Qaıta óńdeýshi kásiporyndardyń belsendiligin arttyrý qajet ? Aýyl sharýashylyǵy mınıstri

Sapar barysynda Aýyl sharýashylyғy mınıstri Қaraғandydaғy kommýnaldyқ bazar, kөkөnis қoımasy jәne birқatar aýyl sharýashylyғy өnimderin қaıta өңdeýmen aınalysatyn kәsiporyndar, onyң ishinde «Evrazıan Fýds Korporeıshn» AҚ men Қaraғandy et kombınatyn aralady, dep habarlaıdy ҚazAқparat Aýyl sharýashylyғy mınıstrliginiң baspasөz қyzmetine silteme jasap. Statıstıka jөnindegi agenttiktiң aқparatyna jүginsek, 2009 jylғy қaңtar aıynda respýblıkamyzda 44,2 mlrd. teңgeniң aýyl sharýashylyғy shıkizat өnimderi қaıta өңdelgen. Bұl kөrsetkish 2008 jylғy osy merzimmen salystyrғanda (43,6 mlrd. teңge), 2,3 paıyzғa tөmen. Өndiris kөleminiң azaıýyna negizinen ұlttyқ valıýtalary құnsyzdanғan Reseı, Ýkraına, Belarýs sekildi jaқyn shet memleket taýarlarynyң elimizdiң ishki naryғyna kөptep aғylýy, қolma қol aқsha aınalymyndaғy problemalar jәne nesıeleý kөleminiң azaıýy men satyp alý kөrsetkishteriniң tөmendeýi sebep bolғan. Bүgingi taңda bұl mәseleler sheshilip jatyr. Naқtyraқ aıtsaқ, teңgeniң құnsyzdanýy otandyқ taýar baғasynyң bәsekege қarsy tұrýyna aıtarlyқtaı әser etti. Іshki naryққa үnemi monıtornıng jүrgizilip, ımporttyқ taýarlarғa қatysty kedendik baj salyғynyң mөlsheri rettelip әri ishki naryқty arzanқol ımport өnimderinen қorғaýғa baқylaý kүsheıtildi. Eң қajetti azyқ-tүlik өnimderi (sүt, et, tәtti sýsyn men jemis-jıdek kөkөnis, bıdaı, ұn, jarma) halyқaralyқ talaptarғa saı keletin tehnıkalyқ reglament engizilip, әri tamaқ өnimderiniң jalpy қaýipsizdigine қataң baқylaý қoıyldy. Қazirde, nesıe resýrstary tapshylyғynyң ornyn toltyrý үshin, қaıta өңdeý kәsiporyndaryn Үkimettiң Ұlttyқ bankpen jәne Қarjylyқ қadaғalaý agenttigimen ekonomıkany jәne қarjy sektoryn tұraқtandyrý jөnindegi shaғyn jәne orta bıznesti қoldaý үshin 2009-2010 jyldarғa arnalғan birlesken is-қımyl josparyna sәıkes, «Samұryқ ?Қazyna» Ұlttyқ әl-aýқat қory» AҚ қarjysy esebinen ekinshi deңgeıli bankter arқyly jylyna 12,5 paıyzben nesıelendiriletin boldy. Bұdan өzge, bıylғy jyly da қarjy ınstıtýttarynyң aýyl sharýashylyғy өnimderin қaıtadan өңdeýmen aınalysatyn kәsiporyndardyң negizgi jәne aınalym қarjysyn, lızıng jүıesimen beriletin құral-jabdyқtardy nesıeleýdegi syıaқy mөlsherine, bıýdjettik baғdarlamaғa sәıkes sýbsıdııa jasaý da jalғasyn tabady. Sondyқtan қazirgi kүni, tamaқ өnerkәsibindegi jұmys aýқymyn sol kүıinde saқtap қalý үshin barlyқ jaғdaı қarastyrylғan. Bұl jұmystardy jүzege asyrý bүginde jergilikti atқarýshy organdarғa jүktelgen. Mınıstr atap өtkendeı, oblys әkimderi Baғany tұraқtandyrý jөnindegi shtabtyң belsendi jұmysynan bөlek, kelesi jaıttarғa da barynsha kөңil bөlýleri kerek. Birinshiden, әrbir қaıta өңdeýshi kәsiporyndardyң jұmysқa belsendiligin arttyra otyryp olarғa ishki azyқ-tүlik naryғyndaғy baғany tұraқtandyrýғa baılanysty қolғa alynyp jatқan sharalardy jetkizý қajet. Aýyl sharýashylyғy өnimderin қaıtadan өңdeýdegi jұmys aýқymyn arttyrý үshin, 2009-shy jyldan bastap, aýylsharýashylyқ өnimderin өndirýshilerge beriletin sýbsıdııaғa өzgeris engizildi. Endi olar jұmysyn өnerkәsiptik қaıtadan өңdeýge baғyttaýy tıis. Bұl үshin kәsiporyndardyң bir birine ұқsas kodtary bolýy қajet. Der kezinde sýbsıdııa alý үshin, oblys әkimshilikteri aýyl sharýashylyғy өnimderin қaıtadan өңdeýshi barlyқ kәsiporyndar men mal soıý tsehtaryn қaıtadan tekserip, olardyң ұқsas kodtary bolmaғan jaғdaıda, az ғana ýaқyt ishinde bir birine ұқsas kod alýғa jaғdaı jasaýlary қajet. Ekinshiden, қaıtadan өңdeýshi kәsiporyndardy aldymen ortaқ jүıege keltirip, olarғa taýarly-materıaldyқ resýrstar men energııanyң deldalsyz tikeleı jetkizilýine, sondaı-aқ olardyң өnimin eldiң ishki naryғynda tұtyný kөlemin keңeıtip әri eksport mөlsherin artyrýғa jaғdaı jasaý қajet. Үshinshiden, құrylymdardyң bıylғy jylғa jasaғan aldyn ala boljamdaryna sәıkes kөktemgi egin egý alқaptarynyң kөlemin azaıtýғa jol bermeý.Oblystardyң 2009-shy jylғa aldyn ala bergen aқparattary boıynsha, dәndi daқyldardyң respýblıka aımaғyndaғy jalpy sebilýi 17,8 mln. gektar kөleminde. Tөrtinshiden, baғany baқylaý jұmysyn jetildire otyryp, қoldan jasalғan nemese negizsiz baғany өsirý faktilerine jol berilmeýi kerek.