Qaýipti vırýs banandy joıyp jiberýi múmkin - BBC
NUR-SULTAN. QazAqparat - Banan – kópshiliktiń súıikti jemisi. Alaıda, ǵalymdar Latyn Amerıkasyndaǵy baý-baqsha, egin alqaptarynan qaýipti vırýsty anyqtap otyr, dep jazady VVS.
«Panama derti» adamdardyń densaýlyǵy úshin qaýipti emes, biraq banan ósetin alqaptardy tutastaı joıyp jiberetin kúshi bar. Sonyń ishinde, kópshilik súıip jeıtin, ósirýge de qolaıly «kavendısh» banan sortyna da qaýip tónip tur. VVS bergen málimet boıynsha, mamandar Kolýmbııa alqaptarynan «Fusarium TR4» vırýsyn tapqan.
Banan – kóptegen jannyń taǵam ratsıonynda kúndelikti tutynatyn jemis ári mıllıondaǵan jandar úshin tabys kózi. Al «atalǵan vırýsty tolyǵymen joıyp jiberý múmkin emes» deıdi BUU ókilderi. Onyń jerdegi qaldyǵy 30 jylǵa deıin topyraqtyń quramynda saqtala beredi.
Belgili bolǵany, «Fusarium TR4» vırýsy 1990 jyly alǵash ret Malaızııa jáne Indonezııadan tabylǵan. Latyn Amerıkasynda alǵash ret anyqtalyp otyr. Vırýsty Nıderlandy ǵalymdary anyqtaǵan. Ol egin alqaptary men baý-baqshalarda keń tarap, ósimdikti túbirimen joıyp jibere alady. Kolýmbııa jáne Ekvador – álemdegi eń kóp banan ósiretin aımaq bolǵandyqtan, ǵalymdar alańdaýshylyq bildirip, dabyl qaǵýda.
Basylymnyń habarlaýynsha, banannyń «kavendısh» surypy 1950 jyldan beri ósirile bastaǵan. Dál osy «Fusarium TR4» vırýsy banannyń «gro-mıshel» dep atalatyn túrin túbirimen joıyp jibergendikten de «kavendıshti» ósirý qolǵa alynǵan.
Banan óndirisindegi iri kompanııa Fyffes atalmysh vırýspen kúresýge bolady deıdi. «Ol úshin eń aldymen banan ósetin aımaqtardy qorǵaý kerek. Egin alqaptary men baý-baqshalarǵa enetin ár adamnyń aıaq kıimi men kólikterdiń dóńgelekterin fýngıtsıd vannasynda jýý, banan plantatsııalaryn qorshaý, janýarlardyń enip ketýinen qorǵaý, sýaratyn sýdy qudyqtardan alý, t.b. sharalardy qolǵa alǵan». Bul kompanııa ókilderi «kavendısh» keń taraǵan banan surypyn almastyra alatyn alternatıvti suryp oılap tabýǵa kirisken.
