Qaýipti qaldyqtan qundy shıkizatqa deıin: Qazaqstanda lıtıı-ıondy batareıalar qalaı óńdeledi

Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń málimetinshe, Qazaqstanda kommýnaldyq qaldyqtar qurǵaq, ylǵal, qaýipti degen úsh sanatqa bólinip, bólek-bólek jınalady. Qaýipti sanatqa elektrondyq jáne elektr jabdyqtary, medıtsınalyq qaldyqtar, quramynda synap bar qoqystar kiredi. Batareıalar men akkýmýlıator osy qatarda.

Vedomstvo túsindirgendeı, qaýipti qaldyqtar qalpyna keltirý úshin arnaıy uıymdarǵa tapsyrylýy tıis. Olardy óńdeý tásili, tehnologııasy uıymnyń ózine júktelgen. Keıin tolyq málimet memlekettik ekologııalyq saraptamadan ótetin jobalyq qujatta kórsetiledi eken.

Búginde Qazaqstanda elektrondyq qaldyqtardy jınaý jáne óńdeýmen aınalysatyn 19 kásiporyn jumys isteıdi. Onyń jeteýi Almatyda, beseýi Astanada, ekeýi Aqtóbede ornalasqan. Kókshetaý, Petropavl, Qaraǵandy, Qyzylorda jáne Aqtaýda bir-bir kásiporynnan bar.

Lıtıı-ıondy batareıalardy óńdeýge kelsek, bul baǵyttaǵy jumys naryq talabyna saı júrgizilip keledi. Úkimet batereıalardy ishki talappen de, halyqaralyq erejemen de óńdeýge múddeli. Mysaly, 2022 jyly Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq №689 buıryqty bekitti. Onda odaqtyń syrtqy ekonomıkalyq qyzmeti Biryńǵaı taýar nomenklatýrasyna 8507 60 000 0 kody bar batareıalardy engizgen. Óndirýshiler men ımporttaýshylardyń taýar tizbesiniń 3-bólimine de qosyldy.

Mınıstrliktiń habarlaýynsha, óndirýshilerdiń keńeıtilgen mindettemeleri (ÓKM) tetigi aıasynda óndirýshi men ımporttaýshydan kádege jaratý tólemi alynady. Bul qarjy qaldyqtardy jınaýǵa, tasymaldaýǵa, qaıta paıdalanýǵa, suryptaýǵa, óńdeýge, qaıta óńdeýge, zalalsyzdandyrýǵa jáne kómýge jumsalady.

Alaıda lıtıı-ıondy batareıalardy qaıta óńdeýdi ǵana qarjylandyratyn jeke bıýdjettik baǵdarlama joq. Mınıstrlik qaldyqtardyń bul túrine arnalǵan qarajat kólemi aldyn ala jeke belgilenbeıdi dep túsindirdi. ÓKM operatory arnaıy sanattaǵy qaldyqqa belgilengen shekte ǵana tólem jasaıdy.

Budan bólek, EcoQolday aqparattyq júıesi qoldanysta, operatory – «Jasyl damý» AQ. Vedomstvonyń málimetinshe, júıede akkýmýlıatorlyq batareıalar avtomobıl komponenti retinde esepke alynady. Tólem mólsheri Úkimettiń 2023 jylǵy 29 jeltoqsandaǵy №1250 qaýlysymen bekitilgen.

Infraqurylym VS batareıa

Endeshe, elde batareıalardy óńdeýge járdemdesetin eki baǵyt bar. Kazinform tilshisi máseleniń is júzinde qalaı sheshilip jatqanyn anyqtaý úshin Technic Destroy JShS dırektory Rýstamjan ıÝnýsbaevpen áńgimelesti. Maman 2009 jyldan beri batareıalardy qaıta óńdeýmen aınalysyp keledi. Qazir 18 qalada kásiporynnyń jelisi qalyptasqan. Munda aıyna 180 tonna akkýmýlıatordy óńdeýge bolady.

– Qazaqstan lıtıı-ıondy batareıalardy qaıta óńdeýge ishinara daıyn. Qazirdiń ózinde mundaı akkýmýlıatorlardy qaýipsiz kúıde qabyldaıtyn, qýatyn tolyq taýysý arqyly razrıadtap, bólshektep, qaıta óńdeı alatyn kásiporyndar bar.

Alaıda daıyndyq tek jabdyqpen shektelmeıdi. Batareıany elge ákelgen sátten bastap qaıta óńdeýge deıingi barlyq protsesti qadaǵalaıtyn biryńǵaı júıe qajet. Ol jınaý, tasymaldaý, dıagnostıka júrgizý, batareıanyń qozǵalysyn baqylaý kezeńin biriktirýi tıis. Ónerkásiptik baza birtindep qalyptasyp keledi. Biraq batareıalar jappaı qoldanystan shyǵa bastaǵanǵa deıin osyndaı júıeni quryp úlgeremiz be, másele sonda jatyr, – deıdi Rýstamjan ıÝnýsbaev.

Qaıta óńdeý barysynda akkýmýlıatordan mys, alıýmınıı, bolat jáne basqa da quramdas bólikter ajyratylady. Sonymen qatar «qara massa» dep atalatyn kontsentrat alynady. Onyń ishinde batareıanyń hımııalyq quramyna qaraı lıtıı, nıkel, kobalt, marganets sekildi komponent bolýy múmkin.

Rýstamjan ıÝnýsbaev usynǵan biryńǵaı júıeni qalyptastyrý úshin qaldyq pen kásiporyn jetkiliksiz. Halyq mıllondaǵan batareıany óz erkimen ótkizbese, qoqystan izdeý tıimiz ári ónimdilik azaıady.

Jeke tulǵalar arasynda júrgizilgen saýalnama nátıjesi boıynsha, respondentterdiń shamamen 70%-y batareıany qaıta óńdeýge tapsyrýǵa daıyn. Biraq qoljetimdi ınfraqurylymnyń joqtyǵynan olar muny is júzinde júzege asyra almaı otyr. Sondyqtan qabyldaý pýnktterin kóbeıtý mańyzdy.

ıÝnýsbaevtyń aıtýynsha, sońǵy eki-úsh jylda bızneste lıtıı-ıondy batareıalardy qaıta óńdeýge tapsyrǵysy keletinder aıtarlyqtaı ósken. Olardyń qatarynda dıstrıbıýtorlar, avtoservıster, qoıma, telekommýnıkatsııalyq tehnıka jáne úzdiksiz qýat kózin paıdalanatyn kompanııalar bar.

Negizi qarapaıym halyqtyń suranysy joǵary. Kóbi telefonnyń isinip ketken akkýmýlıatoryn qaıda tapsyrýǵa bolatynyn, úıden alyp ketý qyzmetin suraıdy eken. Qulaqqap, elektrli ustara sekildi kúndelikti turmysta qoldanylatyn tehnıka artqan saıyn, suranys jıilepti.

Sarapshylar qaldyqtardy basqarý júıesin retteý kerek degen ustanymda. Ásirese lıtıı-ıondy batareıalardy óndirýshi men ımporttaýshylardyń keńeıtilgen mindettemesin qaldyqtyq túrine qaraı beıimdeý qajet.

– Telefonnyń akkýmýlıatoryna, ónerkásiptik energııa jınaqtaý júıesine jáne elektromobıldiń batareıasyna birdeı talap qoıýǵa bolmaıdy. Olardyń qaýip-qateri, tasymaldaý quny, bólshekteý tehnologııasy, hımııalyq quramy ártúrli. Qýattaǵysh jáne ónerkásiptik batareıalar úshin jeke-jeke talap oryndy. Al telefondar men qarapaıym akkýmýlıatorlarǵa basqa tásil qoldanýǵa bolady, – dep esepteıdi Rýstamjan ıÝnýsbaev.

Onyń pikirinshe, ár batareıanyń qozǵalysyn jeke esepke alǵan jón. Batareıanyń qaı jerde óndirilgenin nemese ımporttalǵanyn, qaıda paıdalanylǵanyn, qazirgi jaǵdaıyn jáne aqyr sońynda qaıta óńdeýge qalaı jetkizilgenin bilýimiz qajet.

Bul rette zańnamaǵa qatysty másele bar. Rýstamjan ıÝnýsbaevtyń sózinshe, qoldanystaǵy qaldyqtar jiktemesinde lıtıı-ıondy batareıalarǵa arnalǵan jeke sanat joq. Qorǵasyn-qyshqyldy akkýmýlıatorlar bólek jiktelgenimen, basqa batareıalar qaýipti qaldyqtar retinde naqty bólinbegen. Sonymen qatar ekologııalyq normalarda batareıalar órt qaýpin tóndiretin jáne qaýipti nysandar retinde ǵana qarastyrylady.

Qazaqstan Respýblıkasy Quryltaıynyń Agrarlyq máseleler, ekologııa jáne tabıǵı resýrstar komıtetiniń múshesi, depýtat, qaldyqtardy basqarý salasynyń sarapshysy Aslan Qulmaǵambetov lıtıı-ıondy qaldyqtardy retteýdi tezdetý kerek dedi.

– Qazaqstanda lıtıı-ıondy qaldyqtardy basqarý salasyn retteıtin arnaıy zańnama joq. Sonyń saldarynan kádege jaratý naryǵy qaldyqtardy jınaý, tańbalaýdyń naqty erejesi belgilenbegen «sur aımaqta» qalǵan. Qytaı, AQSh, Eýropalyq odaq elderine qarasaq, ol jaqta qatań talaptar qoldanylady. Bul memleketterde batareıaǵa mindetti tsıfrlyq pasport berilip, avtokólik óndirýshisine olardy qaıta óńdeýge qatysty tikeleı qarjylyq jáne zańdyq jaýapkershilik júktelgen.

Qazaqstanǵa da osyndaı halyqaralyq standart, óndirýshilerdiń keńeıtilgen mindettemesin engizý asa qajet. Naqty zańnamalyq talap pen qaıta óńdeýshilerge arnalǵan sýbsıdııa bolmasa, qaýipti akkýmýlıatorlardy arnaıy zaýytqa baǵyttaı almaımyz. Sóıtip, el aýmaǵynda ýly zattarǵa toly retsiz qoqys oryndary paıda bolady, – dedi depýtat.

Aslan Qulmaǵambetov máseleni elektr tehnıkasy men elektromobıl naryǵynyń ósýimen baılanystyrdy.

– Álemde de, Qazaqstanda da elektr tehnıkasy men elektromobılnaryǵy qarqyndy damyp keledi. Avtojoldarda elektromobılder men elektrsamokattar, al kúndelikti turmysta zamanaýı gadjetterdiń sany tez ósip jatyr. Tehnologııalyq serpilistiń ekinshi jaǵy bar. Quramynda ýly zattary bar lıtıı-ıondy akkýmýlıatordyń qaýipti qaldyǵy kóp, – dep túsindirdi sarapshy.

Depýtattyń aıtýynsha, Qazaqstanda mundaı qaldyqtardy óńdeý ınfraqurylymyn qalyptastyrý úshin alǵashqy qadam jasalǵan.

– Almatyda First Recycling kompanııasynyń arnaıy zaýyty iske qosyldy. Ol aıyna 20 tonnadan astam lıtıı-ıondy batareıany qaıta óńdeýge qaýqarly. Qazaqstan zańnamasynda qaldyqtardy retteýge qatysty jalpy norma bar, biraq olar qorǵasyn-qyshqyldy avtomobıl akkýmýlıatorlary sekildi burynnan qoldanylyp kele jatqan tehnologııalarǵa beıimdelgen. Al gadjetter men elektromobılderdegi lıtıı-ıondy batareıalardy basqarýǵa arnalǵan egjeı-tegjeıli retteý júıesi áli qalyptaspady, – deıdi qaldyqtardy basqarý salasynyń sarapshysy Aslan Qulmaǵambetov.

Ekonomıkalyq turǵyda Qazaqstanda lıtıı-ıondy batareıalardy qaıta óńdeý tıimdi. Ol úshin shıkizat kólemi, batareıalardyń hımııalyq quramy, jabdyqtar quny, óńdeý deńgeıi jáne ótkizý naryǵy sheshýshi ról atqarady.

Sondyqtan Aslan Qulmaǵambetov lıtıı-ıondy batareıalarǵa mehanıkalyq óńdeý tásilin qoldanýdy usyndy. Bul ádis arqyly mys, alıýmınıı, bolat, polımerler, elektrondyq komponentter, tipti «qara massa» alýǵa bolady. Aıtýynsha, ázirge tıimdi tásil osy eken, óıtkeni hımııalyq óńdeý úshin mol shıkizat, qomaqty ınvestıtsııa, zerthanalyq baqylaý, daıyn ónimdi qabyldaıtyn aýqymdy naryq qajet.

Jalpy akkýmýlıatordyń hımııalyq quramy nazar aýdarýǵa turarlyq. Qazir akkýmýlıatorlar kóbine NMC jáne LFP bolyp bólinedi. NMC batareıalaryn gıdrometallýrgııalyq ádispen óńdeý kezinde lıtıı, nıkel, kobalt, marganets alýǵa bolady. Al LFP batareıalarynan temir men fosfaty bar komponentter óndirýge múmkindik bar. Grafıtti tazartý da bolashaǵy zor baǵyttyń biri sanalady.

Osy jaǵdaıdy eskere otyryp, Technic Destroy JShS dırektory Rýstamjan ıÝnýsbaev jańa sheshim aıtty. Onyń boljamynsha, Qazaqstannan ǵana emes, Ortalyq Azııanyń basqa elderinen de shıkizat qabyldaı alatyn iri qaıta óńdeý ortalyǵyn qurý kerek. Sonda jetkilikti shıkizat jınalady, ekonomıkalyq turǵydan tıimdi.

Mamannyń aıtýynsha, qazir First Recycling kompanııasy – Qazaqstan men Ortalyq Azııada lıtıı-ıondy batareıalardy aýqymdy formatta qaıta óńdeı alatyn jalǵyz kásiporyn. Sebebi jaqynda jańartylatyn energetıka jónindegi kórmede Ortalyq Azııa elderiniń ókilderi óz memleketterinde mundaı ınfraqurylym joq ekenin rastaǵan.

Bir jylda elektromobılder sany 55% ósti

Endi máseleniń eń kúrdeli tusyna keldik. Ol – elektromobılderge qýat beretin batareıalar. Mundaı batareıalarmen jumys isteý áldeqaıda kúrdeli. Onyń quramynda korpýs, modýlder, uıashyqtar, elektrondyq jáne salqyndatý júıesi bar. Tipti isten shyqqannan keıin de qaýipti kerneý saqtalýy múmkin. Onyń ústine ár óndirýshiniń batareıa qurylymy ártúrli. Sondyqtan bólshektemes buryn dıagnostıka júrgizip, qaldyq elektr zarıadyn túsirý qajet.

– Zaqymdalǵan batareıalarǵa erekshe talap qoıylady. Jol-kólik oqıǵasynan keıin búlingen akkýmýlıatordy kádimgi júk retinde tasymaldaýǵa bolmaıdy. Sebebi saqtaý, tasymaldaý kezinde ol órtenýi múmkin. Mundaı shıkizatpen jumys isteıtin kásiporyndarda jeldetý jáne shań-tozańdy sorý qurylǵysy, qyzmetkerdi qorǵaý quraly, qaýipti aımaqty baqylaý júıesi bolýy shart, – dep tolyqtyrdy Rýstamjan ıÝnýsbaev.

Ónerkásiptik ınfraqurylym endi qalyptasyp jatqan tusta elektromobılder sany artyp keledi. «Almaty Air Initiative» jeke qorynyń bas dırektory Juldyz Sáýlebekova keltirgen derekterge sáıkes, sońǵy bir jylda Qazaqstandaǵy elektromobılder sany 55% ósken. Onyń úshten ekisine jýyǵy Almatyda tirkelgen. Qazir qalada 16 myńnan astam jeńil elektromobıl bar.

Olardyń basym bóliginde akkýmýlıatordyń jumys isteý merzimi bitken joq. ıAǵnı, isten shyqqan avtokólik batareıalary kóbeımeı turyp júıeni qalyptastyrýǵa ýaqyt jetkilikti.

– Lıtıı-ıondy batareıalar kádimgi turmystyq qoqysqa ketpeýi kerek. Paıdalanylǵan akkýmýlıatordyń ózinde elektr zarıady saqtalady. Qoqys tasıtyn kólikte nemese suryptaý jelisinde zaqymdansa, ol tez qyzyp, órt tutanýy yqtımal. Batareıa janǵan kezde ýly zattar, sonyń ishinde ftorsýtek bólinedi, – deıdi spıker.

Bul jalǵyz qaýip emes. Batareıa quramyndaǵy qaýipti hımııalyq elementter uzaq ýaqyt boıy jerde jatsa, olar topyraq pen sýǵa sińedi. Uzaq saqtalǵan batareıadaǵy lıtıı, nıkel, kobalt, mys, grafıt sekildi qundy materıaldar joǵalatyny taǵy bar. Sol sebepti paıdalanylǵan batareıaǵa jaı qaldyq dep qaraýǵa bolmaıdy. Ol bir mezgilde ekologııalyq qaýip te, qundy resýrs ta bola alady.

Juldyz Sáýlebekova batareıany óndirý kezindegi ekologııalyq zııan men ony kádege jaratpaý saldarynan týyndaǵan qaýipti salystyrý durys emes degen oıda. Óıtkeni atalǵan protsestiń qorshaǵan ortaǵa áseri ártúrli.

– Batareıa óndirisi kezindegi zııan belgili: shıkizat, energııa men sýdy shamadan tys paıdalaný, lıtıı men nıkeldi óńdeý jaǵdaıyn aıtýǵa bolady. Al eski batareıalar jylý bóledi, órt tutanady, ýly gaz ben usaq dıspersti taratýy múmkin, – dep qosty maman.

Qaıta óńdeýdiń birneshe tásili bar

Batareıalardy aýqymdy qaıta óńdeý kezinde negizgi úsh ádis qoldanylady: pırometallýrgııa, gıdrometallýrgııa jáne tikeleı qaıta óńdeý.

Pırometallýrgııa – tehnologııalyq turǵydan jaqsy ıgerilgen ádis. Alaıda ony qoldaný úshin edáýir energııa qajet. Gıdrometallýrgııa hımııalyq protsesterge negizdelgen jáne lıtıı, nıkel, kobalt pen marganetsti bólip alýǵa múmkindik beredi.

Al tikeleı qaıta óńdeý kezinde akkýmýlıatordy tolyǵymen ashpaı, onyń qundy komponentterin, eń aldymen katod qalpyna keltiriledi. Bul tásil energııa men hımııalyq reagentter shyǵynyn azaıtady, degenmen batareıalardy muqııat suryptaý qajet ári ázirge ónerkásiptik aýqymda keń taralmaǵan.

Ekonomıkalyq tıimdilik turǵysynan batareıanyń hımııalyq quramyn aıtpasqa bolmas. Juldyz Sáýlebekovanyń boljamynsha, NMC túrindegi akkýmýlıatorlarda nıkel men kobalt kóbirek. Sondyqtan olardy qaıta óńdeý kezinde alynatyn materıaldardyń quny joǵary, mundaı akkýmýlıatorlardy óńdeý ekonomıkalyq jaǵynan tartymdy. Al LFP batareıalarynyń quramynda nıkel men kobalt joq, sol sebepti olardy qaıta óńdeýdiń ekonomıkalyq modeli ózgeshe. 2024 jyly LFP batareıalary elektromobılderge arnalǵan akkýmýlıatorlardyń álemdik naryǵynyń jartysyna jýyǵyn quraǵan.

Batareıanyń jaramdylyq merzimin qalaı anyqtaýǵa bolady?

Avtomobıldiń jaramsyz akkýmýlıatoryn birden qaıta óńdeýge jiberý mindetti emes. Onyń syıymdylyǵy jetkilikti bolsa, qaýipsiz ekeni anyqtalsa, batareıany ekinshi ret paıdalanýǵa bolady. Mysaly, ondaı batareıany statsıonarlyq energııa saqtaý júıesinde qoldanǵan durys.

– Jumys reti mynadaı bolýy kerek: aldymen batareıanyń jaramdylyq merzimin uzartý, odan keıin qaýipsiz túrde qaıta paıdalaný, sodan soń ǵana qaıta óńdeý. Akkýmýlıatordyń tehnıkalyq jaı-kúıin baǵalaýdyń erejesin ázirlep, ekinshi ret paıdalanýǵa beriletin batareıalardyń qaýipsizdigine qoıylatyn talapty aıqyndaıtyn ýaqyt keldi, – dep túsindirdi Juldyz Sáýlebekova.

Sarapshy iri akkýmýlıatorlardyń búkil jumys tsıklin qadaǵalaýdy qoldaıdy. ıAǵnı batareıanyń naryqqa qashan túskenin, qaı jerde paıdalanylǵanyn, qazirgi jaǵdaıyn jáne qaıta qoldanylǵanyn ne qaıta óńdeýge jiberilgenin anyqtaý múmkindigi bolýy shart.

Ekologııa mınıstrligi eski elektromobılder men olardyń komponentterinen shyqqan qaldyqty retteý júıesin jetildirý qajet degenge qosylady. Vedomstvonyń habarlaýynsha, elektromobılder sanynyń ósýine baılanysty qýat beretin batareıalardy esepke alý, jınaý, tasymaldaý, qaıta óńdeý jáne kádege jaratý júıesin ázirleý qarastyrylyp jatyr. Aldaǵy ýaqytta batareıalardyń qozǵalysyn qadaǵalaý, arnaıy jınaý pýnktterin ashý jáne qaıta óńdeý ınfraqurylymyn qoldaý qolǵa alynbaq.

Infraqurylymdy damytýǵa arnalǵan qoldaý qazirdiń ózinde bar. Ekologııa mınıstrliginiń málimetinshe, Úkimettiń 2021 jylǵy 2 qyrkúıektegi №604 qaýlysyna sáıkes qaldyqtardy basqarý salasyndaǵy ınfraqurylymdyq jobalardy jeńildikpen qarjylandyrý kózdelgen. Atap aıtqanda, qoqys tasıtyn kólikterdi, suryptaý jabdyqtaryn jáne qatty turmystyq qaldyqtardy qaıta óńdeý zaýyttaryn qarjylandyrýǵa bolady.

Ónerkásipti damytý qory arqyly beriletin qaryzdyń mólsherlemesi – 3%, merzimi – 3 jyldan 15 jylǵa deıin. Qazir eki joba nazarda.

Birinshisi, Pavlodar oblysyndaǵy «Tandem recycling» JShS jylyna 20 myń tonna batareıany qaıta óńdeýge arnalǵan joba daıyndap jatyr. Jýyrda joba qujattary Ónerkásipti damytý qoryna saraptamadan ótkizýge jiberiledi.

Ekinshisi, Astanadaǵy «CUPSS» JShS esepten shyǵarylǵan elektrondyq qurylǵy qaldyqtaryn qaıta óńdeý jobasyn júzege asyrýda. Kásiporynnyń qýaty – jylyna myń tonna. Joba maquldanǵan, qazir qarjylandyrýǵa qajetti kelisimshart bitýge taıaý.

Budan bólek, Úkimettiń 2025 jylǵy 31 jeltoqsandaǵy №1201 qaýlysymen bekitilgen Qazaqstandaǵy qaldyqtardyń barlyq túrin basqarýdyń 2026–2030 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy bar. Tujyrymdama aıasynda mınıstrlik qaldyqtardy basqarý salasyndaǵy zańnamany taldaýdy josparlap otyr. Bul jumys paıdalanylǵan lıtıı-ıondy batareıalar men akkýmýlıatorlarǵa qatysty normalardy qamtıdy.

Taldaý qorytyndysy boıynsha retteý júıesin jetildirý jóninde usynystar ázirlenbek. Onyń ishinde elektr jáne elektrondyq jabdyqtardyń qaldyqtaryn basqarý qaǵıdasy engiziletin kún jaqyn.

Halyqaralyq yntymaqtastyq qolǵa alynady

Bıyl maýsymda «Qazaqstandaǵy elektronıka ómirlik tsıkliniń aınalymdylyǵy men resýrstyq tıimdiligin arttyrýǵa járdemdesý» jobasy bastaldy. Bastamany Jahandyq ekologııalyq qor, BUU-nyń Qorshaǵan orta jónindegi baǵdarlamasy jáne ıÝNIDO-nyń Jahandyq elektronıka baǵdarlamasy qoldaǵan.

Joba elektronıka salasyndaǵy aınalym ekonomıkasyn damytýǵa, elektrondyq qaldyqtar máselesin sheshýge baǵyttalǵan. Ol úshin retteý júıesin jetildirý, ınfraqurylymdy damytý, tutynýshylardyń minez-qulqyn ózgertý qolǵa alynady.

Naryqtaǵy elektromobılderdiń batareıalary áli eskirmedi, alaıda 1-2 jylda lıtıı-ıondy batareıalar taýdaı úıiletini anyq. Oǵan deıin qajetti júıeni aldyn ala qalyptastyrýǵa múmkindik bar. Batareıalardy esepke alý, jınaqtaý, tehnıkalyq dıagnostıka máselesin der kezinde sheshýimiz kerek. Qaıta paıdalaný men tereń óńdeýge deıingi barlyq kezeńdi júıeleýdi qajet etip tur.

Aıta keteıik, 2026 jylǵy tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha Almatyda 16,6 myń elektromobıl tirkelgen. Bul – Qazaqstandaǵy elektromobılderdiń jalpy sanynyń 63,3%-y.

Buǵan deıin ShQO-daǵy lıtıı kenin ıgerý jobasy týraly jazdyq.