Qasym-Jomart Toqaevtyń Konstıtýtsııany qabyldaýǵa arnalǵan saltanatty jıynda sóılegen sóziniń mátini

Qymbatty otandastar!

Búgin barshańyz tarıhymyzdaǵy asa mańyzdy, mán-maǵynasy aıryqsha, el ómirinde óshpes iz qaldyratyn oqıǵanyń kýási boldyńyzdar. Men Memleket basshysy retinde búkil halyq atynan Ata zańymyzǵa qol qoıdym. Sonymen qatar Konstıtýtsııany iske asyrý jónindegi sharalar týraly Jarlyqqa qol qoıdym.

Endi Halyq Konstıtýtsııasy 1 shildeden bastap resmı túrde óz kúshine enedi. Al Konstıtýtsııa kúnin memlekettik mereke retinde ulttyq deńgeıde jyl saıyn 15 naýryzda atap ótetin boldyq. Elimizdiń barsha halqyna Ata zańymyz qutty bolsyn degim keledi!

Konstıtýtsııa – memleketimizdiń uzaqmerzimdi maqsat-muratyn aıqyndaıtyn, ultymyzdyń keleshek taǵdyryna tikeleı áser etetin tarıhı qujat. Bul – shyn máninde Halyq Konstıtýtsııasy. Onyń jobasy shamamen eki jyl buryn pysyqtala bastady. Keıin muqııat talqylanyp, zerdelenip jazyldy. Konstıtýtsııamyz – tabandy ujymdyq eńbektiń nátıjesi.

Biz búgin bir el bolyp ult jylnamasynyń jańa mejesine óttik, túbegeıli ózgeristerdiń sapasy jáne mazmuny erekshe biregeı kezeńine aıaq bastyq. Keshe ǵana elimizde jalpyhalyqtyq referendým oıdaǵydaı ótti. Oǵan jurtshylyq jappaı belsene qatysty. Azamattarymyz óz tańdaýyn jasady, halqymyz bir kisideı jańarý men jańǵyrý jolyn jaqtap daýys berdi. Halqymyz Otanymyzdyń bolashaǵy úshin óte jaýapty sátte jumyla eńbek etti, ortaq iske orasan zor úles qosty. Uly Abaıdyń «Birlik – aqylǵa birlik» degen ósıet sózi osyndaı kezde aıtylǵan bolsa kerek.

Bul referendým berekeli birlik pen yrysty yntymaǵymyzdyń taǵy bir ónegeli kórinisi jáne nyshany boldy. Biz halqymyzǵa tán naǵyz otanshyldyq rýhyn sezindik, olardyń rııasyz qoldaýyna kýá boldyq.

Memleket taǵdyryna beı-jaı qaramaı, daýys berý naýqanyna atsalysqan barsha azamatqa zor alǵys aıtamyn!

Ult múddesin tereń túsinip, Ata zańdy qoldap, daýys berýdi tarıhı mıssııa sanaǵan jurtshylyqqa shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin. Bul oraıda, Pavlodar, Aqtóbe, Mańǵystaý, Jambyl, Túrkistan, Shyǵys Qazaqstan, Jetisý, Qyzylorda oblystarynyń jáne basqa da aımaqtardyń Ata zańdy maquldap, daýys bergen turǵyndaryna alǵysymdy aıtqym keledi.

Sondaı-aq osy tusta Qazaqstan jastarynyń erekshe belsendi bolǵanyn atap ótý qajet. Olar zańǵar jazýshy Ábish Kekilbaev aıtyp ketken «ulttyq jaýapkershiliktiń» ozyq úlgisin kórsetti. Muny zańdy qubylys dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Óıtkeni jańa Konstıtýtsııa, eń aldymen, óskeleń urpaqtyń ıgiligi úshin qabyldanyp otyr.

Buǵan deıin de aıttym, qazir de qaıtalaımyn: elimizdiń bolashaǵy – jastarymyzdyń qolynda! Memleket basshysy retinde men sizderge senemin, zor úmit artamyn! Jastarymyzdyń qarym-qabileti aıryqsha, talant-daryny mol, áleýeti zor, kúsh-jigeri myqty! Qazaqstandy álemdegi eń ozyq, damyǵan elderdiń qataryna qosatyn da – sizder! Buǵan esh kúmánim joq! Búgin tórge ozyp, tuǵyryna qonǵan jańa Halyq Konstıtýtsııasy sizderge baǵdar beretin temirqazyq bolady. Sebebi, bul – keler urpaqpen birge jasaı beretin qasıetti qujat.

Osy oraıda, men Konstıtýtsııalyq reforma jónindegi komıssııanyń nátıjeli eńbegine aıryqsha toqtalǵym keledi. Komıssııa músheleri óte aýqymdy, tıimdi jumys atqaryp, memleket pen qoǵamnyń ózara senimi jáne seriktestigi asa mańyzdy ekenin aıqyn kórsetti.

Jalpyulttyq koalıtsııa músheleri de qajyrly qyzmet etti. Olar jańa Konstıtýtsııanyń mán-mazmunyn jurtshylyqqa keńinen túsindirip, qajetti úgit-nasıhat jumysyn oıdaǵydaı atqardy. Búgin osy tarıhı sátke oraı, men Komıssııa quramynda bolǵan barsha azamatqa jáne Koalıtsııa múshelerine erekshe rızashylyǵymdy bildiremin.

Elimizdiń ár aımaǵy, aýdany men qalasynda qoǵamdyq belsendiler, olardyń ishinde eriktiler, ıaǵnı, volonterler joǵary azamattyq jaýapkershilik tanytyp, Halyq Konstıtýtsııasynyń qabyldanýyna zor úles qosty. Barshańyzǵa raqmetimdi aıtamyn.

Biz Halyq Konstıtýtsııasyn keleshek urpaq aldyndaǵy jaýapkershiligimizdi tereń sezine otyryp qabyldadyq. Ata zań – qýatty, kúshti, básekege qabiletti Qazaqstannyń jańa Jarǵysy. Jańa Konstıtýtsııa – kóne zamannan beri babalarymyzǵa baǵdar bolǵan dala zańdarynyń búgingi jalǵasy, urpaqtar arasyndaǵy sabaqtastyq kórinisi. Zaman talabyna saı jańǵyrǵan bas qujat memlekettigimizdiń san ǵasyrlyq tarıhynan habar beredi. Qazirgi Konstıtýtsııa naǵyz Ult zańy degen atqa laıyq. Onyń óne boıynda babalarymyz amanat etken eldik pen erlik rýhy, salt-dástúr, jasampazdyq jáne jańashyldyq uǵymdary toǵysqan.

Ata zań – memleket múddesiniń bolattaı berik qalqany. Konstıtýtsııamyzdyń eń basty maqsattary – jerimizdiń tutastyǵyn, elimizdiń Táýelsizdigi men egemendigin qorǵaýǵa, azamattarymyzdyń quqyqtary men bostandyqtaryn saqtaýǵa, qoǵamdyq ádilet pen zań ústemdigin nyǵaıtýǵa kepildik berý, sondaı-aq bilim, ǵylym, ınnovatsııa men mádenıetti damytý, tazalyqty dáriptep, tabıǵatty qorǵaýdy qamtamasyz etý.

Memleketimizdiń bas qujaty – halyq bolmysynyń myzǵymas nyshany, berekeli aýyzbirshiligimizdiń sımvoly. Azamattarymyz tańdaǵan jańa Konstıtýtsııa Qazaqstannyń jańa dáýirine jol ashady!

Qazaqstan – aıaǵyna nyq turǵan, halyqaralyq bedeli bıik memleket. Elimiz ishki turaqtylyǵyn saqtap, ózge jurtpen dostyq qatynas ornatyp, zor senimmen alǵa qaraı qadam basyp keledi. Endi memleketimiz damýdyń dańǵyl jolyna túsedi. Sondyqtan bizge tatýlyq pen dostyq, sabyrlyq pen tabandylyq, jasampazdyq pen uqyptylyq, eńbekqorlyq pen senimdilik aýadaı qajet. Bizdiń bıik maqsattarymyz, naqty josparlarymyz bar. Kóp sozbaı bárimiz osy mindetterdi iske asyrýǵa kirisýimiz kerek.

Qurmetti otandastar!

Shyn máninde, Halyq Konstıtýtsııasyn ázirleý men qabyldaý jalpyulttyq birliktiń saltanat qurǵanyn, jańǵyrý strategııasy men reformalar jappaı qoldaý tapqanyn ańǵartady. Árıne, bul qujattyń tarıhı mańyzyna, qazirgi qoǵam men keler urpaq baǵa beredi. Al bizge memlekettilik jylnamasyn jazý mıssııasy júkteldi. Bul – abyroıly ári jaýapty mıssııa. Sonymen birge azamattyq oı-pikiriń arqyly týǵan Otanyńnyń damý baǵdaryn belgileýge berilgen sırek múmkindikterdiń biri, taǵdyrdyń syıy. Sondyqtan bárimiz tarıhı ári uly betburystyń bel ortasynan tabylyp, taǵdyrsheshti sátke kýá boldyq dep senimmen aıta alamyz.

Referendýmǵa qatysyp, azamattyq jaýapkershilik pen otanshyldyq tanytqan barshańyzǵa alǵys aıtamyn. Ásirese, jastarǵa shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin. Jas býyn el jylnamasyna esimderin altyn árippen jazyp, Ata zań avtorlarynyń birine aınaldy. Qazaqstannyń búgini men keleshegi jastardyń qolynda. Bul – eshqandaı uran emes, qarapaıym ómir zańy, memlekettik saıasatymyzdyń ózegi.

Referendýmnyń tabysty ótýine oraı meniń atyma dostas memleketterdiń basshylary men halyqaralyq uıymdardyń jetekshilerinen quttyqtaýlar kelip túsip jatyr. Oraıly sátti paıdalana otyryp, halqymyzǵa qoldaý kórsetip, tilektestikterin jetkizgen áriptesterime rızashylyq bildiremin.

Aldymyzda aýqymdy jumys turǵanyn, biz memleketimizdi jan-jaqty jańǵyrtý jolyn endi ǵana bastaǵanymyzdy aıryqsha atap ótkim keledi. Dúnıe dúrbeleńge tolyp, aınalamyzda turaqsyzdyq beleń alǵan jaǵdaıda bul joldy eńserýdiń ońaı bolmaıtyny, túrli kedergimen betpe-bet keletinimiz anyq. Alaıda joldyń qıyndyǵyna qaramaı, alǵa qadam basýymyz kerek. Ol úshin ultymyz aýyzbirshilik tanytyp, jaýapty ári jasampaz patrıotızmniń, tereń bilim men kásibıliktiń úlgisin kórsetýi qajet. Biz kózdegen maqsatymyzǵa jetemiz. Jeńimpaz bolýǵa mindettimiz!

Men búgin qol qoıǵan Jarlyq Ata zań erejelerin júzege asyrýdyń negizgi baǵyttary men sharalaryn aıqyndaıdy. Kóp uzamaı Parlament qaraýyna Prezıdent, Quryltaı, Halyq Keńesi, Astananyń mártebesi jáne elimizdiń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy týraly jańa bes konstıtýtsııalyq zań engiziledi. Sonymen qatar segiz konstıtýtsııalyq zańǵa jáne 60-tan astam zańǵa, sonyń ishinde negizgi kodeksterge túzetýler engizý qajet. Zań shyǵarý úderisi aldaǵy parlament saılaýymen qatar júredi. Saılaýdy jańa sessııanyń ashylýyna deıin ótkizý josparlanyp otyr. Sol ýaqytqa deıin tıisti zańnamalyq baza ázirleýdi tolyqtaı aıaqtaǵan jón.

Elimizdi quqyqtyq jáne saıası turǵydan túbegeıli jańǵyrtý jyl sońyna deıin, tipti, kelesi jyly da jalǵasýy múmkin. Aldymyzda qazirgi bılik ınstıtýttaryn reformalap, jańasyn qurý, sondaı-aq olardyń qurylymy men kadrlyq quramyn ózgertý mindeti tur. Konstıtýtsııanyń tyń qaǵıdattary quqyqtyq, ekonomıkalyq, qoǵamdyq-saıası ómirimizdiń, basqasha aıtqanda, tutas tynys-tirshiligimizdiń ajyramas bólshegine aınalady.

Halyq Konstıtýtsııasy – strategııalyq senim mandaty jáne uzaqmerzimdi maqsattar men órleý jolyna bastaıtyn jańa qoǵamdyq kelisim. Sondyqtan elimiz damýdyń jańa kezeńine qadam basty dep senimmen aıtýǵa bolady. Soǵan sáıkes, memleket pen azamattardyń yqpaldastyǵy qaıta jańǵyrýy qajet.

Ózderińizge málim, byltyr qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵandarǵa raqymshylyq jasaldy. Endi azamattar men memlekettiń qaýipsizdigine qater tóndirmeıtin birqatar qylmystyq jáne ákimshilik quqyqbuzýshylyq boıynsha taǵy da raqymshylyq jarııalaýǵa bolady. Elimizde ákimshilik ister boıynsha raqymshylyq alǵash ret jasalatynyn atap ótkim keledi. Parlament qazirgi sessııanyń sońyna deıin tıisti zań qabyldaýy kerek. Bul – Negizgi zańdaǵy adamgershilik ıdealdary men progressıvti qundylyqtardy qoǵamda ornyqtyratyn mańyzdy qadam.

Jańa Konstıtýtsııa – halqymyzdyń yntymaq-birliginiń jarqyn sımvoly. Onyń baptarynda árbir qazaqstandyqtyń armany men ańsary, urpaǵynyń baıandy bolashaǵyna degen úmiti men senimi kórinis tapqan. Ata zań barsha azamattyń – Otanymyzdyń shynaıy patrıottarynyń basty baǵdaryna aınalady. Qazaqstannyń jańa Konstıtýtsııasy – álemdik órkenıettiń bıigine bet alǵan ultymyzdyń berik ári myzǵymyz tuǵyry. Meniń buǵan eshqandaı kúmánim joq. Sizderdiń de shúbálaryńyz bolmaıdy dep oılaımyn.

Qadirli qaýym!

Jańa Konstıtýtsııany qabyldaý – ulttyń jańa sapasyn qalyptastyrý degen sóz. Bul – durys pen burysty tanı biletin, jaqsy men jamannyń ara-jigin ajyrata alatyn, kemeline jetken jurttyń ǵana qolynan keletin is. Jańa Konstıtýtsııa eldigimizdiń tiregi, egemendigimizdiń tuǵyry bolady. Onyń ár normasy, ár tarmaǵy Táýelsizdigimizdi nyǵaıta túsedi.

Ádildik qaǵıdaty bas qujattyń ózegine aınaldy. Sondyqtan jańa Ata zańdy Ádiletti Qazaqstannyń tólqujaty desek, qatelespeımiz. Men el Prezıdenti jáne Konstıtýtsııa kepili retinde bas qujattaǵy erejelerdiń múltiksiz oryndalýy úshin bar kúsh-jigerimdi salamyn. Jańa Konstıtýtsııamyzǵa sáıkes adal qyzmet etýge sert beremin. Elimiz árqashan ósip-órkendeı bersin!

Qasıetti Otanymyz – Qazaqstan Respýblıkasy máńgi jasasyn!

Aıta keteıik, Prezıdent Konstıtýtsııany qabyldaýǵa arnalǵan saltanatty jıynǵa qatysty.