵyn úımen qamtylýy da eshqandaı zańmen sheshilmeı otyrǵany aıtylýda. Jýrnalıst turǵyn úımen mindetti túrde qamtamasyz etilýi tıis. Jýrnalıst esh ýaqytta óz aqshasyna páter satyp ala almaıdy! Osy eki máselege basa nazar aýdarý kerek. Odan bólek jýrnalısterge beriletin marapattar, ataqtar eńbegine qaraı, retimen, jónimen bola jatar. Onyń berilýinde de ádiletsizdikter kezdesip qalýy múmkin. Biraq ol eń birinshi másele emes. Úıi ne jaǵdaıy joq jýrnalıst ataqty nan qyla ma?

Meni qazaqtyń dártúrli basylymdarynyń taǵdyry tolǵandyrady. Qazaq baspasózi - memlekettik saıasatty durys júrgizýde Elbasynyń birden-bir qoldaýshysy ári kómekshisi. Prezıdenttiń bastamalary men kózqarasyn halyqqa jetkizip otyrǵan, nasıhatyn kúsheıtip otyrǵan qazaq basylymdary. Men tek gazetterdi ǵana aıtyp otyrmyn. Bul qatarǵa jýrnaldardy, telearnalardy da qosý kerek.

- Bul pikirlerińiz oryndy. Kelesi suraq jýrnalıstik eńbek jolyńyzǵa qatysty bolyp otyr. Siz kezinde birqatar basylymdarda qyzmet istedińiz. Qandaı oqıǵalar erekshe esińizde qaldy?

- Men qazaqtyń dástúrli basylymdarynda mol tájirıbe jınaqtadym.

Bastapqyda «Jas Alashta» korrektor boldym. Keıin hatshylyq qyzmetine aýystym. Odan keıin jastardyń «Órken-Gorızont» gazeti ashylyp, soǵan jaýapty hatshy boldym. Sodan soń «Jetisý» gazetinde qyzmet jasap júrgenimde jazýshy Sherhan Murtaza «Egemen Qazaqstanǵa» Bas redaktor bolyp keldi. Redaktsııaǵa jumysqa shaqyrdy. Oǵan deıin ózimen kezdespegen edim. Jeke qabyldady. Sheraǵań sol júzdesýimizde: «Jazǵandaryńdy oqyp júrmin. «Egemenge» kel. Sekretarıatta úsh aı ǵana ustaımyn. Sodan keıin qyzmetińdi aýystyramyn»,- dedi. Ýádesinde turatyn adamdardy asa kóp bilmeýshi edim. Osy Sheraǵańnyń aıtqan sózi esimnen ketpeıdi. Álde qoıyn dápterine jazyp qoıa ma, úsh aıdan keıin meni ádebıet bólimine aýystyrdy. Keıin jańa bólim ashylyp, sonyń meńgerýshisi boldym. «Egemen Qazaqstanda» 5 jyldaı qyzmet ettim.

«Egemende» júrgenimde marqum jazýshy Baqqoja Muqaı «Parasatqa» Bas redaktor bolyp taǵaıyndaldy. Ol meni jýrnalǵa shaqyrdy. Ári-beri «qıqańdap» kórip edim, onymnan eshteńe shyqqan joq. Bas redaktordyń birinshi orynbasary bolyp jýrnalǵa qyzmet aýystyrdym. Barǵanymnan jamandyq kórgenim joq. Bákeń óte eńbekqor adam eken. Ári talapshyl. Osy eki jaqsy qasıetin úırendim.

«Jas Alashta» erkindeý, jastyqtyń lebimen jarqyldap jumys isteısiń ǵoı. Sóıtip júrip «Egemenge» barǵanda, ol orta bizdi tez eseıtti. Al «Parasatta» jaqsy bir tálimgerge tap boldym. Baqqoja Muqaıdyń jazýshylyǵyn jaqsy bilemiz, bas redaktorlyq qabileti de joǵary eken. Adamgershiligi mol, parasatty, jan-jaqty, óte daryndy adam. «Parasatta» eki jyldaı qyzmet istedim. Sonyń ózi bir ónegeli orta boldy. Sondyqtan «Parasat» jýrnaly maǵan ystyq. Biz bir qıyn kezderde jumys istedik. Naryqtyń aýyrtpashylyǵy halyqtyń arqasyna batyp turǵan ýaqyt edi. Bákeńniń basshylyǵymen jýrnal kóp ózgerdi. Bir qyzyqty aıtaıyn, bizder redaktsııada búkil memlekettiń taǵdyry bizge qarap turǵandaı oımen jumys isteıtin edik.

Sodan keıin «Jas Alashqa» baryp, 8 jyl Bas redaktordyń birinshi orynbasary qyzmetin atqardym.

Meniń ómirimde talaı bas redaktorlar iz qaldyrdy. Sonyń eń basynda Sherhan Murtaza tursa, sodan keıin Baqqoja Muqaı men Nurtóre Júsip. Osy maıtalman qalamgerlermen birge qyzmet jasaǵan jyldarymdy aıryqsha baǵalaımyn.

- Raqmet áńgimeńizge.