Kaspııdi zertteýge bólingen 1,1 mlrd teńge qaıda jumsalady
ASTANA. KAZINFORM — Jyl saıyn 12 tamyzda Kaspıı mańy memleketteri Kaspıı teńiziniń halyqaralyq kúnin atap ótedi. Bul teńiz ortasyn birlesip qorǵaýdyń negizin qalaǵan Tegeran konventsııasynyń kúshine enýimen baılanysty.
Úkimettiń baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, Qazaqstan Kaspıı óńirindegi basqa memlekettermen birlese ózgeristerge beıimdelý jáne Kaspııdiń tabıǵı baılyǵyn saqtaý jónindegi kúsh-jigerdi biriktirýge baǵyttalǵan Memleketaralyq baǵdarlamamen jumysty jalǵastyryp jatyr.
Kaspııdi saqtaý jumystary birneshe baǵytty qamtıdy: Kaspıı mańy elderiniń ózara is-qımyly, júıeli ǵylymı zertteýler júrgizý, materıaldyq-tehnıkalyq bazany nyǵaıtý, ekologııalyq bastamalardy iske asyrý jáne qoǵamdy tartý. Mundaı keshendi tásil Kaspıı mańy elderiniń áleýetin biriktirip, Kaspıı teńiziniń biregeı ekojúıesin keler urpaq úshin saqtaýǵa baǵyttalǵan sheshimderdi kezeń-kezeńimen qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
Kaspıı teńiziniń jaı-kúıi Kaspıı mańy memleketteriniń turaqty nazarynda. Akvatorııa men jaǵalaý aımaǵyndaǵy ózgerister ǵylymı negizde júıeli túrde zerttelip, óńir elderi teńizdiń biregeı ekojúıesin beıimdeý jáne saqtaý jónindegi kelisilgen sharalardy ázirleý úshin kúsh biriktirip jatyr.
— Birlesken jumystyń praktıkalyq tetikteriniń biri — qazirgi ýaqytta talqylaý satysynda turǵan Kaspıı mańy memleketteriniń is-qımyl jospary. Qujatta ózgeristerge beıimdelý jáne Kaspıı teńiziniń ekojúıesin saqtaý jónindegi keshendi sharalar qarastyrylǵan. Bul format óńir elderiniń kúsh-jigerin biriktirýge, ǵylymı derekterdi almasýdy damytýǵa jáne Kaspııdi zertteý men saqtaýdyń kelisilgen tásilderin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi, — delingen habarlamada.
Sonymen qatar Qazaqstan teńizdiń ulttyq sektoryndaǵy úderisterdi keshendi zertteýge arnalǵan óziniń ǵylymı bazasyn qalyptastyryp jatyr. Osy maqsatta byltyr qyrkúıekte Qazaq Kaspıı teńizi ǵylymı-zertteý ınstıtýty jumysyn bastady. Prezıdenttiń Kaspııdi keshendi zertteý jáne saqtaý jónindegi tapsyrmalaryn oryndaý sheńberinde Úkimet rezervten teńiz monıtorıngine arnalǵan jabdyqtardy satyp alýǵa, sondaı-aq gıdrobıologııalyq jáne gıdrohımııalyq zerthanalardy jaraqtandyrýǵa 1,1 mlrd teńge bóldi. Jańa materıaldyq baza teńiz akvatorııasynda tikeleı keshendi zertteýler júrgizýge jáne ortanyń gıdrometeorologııalyq ári bıologııalyq parametrlerin júıeli túrde baqylaýǵa múmkindik beredi.
— Byltyr ınstıtýt akvatorııada 21 stansany qamtıtyn 2 teńiz ekspedıtsııasyn ótkizýdi jáne 22 jaǵalaý núktesinde turaqty jerústi monıtorıngin kózdeıtin ǵylymı-zertteý jumystarynyń baǵdarlamasyn ázirledi. Osy baǵdarlamanyń negizinde aǵymdaǵy jyly akvatorııada 50 parametr boıynsha (meteorologııalyq, gıdrologııalyq, gıdrohımııalyq, bıologııalyq kórsetkishter men túbindegi shógindilerdiń jaı — kúıin baǵalaýdy qosa alǵanda), al jaǵalaý aımaǵynda aspaptyq jáne kórneki baqylaýdyń 26 parametri boıynsha baqylaýlar júrgiziledi, — dep habarlady Úkimettiń baspasóz qyzmeti.
Sonymen qatar halyqaralyq ǵylymı yntymaqtastyq ta keńeıip keledi. Qazaq Kaspıı teńizi ǵylymı-zertteý ınstıtýty Kaspıı mańy elderiniń ýnıversıtetteri men ǵylymı-zertteý ortalyqtary qaýymdastyǵyna kirdi. Bul derektermen, tájirıbemen jáne ǵylymı zertteýlerdiń nátıjelerimen almasýǵa qosymsha múmkindikter beredi.
Taǵy bir mańyzdy baǵyt — halyqaralyq ekologııalyq jáne volonterlik yntymaqtastyq. Kaspıı teńiziniń halyqaralyq kúni qarsańynda «Taza Qazaqstan» ekologııalyq mádenıetti damytý tujyrymdamasy aıasynda «Caspian Sea Action Week 2026» halyqaralyq volonterlik aptalyq ótýde. Oǵan Kaspıı mańy memleketteri — Ázerbaıjan, Reseı, Iran jáne Túrikmenstannyń delegatsııalary, sondaı-aq Ózbekstan, Qyrǵyzstan jáne Tájikstan ókilderi qatysyp jatyr.
Іs-sharalarǵa ǵalymdar, sarapshylar, ekobelsendiler, jastar jáne volonterlik uıymdardyń ókilderi qatysýda. Baǵdarlama ǵylymı dıalogty, praktıkalyq ekologııalyq aktsııalardy jáne Kaspııdi saqtaýdyń zamanaýı sheshimderin izdeýdi qamtıdy. 6-7 tamyzda Aqtaýda Kaspıı teńiziniń ekologııalyq monıtorıngi men ǵylymı zertteýleriniń zamanaýı tehnologııalaryna arnalǵan halyqaralyq semınar men dóńgelek ústel ótti. Óńir elderiniń ókilderi tájirıbe almasyp, ǵalymdar men sarapshylardyń ári qaraıǵy ózara is-qımyl jasaý múmkindikterin talqylady.
Baǵdarlamanyń jalǵasy retinde «Caspian Clean Challenge» ekologııalyq marafony ótti. Volonterler jaǵalaýdy tazalap, qaldyqtardy jınaý jáne suryptaý jumystaryn júrgizdi, sondaı-aq ekologııalyq bastamalarmen jáne jasyl tehnologııalarmen tanysty. Kaspıı óńiri volonterleriniń «Dostyq alleıasy» qurylyp, onda 80-nen astam aǵash otyrǵyzyldy. Sondaı-aq bolashaq urpaqqa arnalǵan joldaýlar salynǵan «Ýaqyt kapsýlasy» ornalastyryldy. Ekologııalyq aktsııa Bozjyra shatqalynda jalǵasyn tapty. «Bozzhyra Clean Up» aktsııasyna qatysýshylar aýmaqty tazalap, Mańǵystaýdyń biregeı tabıǵı landshafttarymen tanysty.
Kaspııdi saqtaýǵa arnalǵan tehnologııalyq sheshimderge Caspian Innovation Lab halyqaralyq hakatony arnaldy. Onyń qatysýshylary ekologııalyq jobalardy ázirlep jatyr. Úzdik jobalar volonterlik aptalyqtyń qorytyndy is-sharalary barysynda tanystyrylady.
Halyqaralyq volonterlik aptalyqty 12 tamyzda volonterlik qozǵalys pen sarapshylar qaýymdastyǵynyń ókilderin biriktiretin Caspian Talks sammıti qorytyndylaıdy. Sammıt aıasynda hakaton qorytyndylary shyǵarylyp, birlesken jumystyń aldaǵy baǵyttary talqylanady.
Eske salaıyq, buǵan deıin Kaspıı mańy elderi Kaspıı ekojúıesin saqtaý úshin kúsh biriktirgenin habarlaǵan edik.
