Kaspııdegi navıgatsııalyq arnany tazalaý jobasy synǵa qaldy
ATYRAÝ. KAZINFORM – Kaspıı teńizindegi navıgatsııalyq arnalardy shógindiden tazartýǵa múmkindik beretin jobany iske asyrýǵa ekologter men qoǵam belsendileri qarsy shyqty. Al Atyraý qalasy ákiminiń orynbasary qoǵamdyq tyńdaý ótti dep málimdedi.
Damby aýyldyq okrýginde ótken jıynǵa ekologter, qoǵam belsendileri, turǵyndar men jobaǵa jaýapty mamandar qatysyp, taqyrypty jan-jaqty talqylady. NCOC kompanııasy jumysty bıyl bastaýdy kózdep otyr.
2021-2022 jyly sý túbi tereńdetilgenimen búginde 1 mln 51 myń sharshy metr shógindini shyǵarý qajet. Óıtkeni teńiz deńgeıiniń tómendeýi kemelerdiń ken ornyndaǵy araldarǵa jetýine aıtarlyqtaı kedergi keltirip otyr.
— Joba barysynda batpaqtanýdyń ortasha deńgeıi 31 sm dep boljanǵan. Bul boljam 30-35 santımetr batpaqtaný deńgeıimen rastalyp otyr.2025 jyldyń qarasha aıynda jınalǵan shógindi kólemi — 6 mln tekshe metr. Shógindi birkelki jınalmaıdy. Negizinen arnalardyń janyna jınalýda. 2025 jyldyń batımetrııalyq derekterine súıene otyryp, arnanyń eń taıyz jerleri anyqtaldy, — dedi NCOC logıstıkalyq resýrspen qamtamasyz etý tobynyń jetekshisi Marǵulan Demesinov.
Qoǵamdyq tyńdaý kezinde kompanııa ókilderi navıgatsııalyq arnalardy tereńdetý jobasynyń úsh jolyn usyndy. Birinshi nusqa boıynsha áser tómen baǵalandy, sebebi jumys qysqa merzimde, kemeler az aýmaqty paıdalanyp jáne az ǵana tehnıkamen júrgiziledi deıdi ekologter.
Mamandardyń sózinshe, tereńdetý laı frezerli jersnarıadtar arqyly shyǵarylady. Keıin ony navıgatsııalyq joldan 500 metr qashyqqa tókpek. Shógindi tazartylǵan jerdi qaıta baspas úshin ony osy ýaqytqa deıin tógilgen úıindilerden de árirek navıgatsııalyq joldyń qarama-qarsy betine tastaıdy. Úıindini shahmat tártibimen jáne 500 metr qashyqqa tógýdiń ekologııalyq ári tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizi bar.
Tyńdaý kezinde ekolog Galına Chernova kompanııa aıtqan derektigin durystyǵyna áli kúmáni bar ekenin jasyrmaı, qoǵamdyq tyńdaýdy «ótpedi» dep tanýdy surady.
— Bastapqyda ınternet-resýrstarda jarııalanǵan jobada qate aqparat berilgenine baılanysty, sondaı-aq qoǵamdyq tyńdaý barysynda aıtylǵan málimettiń aldyn ala ózgertilgeni jóninde habardar bolmaǵanymyzdy eskere otyryp, bul tyńdaýdy ótti dep tanymaýdy jáne onyń merzimin keıinge shegerýdi usynamyn. Jobaǵa engizilgen barlyq aqparat, sonyń ishinde 2022–2024 jyldarǵa qatysty batımetrııalyq derekter kórsetilgenimen 2025 jyl múlde atalmaǵan. Budan bólek, qaldyqtar máselesi, balyq resýrstaryna keletin zalaldy esepteý ádistemesi jáne basqa da derek tolyqtaı qaıta qaraýdy qajet etedi. Ár betti muqııat tekserý kerek, óıtkeni naqtylanbaǵan jáne eskirgen málimet bar. Eski derekter paıdalanylǵan, — dedi «Globýs» ekologııalyq-quqyqtyq bastama ortalyǵynyń jetekshisi Galına Chernova.
NCOC kompanııasynyń ókilderi qoǵamdyq tyńdaýda aıtylǵan málimet ekoportalǵa júkteldi dep otyr. Belsendilerdiń sózinshe, jumys tobyna ashyqtyqty qamtamasyz etip, jaǵdaıdy kózben kórý úshin ekojanashyrlardy qosý kerek. Kompanııa ókilderi JOO kásibı ǵalymdaryn qatarǵa qosýǵa daıyn ekenin jetkizdi.
— Biz qazylǵan topyraqty qurlyqtaǵy arnaıy jer telimine shyǵarý kerek degen pikirdemiz. Nemese keńes odaǵy kezindegideı shyqqan laıdy teńizdiń tereń bóligine tógýdi usynamyz. Óıtkeni bul topyraq qaıtadan jınalyp, ony qaıta qazyp, laılandyrady. Mundaı áreketter qorshaǵan ortaǵa zııan keltiredi. Qoǵamdyq tyńdaý ótti dep eseptemeımiz, sebebi qoǵamnyń pikiri eskerilmedi. Topyraqty shyǵarýdyń úsh nusqasy usynyldy. Biz ekinshi nemese úshinshi nusqany qoldaımyz. Topyraqty sý aıdynynda qaldyrýǵa qarsymyz, — dedi «Sý aıdyny» qoǵamdyq qorynyń basshysy Aqlıma Abdýlova.
Jobanyń flora men faýnaǵa áserin, ıaǵnı jalpy ekologııaǵa áserin zerdelegen «Ekoekspert» uıymynyń ekologteri, planktondy organızmderge sýdyń laılylyǵynyń artýy, sondaı-aq kemelerdiń qozǵaltqyshyn salqyndatý jáne pýlpa daıyndaý úshin sýdyń alynýy áser etpeı qoımaıtynyn ashyq aıtty.
— Laılylyqtyń joǵarylaýy fıtoplanktondaǵy fotosıntez protsesiniń buzylýyna, al zooplanktonnyń qorektený jáne tirshilik qyzmetine jaýapty múshelerin zaqymdaýy múmkin. Alaıda Kaspıı teńizinde tirshilik etetin organızmder qalqymaly bólshekterdiń joǵary mólsherine beıimdelgen. Osyǵan baılanysty atalǵan qyzmet túrleri planktondy organızmderge eleýli áser etpeıdi. Planktonǵa túsetin áserdi azaıtý maqsatynda «kýkıng-pod» tehnologııalaryn qoldaný, turaqty monıtorıngtik baqylaý júrgizý qarastyrylǵan. Júrgiziletin is- shara nátıjesinde planktondy organızmderdiń qalpyna kelýine eki jyldaı ýaqyt ketedi dep boljanyp otyr, — dedi «Ekoekspert» uıymynyń ókili Ulpan Esqaraeva.
Qoǵamdyq tyńdaýǵa tórelik etken Atyraý qalasy ákiminiń orynbasary qoǵam belsendileriniń «derekter qate» degen pikirine negiz keltirmegenin aıtyp, tyńdaý ótti dep málimdedi.
— Qoǵamdyq tyńdaý ótti dep sanaımyn. Qoǵamdyq tyńdaý ótkizý erejesine sáıkes hattamaǵa jazbasha túrde berilgen nemese aıtylǵan jurtshylyqtyń, múddeli taraptardyń jáne memlekettik organdardyń eskertýleri men usynystary engizilsin, — dedi Atyraý qalasy ákiminiń orynbasary Meıirjan Muqasov.
Osyǵan deıin 2022 jyly qazylǵan navıgatsııalyq arnalardyń túbin shógindilerden tazartý jónindegi jobany dóńgelek ústelde talqylaǵan, sol qoǵam belsendileri máseleni sheshýdiń balama jolyn taýyp, iske kirisý kerektigi týraly usynys aıtqanyn jazǵan edik.