«Kásipte eń mańyzdysy — tabandylyq»: mańǵystaýlyq jas kásipkermen suhbat
AQTAÝ. KAZINFORM — Kásip bastaý bir kúnde qabyldanǵan sheshimnen turmaıdy. Onyń artynda izdenis, qatelik, qaıta bastaý, bilim alý jáne tynymsyz eńbek bar. Mańǵystaýlyq jas kásipker Áıgerim Imashevanyń kásibı joly da birneshe kezeńnen turady. Ol Jetibaıda úı jaǵdaıynda tort pisirýden bastap, keıin áleýmettik jeli arqyly kásip júrgizýdi úıretken. Al búginde memlekettik granttyń kómegimen shujyq óndirisin qolǵa alyp otyr. Onyń aıtýynsha, osy joldaǵy eń mańyzdy qasıet — bastaǵan isti sońyna deıin jetkizýge degen tabandylyq. Osy oraıda Kazinform tilshisi jas kásipkermen kásipke kelý joly, memlekettik qoldaý jáne eńbek jolyndaǵy tájirıbesi týraly suhbattasty.
— Áıgerim, kásipkerlik jolyńyz qalaı bastaldy?
— Meniń alǵashqy kásibim shujyq óndirisi emes, kondıterlik boldy. Jetibaı aýylynda turdyq. Alǵashqy balam dúnıege kelgen kezde úıde otyryp tort bezendirýge qyzyǵa bastadym. Bala kezimnen sýret salǵandy jaqsy kóretinmin, tamaq daıyndaýǵa da ıkemim bar edi. 2015 jyly alǵashqy kondıterlik kýrsqa qatystym. Sol kezden bastap bes jyl boıy Jetibaıda tapsyryspen tort daıyndap, sattym. Keı kúnderi jalǵyz ózim 10-12 tortqa deıin pisiretinmin. Ol kezde áleýmettik jeli qazirgideı damymaǵan. Klıentter bir-birine aıtyp, tapsyrys beretin. Eń bastysy, ónimniń sapasyn túsirmeýge tyrystym. Óz balalaryma qandaı taǵam usynsam, tapsyrys berýshilerge de sondaı jaýapkershilikpen qaradym.
— Keıin Aqtaýǵa kóshtińiz. Qaladaǵy básekelestikke beıimdelý qıyn boldy ma?
— Iá, qıyn boldy. Jetibaıda ózimniń turaqty tutynýshylarym bar edi. Al Aqtaýda kondıterlik salada básekelestik joǵary. Sondyqtan aýyldaǵydaı jumys isteı berý múmkin emes ekenin túsindim. Biraq kásibimdi tastaǵym kelmedi. Kerisinshe, jańa nárse úırenýge tyrystym. Áleýmettik jeli arqyly satý tásilderin, marketıngti, ónimdi durys tanystyrýdy zertteı bastadym. Tipti 30 myń teńgege kýrs satyp aldym. Ol kezde bul men úshin úlken aqsha edi. Biraq bilimge jumsalǵan qarjynyń qaıtarymy bolatynyna sendim. Menińshe, kásipker úshin eń mańyzdy qasıetterdiń biri — ózgeristen qoryqpaý. Bir nárse jumys istemese, «bolmady» dep toqtap qalmaı, sebebin izdeý kerek.
— Al shujyq óndirisine qalaı keldińiz?
— Memlekettik granttarǵa qatysý múmkindigin zertteı bastadym. Kondıterlik baǵytta básekelestik joǵary bolǵandyqtan, basqa sala qarastyrdym. Bir kúni grantqa qandaı jobamen qatysarymdy oılap júrgende, oıyma shujyq jasaý keldi. Kelesi kúni áleýmettik jeliden tanysymnyń shujyq daıyndap jatqanyn kórdim. Oǵan habarlasyp, úıretýin suradym. Sóıtip, shujyq jasaýdy tájirıbe júzinde úırene bastadym. Qosylatyn qospalar týraly da bólek sabaq aldym. Tanysymnyń úıinde túnimen otyryp, ónim daıyndap kórgen kezderim boldy.
— Jańa kásipti bastaǵanda kúmán bolǵan shyǵar?
— Árıne, boldy. Tipti qatty qoryqtym. «Et durys saqtalmasa she? Ónim oıdaǵydaı shyqpasa she?» degen oılar boldy. Sondyqtan birden úlken óndiris bastamadym. Aldymen grılge arnalǵan shujyqtar daıyndap kórdim. Etti ózim tazalap, ár kezeńin baqyladym. Dámin de, syrtqy túrin de birneshe ret tekserdim.
Menińshe, qorqý — qalypty nárse. Biraq qoryqtym eken dep toqtap qalýǵa bolmaıdy. Ár kúmánniń jaýabyn izdeý kerek. Bir ret shyqpasa, qaıta jasaý kerek. Men osy prıntsıpti ustandym. Joldasym da maǵan kóp qoldaý kórsetti. Úıde daıyndyq jasap, birtindep tapsyrys qabyldaı bastadyq.
— Memlekettik grant qarjysyn nege jumsadyńyz?
— 50 qatysýshynyń ishinde jobamdy 44-shi bolyp qorǵadym. Komıssııa aldyna bıznes-josparmen birge ózim daıyndaǵan shujyqtardy alyp bardym. Buǵan deıin áleýmettik jelide tikeleı efırler ótkizip, kópshilik aldynda sóıleýge úırengenim kómektesti. Jobamdy qorǵap bolǵan soń, nátıjesin kúttim. Birneshe kúnnen keıin 5 mln teńge qaıtarymsyz grant utyp alǵanym belgili boldy. Men úshin bul úlken múmkindik boldy. Biraq grantty utyp alý — jumystyń sońy emes, kerisinshe, jaýapkershiliktiń bastalýy dep qabyldadym. Grant qarjysynyń ár teńgesi bıznes-josparda kórsetilgen maqsatqa jumsaldy. Qajetti qural-jabdyqtardy aldyq, jumys ornyn daıyndadyq. Men memleketten qoldaý alǵan kezde «maǵan aqsha berdi» dep emes, «maǵan múmkindik berdi» dep oıladym. Sol múmkindikti durys paıdalaný kerek. Memleket bergen qarjyny adal eńbekpen aqtaý qajet.
Qazir kúnine 80-100 kelige deıin shujyq óndiremiz. Ónimderimizdi kóterme baǵamen alatyn dúkender de bar. Jalpy, shujyqtyń 25-ke jýyq túrin jáne 25 túrli jartylaı fabrıkat shyǵaramyz. Etti shandyrynan muqııat tazalap, óz balalarymyzǵa beretindeı sapada ónim daıyndaýǵa tyrysamyz. Aıyna orta eseppen 1-1,5 tonna ónim óndiremiz.
— Sizdiń áńgimeńizden kásipkerlik joldyń birneshe ret ózgergenin kórýge bolady. Osy ýaqyt ishinde ózińizge qandaı sabaq aldyńyz?
— Men kásipkerlik jolymdy bir baǵytpen bastaǵan joqpyn. Tort pisirdim, áleýmettik jeli arqyly kásip júrgizýdi de úırettim, keıin óndiris ashtym. Ár kezeń meni kelesi qadamǵa daıyndady. Keıde adamdar kásipkerlikti tek aqsha tabý dep oılaıdy. Menińshe, olaı emes. Kásipker bolý — kún saıyn ózińmen jumys isteý. Bilmegenińdi úırený, qatelesseń moıyndaý, qaıta turý, jańa múmkindik izdeý.
Men úshin eń mańyzdysy — eńbekqorlyq pen tabandylyq. Keıde nátıje birden kórinbeıdi. Biraq kún saıyn az-azdan jumys isteı berseń, bir ýaqytta onyń nátıjesi shyǵady.
Kásip bastaımyn degen áıelderge aıtarym — ózińizge senińizder. Biraq senimniń ózi jetkiliksiz. Bilim alý kerek, eńbektený kerek, bastaǵan isińdi sońyna deıin jetkizýge tyrysý kerek. Meniń búgingi kásibim de bir kúnde paıda bolǵan joq. Onyń artynda on jyldan astam ýaqyttaǵy tájirıbe, kóptegen qatelik, izdenis, oqý jáne eńbek tur.
Buǵan deıin, Mańǵystaýǵa saıahat qansha turady: Aqtaýdaǵy demalys, qonaq úı jáne kórikti jerler týraly jazǵan bolatynbyz.
