Kavkaz turǵyndarynyń bıik taýly jerlerde ómir súrýiniń qupııasy ashyldy
ASTANA. KAZINFORM — Reseı ǵalymdary Kavkaz turǵyndarynyń taýlarda otteginiń qatty jetispeýshiligi jaǵdaıynda ómir súrýine kómektesetin jasyryn genderdi anyqtady. Bul jańalyq evolıýtsııalyq bıologııa úshin de, praktıkalyq medıtsına úshin de mańyzdy, dep habarlaıdy TASS.
— Genetıkter Kavkaz halyqtarynyń bıik taýly aımaqtarǵa jáne otteginiń qatty jetispeýshiligine beıimdelýine múmkindik beretin genetıkalyq «qupııalardy» anyqtady. Birneshe Kavkaz popýlıatsııasynyń tolyq genomdyq taldaý evolıýtsııanyń DNQ-ny ekstremaldy jaǵdaılarda tirshilik úshin qalaı «qaıta baǵdarlamalaǵanyn» kórsetti. Bul jańalyqtar gıpoksııaǵa tózimdilikke degen kózqarasymyzdy evolıýtsııalyq bıologııadan praktıkalyq medıtsınaǵa deıin túbegeıli ózgertedi. Olar ókpe jáne júrek aýrýlarymen kúresýge kómektesedi, sondaı-aq ǵarysh jáne ekstremaldy medıtsınada qoldanylýy múmkin, — dep baıandady RF Bilim jáne ǵylym mınıstrligi.
Vedomstvo zertteýshilerdiń Soltústik jáne Ońtústik Kavkazdyń bıik taýly jáne taý bókterindegi aımaq turǵyndarynyń genomdaryn salystyrǵanyn baıandady. Olar evolıýtsııalyq turǵydan tıimdi allelderdi ıntegratsııalanǵan irikteý ádisin qoldandy, ol ásirese tyǵyz baılanysty toptary bar kúrdeli aımaqtarda tabıǵı suryptalý qysymymen genomnyń bólikterin «aýlaıdy».
Ǵalymdar túsindirgendeı, evolıýtsııalyq «aıla-sharǵylar» EGLN1 jáne SPRTN genomdarynan anyqtalǵan. EGLN1 geni jasýshalardyń gıpoksııaǵa reaktsııalaryn basqarady. Ol buryn Tıbet jáne And turǵyndarynan anyqtalǵan. Alaıda zertteýshiler kavkazdyqtar, ásirese balqarlardan jańa nusqalar — buryn anyqtalmaǵan, suıytylǵan aýamen tynystaýǵa kómektesetin «mýtatsııalardy» anyqtady.
Genom turaqtylyǵyn qorǵaıtyn SPRTN geninen de irikteý sıgnaldary anyqtaldy. Bul ózgeristerdiń keıbir nusqalary álemdegi barlyq taý halyqtaryna ortaq, al basqalary Kavkazǵa ǵana tán, bul olardyń erekshe evolıýtsııalyq «ómir súrý strategııalaryn» tanytady.
Osyǵan deıin Ońtústik Kavkazda salynyp jatqan halyqaralyq kólik dálizderi týraly jazdyq.