Qasym-Jomart Toqaevtyń Volonterler forýmynda sóılegen sózi
ASTANA.KAZINFORM – Aqorda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Volonterler forýmynda sóılegen sózin jarııalady.
Qurmetti eriktiler!
Qadirli qaýym!
Barshańyzǵa Volonterler forýmynyń ashylýy qutty bolsyn!
Bul – shyn máninde erekshe basqosý. Bárińiz de búgingi forýmǵa elimizdiń ár aımaǵynan kelip jatsyzdar. Men Sizderdi qoǵam ıgiligi úshin qyzmet etip júrgen Qazaqstannyń naǵyz otanshyl, jasampaz jáne qamqor jastary dep sanaımyn.
Bıyl búkil álem Halyqaralyq eriktiler jylyn atap ótýde. Ózderińiz bilesizder, bul bastamany men Birikken Ulttar Uıymynyń 75-shi sessııasynda kóterdim. Elimizdiń usynysy jahandyq aýqymda qoldaý tapty. Biz órkenıetti el retinde kúlli adamzatqa ortaq qundylyqtardy dáripteımiz, ony keleshek urpaqqa amanat etemiz.
Erikti bolý – ıgi ister jasaý, jaqsylyq istep, basqaǵa úlgi kórsetý, Otanyńa adal qyzmet etý, týǵan jerińe janashyr bolý degen sóz. Nıeti túzý, jany taza adamdar osy joldy tańdaıdy, eriktiler qataryna qosylyp, qajyrly eńbek etedi. Eriktilerdi ozyq oıly qoǵamnyń aınasy dep aıtsaq, artyq bolmaıdy. Naǵyz volonter tutas qoǵamnyń ıgiligin oılaıtyn, elimizdiń murat-múddesin bıikke qoıatyn sanaly azamat ekeni sózsiz. Osy oraıda, búgin men barsha eriktilerge shynaıy alǵysymdy aıtamyn.
Sizder barlyq ıgi istiń basy-qasynda, halqymyzdyń arasynda júrsizder! Elimizdiń damýyna eleýli úles qosyp kelesizder. Jańa ǵana birneshe azamat sóz sóıledi, salmaqty oılaryn ortaǵa saldy. Utymdy usynystaryn jetkizdi. Olardyń kóbin men qoldaımyn, eń paıdaly usynystaryńyzdy júzege asyrýǵa tapsyrma beremin. Halqymyz «Aqyl – jastan» dep beker aıtpaǵan. Qazaqstannyń bolashaǵy – osyndaı belsendi ári jigerli ul-qyzdarymyzdyń qolynda. Bárińizge «Jaraısyzdar!» dep aıtqym keledi.
Qazaq – bolmysynan keńpeıil halyq. Qınalǵan adamǵa qol ushyn berý – ultymyzdyń boıynda bar asyl qasıet. Babalarymyz jaqynyńa janashyr bolýdy, tabıǵatty aıalaýdy adamgershiliktiń belgisi sanaǵan. Árdaıym yntymaq pen birlikti saqtap, tatý-tátti ómir súrýdi urpaǵyna ósıet etken. Uly Abaı «tolyq adam» bolýdyń bir sharty – jurtqa jaqsylyq jasaý, shapaǵatyńdy tıgizý degen. Sizder osy ósıetke saı eńbek etip, «Adal azamat» degen atqa laıyqty isterdi atqaryp júrsizder. Ásirese, syn saǵattarda volonterlerimiz kez kelgen sharýaǵa zor jaýapkershilikpen qarap, belsendi jumys isteýde. Pandemııa kezinde eriktilerdiń erligine búkil el kýá boldy. Kúrdeli kezeńde myńdaǵan volonter aldyńǵy shepte eńbek etti. Olar dárigerlerge, tártip saqshylaryna, muǵalimderge, muqtaj jandarǵa kómektesti. Alapat tasqyn kezinde eriktiler qutqarýshylarmen birge ortaq iske atsalysty. Apat kúnderi 50 myń volonter tabandy jumys istedi. Jalpy, mundaı mysaldar az emes, kóp.
Halqymyz «Jaqsyny isinen tany» degen. Sizder qazaqtyń meıirban ult ekenin is júzinde kórsetip júrsizder. Barshańyzǵa málim, men Memleket basshysy retinde eriktiler qozǵalysyna erekshe mán beremin. Qazaqstan «volonter bolam, qoǵamdyq ispen aınalysam» degen árbir azamatty qoldaıdy. Qazir elimizde 1 ulttyq jáne 20 aımaqtyq front-ofıs tabysty jumys istep tur. Eriktilerdiń sany da artyp keledi. 2020 jyly Qazaqstanda 50 myń volonter bar edi. Qazir olardyń qatary 300 myń adamǵa jetti. Elge paıdaly jumyspen aınalysatyn uıymdardyń sany tórt esege jýyq ósip, 800-den asty.
Qazirgi tańda eriktilerimiz ekologııa, bilim, mádenıet jáne basqa da salalar boıynsha mańyzdy bastamalar kóterýde. Sonyń ishinde «Jas aǵash», «Eko baqylaý», «Bilim volonterleri» jobalaryn erekshe atap ótýge bolady. Osyndaı is-sharalarǵa 100 myńǵa jýyq erikti qatysty. Ár bastamanyń elge, qoǵamǵa berer paıdasy mol. Men ózderińiz sııaqty jasampaz jastarǵa zor úmit artamyn. Biz bárimiz bir el bolyp, aýqymdy sharýa atqardyq. Endi toqtamaı, tek qana alǵa qaraı júrý úshin zaman aǵymyna saı bolý óte mańyzdy. Sondyqtan eriktiler qozǵalysyn damytýǵa qatysty birneshe ózekti mindetke toqtalaıyn.
BІRІNShІ. Volonterlik qyzmette jańa tehnologııalardy keńinen paıdalaný kerek.
Men Joldaýymda Qazaqstan úsh jyl ishinde tolyq tsıfrlyq el bolýǵa tıis degen mindet qoıdym. Soǵan sáıkes naqty jumys istelip jatyr. El ómiriniń barlyq salasyna ozyq tehnologııa tásilderi, ásirese, jasandy ıntellekt júıesi engizile bastady. Eriktiler qozǵalysy da bul jumystan shet qalmaýy kerek. Men volonterdiń tsıfrlyq pasportyn jasaý týraly usynysty tolyq qoldaımyn.
EKІNShІ. Halyqaralyq yqpaldastyqty arttyrý mindeti tur.
Qazaqstan BUU Eriktiler baǵdarlamasyna atsalysyp keledi. Bul bizdiń azamattarymyzǵa jahandyq volonterlik qurylymdarda biregeı tájirıbe jınaqtaýǵa múmkindik beredi. Eriktilerimizdiń osy Baǵdarlamaǵa aldaǵy ýaqytta da qatysýyn qamtamasyz etý mańyzdy. Tájirıbe almasýǵa jáne halyqaralyq deńgeıdegi volonterlik bastamalardy úılestirýge arnalǵan jańa platformalar qurý qajet dep sanaımyn. Qazaqstan BUU-men qatar ShYU, AÓSShK, TMD sekildi mańyzdy uıymdar aıasynda eriktiler qozǵalysyn damytyp jatyr. Máselen, bıyl bizdiń bastamamyzben Qazaqstanda Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna múshe elder eriktileriniń alǵashqy forýmy ótedi. Ózderińizge málim, elimizdegi Halyqaralyq eriktiler jyly «Ornyqty keleshek úshin birge!» uranymen ótýde. BUU qoldaýymen Astanada bıyl sáýir aıynda ótetin Óńirlik ekologııalyq sammıti aıasynda volonterler úshin arnaıy sessııa uıymdastyrý josparlanyp otyr. Bul is-shara ekologııa salasyndaǵy úzdik volonterlik jobalardy júzege asyrýǵa yqpal etpek. Budan bólek, Kaspıı teńizindegi is-qımyl aptalyǵy men Aral mańyndaǵy tabıǵatty qalpyna keltirý jónindegi halyqaralyq volonterlik aptalyq ótkizý kózdelgen. Atalǵan jıyndarǵa túrli memleketterden eriktiler shaqyrylady. Keń baıtaq óńirimizdiń qaıtalanbas ekojúıesin saqtaýǵa baǵyttalǵan bul bastamalardy qoldaımyn.
ÚShІNShІ másele. Azamattardyń ekologııalyq mádenıetin arttyrý qajet.
Bul – órkenıetti qoǵamǵa tán óte mańyzdy qundylyq. Búginde eriktiler eldi-mekenderdi kórkeıtýge belsene atsalysyp júr. Olar byltyrdyń ózinde «Taza Qazaqstan» aıasynda ótken 1300-den astam is-sharaǵa qatysty. Sondaı-aq volonterler aǵartýshylyq sıpattaǵy túrli bastamaǵa uıytqy boldy. Osyndaı ıgi ister arqyly elimizde jańa ekologııalyq mádenıet qalyptasyp jatyr. Bul baǵyttaǵy jumysty kúsheıte túsý kerek, sebebi ekologııalyq mádenıettiń joǵary bolýy kez kelgen eldiń ozyqtyǵy men jasampazdyǵynyń aıqyn kórinisi. Al Qazaqstan eń damyǵan elderdiń qatarynda bolýy qajet, bul – bizdiń ulttyq strategııamyzdyń asa mańyzdy bóligi. Ásirese, kásibı ekovolonterlerdi daıarlap, ár aımaqta turaqty ujymdardy jasaqtaý óte mańyzdy. «Taza Qazaqstan» qozǵalysyn ulttyq ıdeıa jáne memlekettik saıasat retinde mindetti túrde keńinen dáriptep, jalǵastyrý qajet.
TÓRTІNShІ. Volonterlikti damytý úshin memleket deńgeıindegi jańa júıeli sharalar qajet.
Bıyl eriktiler isin damytýǵa arnalǵan úsh jyldyq Jol kartasyn iske asyrý merzimi aıaqtalady. Sondyqtan Úkimet 2030 jylǵa deıingi kezeńdi qamtıtyn jańa mazmundy qujat ázirlegeni jón. Buǵan deıin qabyldanǵan sharalardyń tıimdiligine baǵa berý jáne Qazaqstannyń halyqaralyq mindettemelerine saı volonterlik qozǵalysty nyǵaıtý úshin qosymsha yntalandyrý tetikterin qarastyrý mańyzdy.
BESІNShІ. Korporatıvtik eriktiler qozǵalysyn damytý – óte mańyzdy mindet.
Bıznes áleýmettik jaýapkershilikti sezine bilýge tıis. Memleketimiz ulttyq býrjýazııany únemi qoldaýda, al bizdiń kásipkerler halqymyzǵa qamqor bolyp, árdaıym kómektesýi kerek. Tarıhta mundaı mysaldar az emes. Baqýatty azamattar mektep salyp, oqý-aǵartý isin damytýǵa úles qosqan. Kitaptar, gazet-jýrnaldar shyǵarýǵa, halyqtyń saýatyn ashýǵa zor eńbek sińirgen. Bir sózben aıtqanda, ulttyń boıynda, bolmysynda jańa qasıetter qalyptastyrýǵa belsene atsalysqan.
Qazir de kóptegen jomart jandy azamattarymyz bar. Olar qaıyrymdylyq jáne basqa da áleýmettik mańyzy bar sharalarǵa eriktilerdi kóptep tartatyn boldy. Bıznes ókilderi korporatıvtik volonterlik qyzmetke nazar aýdaryp, osy baǵyttaǵy jobalarǵa barynsha qoldaý kórsetýi kerek. Qyzmetkerlerdiń qoǵamdyq jumysqa belsene atsalysýyna jaǵdaı jasaýy qajet. Memleket jurtqa jaqsylyq jasap, qoǵamdyq isterge uıytqy bolyp júrgen kásipkerlerdi qoldaıdy. Sondyqtan men byltyr arnaıy «Meıirim» ordenin taǵaıyndaý týraly sheshim qabyldadym. Bul marapat halyqtyń qamyn oılaıtyn otanshyl azamattarǵa degen shynaıy qurmettiń belgisi bolmaq.
Qymbatty dostar!
Volonterler forýmy eldiń taǵdyry, ulttyń bolashaǵy aıqyndalatyn sheshýshi sátte ótip jatyr. Men byltyrǵy Joldaýymda aldaǵy saıası jańǵyrýdyń negizgi baǵyttary týraly usynystarymdy aıttym. Bul bastamalar qoǵamnyń keń qoldaýyna ıe boldy, ony búkil el bolyp talqyladyq. Jarty jyldan beri konstıtýtsııalyq reformaǵa qatysty qyzý pikirtalas júrip jatyr. Partııalardan, depýtattar men sarapshylardan, zańgerler men qoǵam belsendilerinen myńdaǵan usynys kelip tústi. Onda memlekettiń ınstıtýtsıonaldyq negizderin ózgertýden bastap, Ata Zańnyń mátinin redaktsııalaýǵa deıin, óte kóp másele qamtyldy. Azamattardyń belsendiligin eskere otyryp, men Ulttyq quryltaıdyń Qyzylordadaǵy otyrysynda birqatar bastamany jurtshylyqtyń nazaryna usyndym. Onyń bári búkil memleketti basqarý júıesin tıimdi, ornyqty ári teńgerimdi etýdi kózdeıdi. Barsha álem ózgerip, zaman bulyńǵyr bolyp turǵan qazirgi almaǵaıyp kezeńde, bul – óte mańyzdy másele.
Halyqtan kelip túsken usynystardy júıelep, jınaqtaý úshin Konstıtýtsııalyq komıssııa quryldy. Onyń quramyna barlyq aımaqtyń ókilderi men túrli sanattaǵy azamattar, halyq qalaýlylary, ortalyq atqarýshy organdardyń basshylary, quqyqtanýshy ǵalymdar, til mamandary jáne belsendi jastar kirdi. Qoǵam ókilderin qamtý aýqymy, kásibılik men azamattyq jaýapkershilik turǵysynan alǵanda, mundaı komıssııa elimizde buryn-sońdy bolmaǵan dep senimmen aıtýǵa bolady. Komıssııa jumysy elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirine tyń serpin berdi. Komıssııa músheleri konstıtýtsııalyq reformaǵa qatysty ár máseleni egjeı-tegjeıli qarap, jan-jaqty talqylap, aýqymdy jumys atqaryp jatyr. Osyǵan deıin Komıssııanyń 5 otyrysy ótti. Onyń bári áleýmettik jelide tikeleı efırden kórsetilip, aqparat quraldary arqyly keńinen taratyldy. Men talqylaý barysyn muqııat qadaǵalap otyrmyn. Osy oraıda, Ata Zańymyzǵa qatysty kóptegen progressıvti, ınnovatsııalyq usynys berildi dep senimmen aıta alamyn. Túptep kelgende munyń bári elimizdiń Ata Zańyna negiz bolady. Bul álemde qalyptasqan qazirgi kúrdeli kezeńde birtutas Qazaqstan halqyna baǵyt silteıtin mańyzdy qujatqa aınalady dep senemin.
Konstıtýtsııa, bul – kez kelgen eldiń eń basty jol kórsetetin qujaty, temirqazyǵy. Konstıtýtsııany bárimiz bilýimiz kerek, baǵalaýymyz qajet. Sondyqtan eger bolashaqta Konstıtýtsııaǵa qandaı da bir ózgerister, tipti, shaǵyn ózgerister engizý kerek bolyp jatsa, ondaı qadamdy tek referendým arqyly ǵana jasaýǵa bolady degen oıdamyn. Bul da halqymyzdyń azamattyq quqyǵyn kúsheıtýdiń mańyzdy tásili dep senemin.
Taǵy bir aıta ketetin mańyzdy jaıt: Komıssııa Konstıtýtsııaǵa qatysty usynystyń bárin muqııat saralap shyqty. Muqııat oılastyrylǵan túzetýler Konstıtýtsııanyń barlyq negizgi bólimderi men baptaryn, preambýlasyn túgel qamtıtyn bolady. Keshegi otyrystaǵy pikirtalasta Komıssııa músheleri «Ata Zańǵa engiziletin ózgerister aýqymyna qarasaq, jańa Konstıtýtsııa qabyldaýymyz kerek» degen baılam jasady. Shyn máninde, usynylǵan túzetýler jobasy eldi ınstıtýtsıonaldyq-quqyqtyq turǵyda jańǵyrtýmen ǵana shektelmeıdi. Sonymen birge bul qadam tutas memlekettik júıeni qaıta túzýge jol ashady. Túbirimen ózgergen múldem jańa qujattyń beınesi qalyptasty.
Ata Zańymyzda jarqyn bolashaqqa nyq qadam basqan búgingi Qazaqstannyń tuǵyry ábden bekigen memleket retindegi ıdealdary, qaǵıdattary men basymdyqtary kórinis tabady. Árıne, qoldanystaǵy Ata Zań Qazaqstannyń táýelsiz memleket retinde damýyna eleýli úles qosty. Muny eshkim joqqa shyǵarmaıdy. Sondyqtan byltyrǵy 30 tamyzda Konstıtýtsııanyń 30 jyldyǵyn keńinen atap óttik.
Komıssııa músheleri usynǵan zańnamalyq erejelerde adam quqyqtary bárinen joǵary turatyny jáne adam kapıtaly eń qymbat qundylyq ekeni aıqyn kórsetilgen. Sondaı-aq ár azamattyń óz áleýetin iske asyrýǵa teńdeı múmkindik beretin ádil qoǵam qurýdy kózdeıdi. Ǵylym-bilim, ınnovatsııa salalaryn damytýdyń mańyzyna erekshe nazar aýdarylyp otyr. Jańa tarıhı kezeńde elimizdiń tsıfrlyq dáýirge beıimdelýi jetkiliksiz. Jasandy ıntellekt jáne basqa da ozyq tehnologııalar bizdiń qoǵamǵa qyzmet etýi qajet. Sondyqtan damý kóshiniń baǵytyn naqty aıqyndaýymyz kerek. Ata zańymyzda adamgershilik qundylyqtardy erekshelep, bólek jazý usynyldy. Bul da – óte mańyzdy. Basqasha aıtqanda, adam jasandy ıntellektige qyzmet etpeıdi, kerisinshe, adamzattyń aqyl-oıynan týyndaǵan jasandy ıntellekt turmys-tirshiliktiń barlyq salasynda tolaıym tabysqa jetýi úshin azamattarǵa kómektesedi.
Konstıtýtsııada gýmanıtarlyq qundylyqtardy qalyptastyrý mańyzdy dep sanaımyn. Atap aıtqanda, jalpyulttyq biregeılikti nyǵaıtýǵa, tabıǵatty aıalaýǵa basymdyq berý jóninde sóz qozǵap otyrmyz. Bul másele búgingi baıandamashylardyń sózinde qamtyldy. Ideıalaryńyzdy qoldaımyn. Sonymen qatar baı mádenı muramyzdy saqtaýǵa, dáripteýge baǵyttalǵan volonterlerimizdiń qyzmetin de qýattaımyn. Konstıtýtsııaǵa engiziletin ózgerister elimizdiń damýyn jańa ári sapaly deńgeıge kóteredi. Búkil memlekettik júıeni qaıta quryp, bılik pen qoǵamnyń yqpaldastyǵyn jetildire túsedi. Usynylǵan túzetýlerdiń ishinde jaýapty ári jasampaz otanshyldyq týraly ıdeıa bar. Patrıotızm – qur uran emes. Bul qasıetti uǵymǵa jaýapkershilikpen qaraǵan abzal. Men bul jaıynda jaqynda ótken Ulttyq quryltaı otyrysynda aıtqan bolatynmyn.
Otanshyl azamat degenimiz – jaýapkershiligi joǵary jáne jasampaz azamat. Men elimizdegi árbir eriktini – barshańyzdy dál osyndaı naǵyz otanshyl azamattar dep sanaımyn. Jaýapty ári jasampaz patrıotızm ıdeıasy árbir volonterdiń janyna jaqyn. Meniń buǵan esh kúmánim joq. Árbir azamat óziniń jáne qoǵamnyń ıgiligi jolynda kúndelikti adal eńbek etip, álemdi jaqsarta túsýge umtylýǵa tıis. Otanǵa degen shynaıy súıispenshilik – osy.
Tanymal qoǵam qaıratkeri pastor Martın Lıýter Kıng «I have a dream», ıaǵnı «Meniń de armanym bar» degen edi. Sondyqtan «myna álemdi jaqsarta túsemin» dep armandańyzdar. Murattaryńyzǵa jetesizder dep oılaımyn.
Qurmetti dostar!
Álemdegi ahýaldy kórip-bilip otyrsyzdar. Túrli qaqtyǵystar men shıelenister ýshyǵyp, bolashaqty boljaý qıynǵa soǵýda. Soǵan qaramastan elimiz ósip-órkendep keledi. Biz tabandy eńbektiń arqasynda barlyq maqsat-muratymyzǵa jetemiz. Kez kelgen syn-qaterge tótep beremiz. Óskeleń urpaqtyń kózi ashyq, kókiregi oıaý, uqypty, tártipti, jınaqy bolǵany, jaqsy men jamandy aıyra bilgeni aıryqsha mańyzdy.
Taǵy da atap ótkim keledi: men halqymyzdyń, ásirese, jas býynnyń kúsh-jigerine, jasampaz rýhyna senemin. Qazaqstan – bizdiń jalǵyz Otanymyz, bárimizdiń qasterli mekenimiz. Elimizdi eshkim syrttan kelip kórkeıtip bermeıdi. Qazaqstannyń myqty, qýatty, ozyq bolǵany tek bizge ǵana kerek. Súıikti Otanymyzdy kórkeıtý, ıaǵnı Zań men tártip ústemdik qurǵan, Ádiletti, Qaýipsiz ári Taza Qazaqstandy qurý – barshamyzǵa ortaq mindet. Osy mindetti oryndaý úshin bárimiz bir qoǵam bolyp eńbek eteıik, dostar!
Joldaryńyz árqashan ashyq bolsyn! Aman bolyńyzdar!