Álemge tanyla bastaǵan Katonqaraǵaıdyń ózekti máseleleri qandaı

Altaıdyń asqar taýlary, móldir kólderi men tabıǵı landshafty Katonqaraǵaıdy týrıster úshin tartymdy mekenge aınaldyryp keledi. Munda ulttyq mádenıetpen tanysýǵa, tabıǵat aıasynda demalýǵa, búrkitshilik ónerin kórýge, maral sharýashylyǵynyń tynys-tirshiligimen tanysýǵa múmkindik bar.

Biraq tabıǵattyń ózi týrısti ustap turýǵa jetkiliksiz. Saıahatshyǵa jol, sý, taza orta, qonaqúı, sapaly qyzmet jáne baǵyt-baǵdar qajet.

Katonqaraǵaıdyń týrıstik áleýeti

Katonqaraǵaıǵa qyzyǵýshylyq jyl saıyn artyp keledi. Bıyldyń alǵashqy toqsanynda óńirge 83 myńnan astam týrıst kelgen.

Týrıst kóbeıgenimen, olardy qabyldaıtyn ınfraqurylymnyń sol qarqynǵa ilese almaı otyrǵan tustary bar. Katonqaraǵaıdyń ózinde ornalastyrý oryndaryn kóbeıtý qajettigi seziledi.

Shyǵys Qazaqstan oblysy týrıstik aqparattyq ortalyǵy basshysynyń orynbasary Talǵat Dáýletov óńirdiń sheteldik týrısterdi qabyldaýǵa daıyndyǵyn shamamen 70 paıyz dep baǵalaıdy.

— Eń birinshi, ornalastyrý oryndaryn kóbeıtý kerek. Sonymen qatar týrısterge kórsetiletin qyzmettiń deńgeıin kóterý qajet. Sondaı-aq jol máselesi de bar, — dedi ol.

Mamannyń aıtýynsha, bıyl Katonqaraǵaı aýdanynda jáne Zaısan aýdanynda eki áýejaı iske qosylady. Katonqaraǵaıdyń ózinde vızıt-ortalyq salý da josparlanǵan. Nysannyń ashylýy kelesi jylǵa josparlanǵan.

Katonqaraǵaıǵa arnaıy josparlap kelmegen sheteldik týrıster de bar. Marokkodan kelgen Sara Amırı Qazaqstandy Azııa boıynsha qurlyqpen saıahattap júrip aralaǵan.

— Qazaqstanǵa kelý josparymda bolmaǵan. Qazir Azııa elderin qurlyq arqyly aralap júrmin. Oǵan deıin Qytaıda boldym, al Qazaqstannan keıin Kavkazǵa barmaqpyn. Sondyqtan Qazaqstan jolymnyń dál ortasynda ornalasqan, sol sebepti osynda kelýge múmkindik týdy, — dedi saıahatshy.

Sara Qazaqstanǵa arnaıy josparmen kelmese de, Shyǵys óńirine rıza bolǵan.

— Mundaǵy tabıǵat shynymen tańǵajaıyp. Taýlary óte ádemi, kólderi men ózenderi keremet. Maǵan unaıtyny — bul óńir saıahatshylardyń áserinen áli de kóp ózgeriske ushyramaǵan, tabıǵı qalpyn jaqsy saqtap qalǵan, — dedi ol.

Sheteldik týrıstiń nazaryn aýdarǵan negizgi dúnıe de osy. Katonqaraǵaıdyń tabıǵı qaz qalpy saqtalǵan. Alaıda týrıster sany kóbeıgen saıyn sol tabıǵatty qorǵaý máselesi de ózekti bolyp barady.

Etnoaýyl

Shyǵys Qazaqstanda tabıǵatpen qatar ulttyq mádenıetti tanytatyn baǵyttar da bar.

Óskemendegi etnografııalyq mýzeı-qoryqta birneshe etnostyń ulttyq úıleri qaıta jańǵyrtylǵan. Munda grýzın qonysy, sheshen munarasy, polıak etnosynyń úıi jáne koreı halqynyń dástúrli baspanasy sekildi nysandar ornalasqan.

Ekskýrsııa jetekshisi Gúlbaqyt Qabylashqyzynyń aıtýynsha, munda balalarǵa da, sheteldik qonaqtarǵa da ekskýrsııa ótkiziledi.

— Kóp qonaqtar keledi. Óskemendegi eń tanymal, eń ádemi, eń qyzyq jer osy aýyl dep oılaımyn, — dedi ol.

Ár ulttyq úı arqyly sol halyqtyń turmys-tirshiligi men salt-dástúri kórsetiledi. Máselen, koreı halqynyń úıi arqyly olardyń Qazaqstanǵa qonys aýdarý tarıhy, baspanasynyń jabdyqtalýy jáne dástúri tanystyrylady.

Bul jerge Koreıa elshisi de kelgen.

— Qazaqstanda olardyń mádenıetin kórsetetin bir burysh bar. Úı bar. Olardyń salt-dástúrin kórsetemiz, úı-jaılary qalaı jabdyqtalǵanyn, koreı halqynyń Qazaqstan jerine qalaı kelgenin aıtamyz, — dedi ekskýrsııa jetekshisi.

Búrkitshiler aýyly

Shyǵys Qazaqstanda ulttyq dástúrdi týrızmmen ushtastyrǵan taǵy bir baǵyt bar.

Bozanbaı aýylynda búrkitshilik óneri áli kúnge deıin jalǵasyp keledi. Qusbegiler qyran qusty bala kezinen baptap, bul ónerdi urpaqtan urpaqqa jetkizip otyr.

Búrkitshi Nájıtpan Gorkııdiń aıtýynsha, óńirde qusbegilikke qoldaý bar. Al sheteldik týrıster úshin mundaı dástúr erekshe qyzyǵýshylyq týdyrady.

— Kóbinese Amerıkadan keledi. Olarǵa tazymyz, búrkitimiz, ulttyq kıimimiz qyzyq, — dedi ol.

Sibe kólderiniń suranysy

Shyǵys Qazaqstannyń kórikti jerleriniń biri — Sibe kólderi. Qalba taýlarynyń qoınaýyndaǵy bes kóldiń tabıǵaty demalýshylardy jyl saıyn tartyp otyr. Sibe kólderiniń biri Qorjyn jaǵalaýynda týrıster úshin qajetti jaǵdaılar jasalǵan.

Munda shomylatyn arnaıy oryn, qoǵamdyq ájethana, kıim aýystyratyn oryn, oryndyqtar men demalys alańdary bar. Sýdyń ústine besedkalar qoıylyp, taýǵa shyǵatyn baspaldaq pen fotozonalar jasalǵan.

Demalys ornynyń ákimshisi Dına Ábdirahmanovanyń aıtýynsha, qyzmet baǵasy jergilikti turǵyndar úshin de qoljetimdi.

— Basqa kóldermen salystyrǵanda, bizde arnaıy taýǵa shyǵatyn baspaldaq jasalǵan, fotozonalar bar. Sýdyń ústinde samaljaı da ornalasqan. Ol jerde sýdyń tereńdigi úlken, sondyqtan mundaı nysandardy salý ońaı bolǵan joq, — dedi ol.

Osylaısha, týrıstik ınfraqurylymdy tabıǵı erekshelikke beıimdep jasaýǵa bolatynyn kórýge bolady, biraq mundaı jaǵdaı barlyq týrıstik nysanda birdeı emes.

Jol máselesi

Katonqaraǵaı turǵyndary úshin de, týrıster úshin de eń ózekti máselelerdiń biri — jol.

Aýyl turǵyndarynyń aıtýynsha, keı kóshelerdegi joldardyń jaǵdaıy kóńil kónshitpeıdi. Oıdym-oıdym jolmen júrý jergilikti halyqqa da qıyndyq týǵyzady.

Týrıster baratyn keı nysandardyń joly da jóndeýdi qajet etedi. Máselen Muztaýǵa aparatyn joldy jaqsartý qajettigi aıtyldy.

Aqparattyq navıgatsııanyń da kemshiligi bar. Turǵyndardyń aıtýynsha, Oralhan Bókeıdiń murajaıyna adamdar toqtaǵanymen, nysanǵa aparatyn baǵytty kórsetetin belgi jetispeıdi.

Shyǵys Qazaqstan oblysy týrıstik aqparattyq ortalyǵynyń málimetinshe, bıyl óńirde 630 shaqyrym jol jóndeledi. Onyń 330 shaqyrymy respýblıkalyq, 300 shaqyrymy oblystyq mańyzy bar joldar.

Jol máselesi sheshilgen saıyn shalǵaı týrıstik nysandarǵa jetý de jeńildeı túspek.

Qoqys qaıda ketedi?

Týrıster kóp keletin óńir úshin tazalyqtyń mańyzy bólek. Al Katonqaraǵaıda bul másele áli de ózekti.

Aýylǵa kireberiste ornalasqan qoqys polıgonynyń aınalasy tolyq qorshalmaǵan. Jel soqqanda turmystyq qaldyqtar jan-jaqqa shashylady.

Jergilikti turǵyndardyń aıtýynsha, aýylda qoqysty kósheden turaqty jınap áketetin júıe joq. Konteınerler de jetkiliksiz.

— Bizde kósheden jınap alatyn konteıner joq. Árkim qoqysyn óz kóligimen ákelip tastap júr, — dedi turǵyndardyń biri.

Qoqysty jınaý da turaqty emes. Turǵyndardyń aıtýynsha, polıgon jylyna bir-eki ret tazalanady. Eger ýaqytynda tazartylmasa, qoqys kóbeıip ketedi.

Týrıstik aqparattyq ortalyq ókili bul máseleniń oblys basshylyǵynyń nazarynda ekenin aıtty.

— Polıgondardy qalypqa keltirip, qorshap, tazalyq jumystaryn júrgizip, qarajat bólip, barlyǵyn jasap jatyrmyz. Jumys júrip jatyr, — dedi Talǵat Dáýletov.

Onyń aıtýynsha, mundaı máseleni bir kúnde sheshý múmkin emes. Qazir polıgondardy qorshaý, qoqystyń shashylýyna jol bermeý jáne tazalyq jumystaryn júrgizý baǵytynda jumystar atqarylyp jatyr.

Sý máselesi

Tazalyqtan bólek, Katonqaraǵaı turǵyndaryn alańdatatyn taǵy bir másele — aýyz sý.

Turǵyndardyń aıtýynsha, jaz mezgilinde sý keıde birneshe saǵatqa toqtap qalady. Ótken jyly sý qubyry tartylǵanymen, halyq onyń ıgiligin tolyq sezine almaı otyrǵanyn jetkizdi.

Týrıstik óńir úshin bul máseleniń salmaǵy aýyr. Sebebi týrıstiń qarapaıym qajettilikteriniń biri — turaqty aýyz sý.

Turǵyndar bul qıyndyqtyń týrıster kóp jınalatyn sharalar kezinde de seziletinin aıtty.

Alaıda týrıstik aqparattyq ortalyq ókili bul pikirmen kelispeıdi.

— Qazirgi tańda búkil aýyldarǵa sý tartylǵan, árbir úıge sý kirgizilgen. Men ózim osy festıval kezinde boldym. Sý boıynsha qıyndyq bolǵan joq, — dedi Talǵat Dáýletov.

Maraldyń qasıeti

Katonqaraǵaıda tabıǵı resýrstardy týrıstik ónimge aınaldyryp otyrǵan kásipkerler de bar. Olardyń biri — 30 jylǵa jýyq tarıhy bar maral sharýashylyǵynyń saýyqtyrý kesheni.

Kásipker Janat Ramazanovanyń aıtýynsha, munda maral múıizine baılanysty saýyqtyrý baǵdarlamalary usynylady.

— Emdeý túrleriniń biri — maral múıiziniń sorpasyn paıdalaný. Sonymen qatar maraldyń múıizin joǵary temperatýrada keptirip, sol bólmege kirip, ıngalıatsııa alady, — dedi ol.

Keshende massaj, oraý, túrli shóppen emdeý jáne kosmetologııalyq protsedýralar da bar.

Kásiptiń tarıhy shaǵyn otbasylyq sharýashylyqtan bastalǵan. Suranys artqan saıyn keshen de keńeıgen. Qazir munda júzdegen týrıst demalady.

Sarapshylar ne deıdi?

Ulttyq energııa únemdeý ortalyǵynyń basshysy Eldos Abaqanov óńirde oń ózgerister baryn atap ótti. Sońǵy jyldary týrıstik ınfraqurylymnyń damyp kele jatqanyn, joldardyń birtindep salynyp jatqanyn aıtty.

Sonymen qatar qoqys, jol, qonaqjaılyq jáne týrısterdi ornalastyrý máseleleri áli de bar ekenin jetkizdi.

Qala qurylysyn josparlaý bóliminiń bas mamany Gúldana Ábish Katonqaraǵaıdyń ınfraqurylymyn tabıǵatpen úılestire otyryp damytý qajet dep sanaıdy. Ol joldardy jaqsartý men abattandyrýǵa basymdyq berý keregin aıtady.

Al Týrızm ındýstrııasy komıtetiniń resmı ókili Jaınagúl Qappasova Katonqaraǵaıdyń ekotýrızm úshin tartymdy baǵyt ekenin atap ótti. Onyń pikirinshe, negizgi máselelerdiń biri — jol sapasy.

Ádemi tabıǵat jetkilikti me?

Katonqaraǵaıdyń týrıstik áleýetine kúmán joq. Sheteldik saıahatshylardyń qyzyǵýshylyǵy bar. Týrıst sany artyp keledi. Ulttyq mádenıetti kórsetetin oryndar, búrkitshilik dástúri, maral sharýashylyǵy, Sibe kólderi sekildi baǵyttar qalyptasqan. Biraq týrıstik óńirdiń bolashaǵyn tek tabıǵatpen ólsheý qıyn.

Týrıst Katonqaraǵaıǵa kelgende taýdy kóredi, kólge barady, tabıǵatty tamashalaıdy. Biraq sol jerge qalaı jetedi, qaıda toqtaıdy, qoqysyn qaıda tastaıdy, sý máselesi týyndasa ne isteıdi degen suraqtardyń jaýaby da daıyn bolýy kerek.

Bloger Ivan Chervınskıı Qazaqstannyń týrızm salasyndaǵy múmkindigi orasan zor ekenin aıtty.

— Qazaqstannyń týrızm salasynda múmkindigi orasan zor. Qazirdiń ózinde onyń nátıjesin kórip otyrmyz. Elimizge keletin týrısterdiń sany jyl saıyn artyp keledi. Sondyqtan bul áli bastamasy ǵana dep oılaımyn. Al aldaǵy ýaqytta týrızm boıynsha álemdegi nómiri birinshi elderdiń biri Qazaqstan bolady dep senemin, — dedi ol.

Katonqaraǵaıdyń tabıǵaty bul úmitke negiz bola alady. Endigi másele — sol tabıǵı artyqshylyqqa saı ınfraqurylym qalyptastyrý.

Jol jóndelip, sý turaqty berilip, qoqys júıeli shyǵarylyp, týrısterge arnalǵan oryndar kóbeıse, óńirdiń múmkindigi de eselene túspek.

Aıta keteıik, buǵan deıin, Katonqaraǵaıdyń eń kórikti oryndary men jol shyǵynyn jazǵan edik.