Qaryzǵa belsheden batqan memleketter sany kóp
ASTANA. QazAqparat - Búgingi berekesi qashqan kezeńde baı men kedeıdiń arajigi bir-birinen qalaı tez ajyrap bara jatsa, álemdegi memleketterdiń qaryzdary da solaı ósken ústine óse túsýde. Álbette, burnaǵy jylǵyǵa qaraǵanda, byltyrǵy qarjy jyly birshama tabysty bolǵan sııaqty. Biraq bul memleketter arasyndaǵy qaryzdyń mólsheri arta túsýine tıtteı de áser ete alǵan joq. Muny McKinsey Global Institute kompanııasy shyǵarǵan esep te dáleldeı túsedi. Onyń tekserýi boıynsha, memleketterdiń qarjy daǵdarysynan keıingi qaryzy bir jyl ishinde taǵy 57 trıllıon dollarǵa artqan.
Esepte álemniń ekonomıkalyq jaǵynan barynsha joǵary elderi jalpy ishki ónimniń mólsherin retsessııa men qarjy daǵdarysyna deıingi, 2007 jylǵy deńgeıdi saqtap qalǵan. Sonymen birge, jalpy álemdik qaryzdyń kólemi 2014 jyldyń ekinshi toqsanynda $199 trln.-ǵa jetkeni aıtylady. Osy aralyqta qaryz aýqymynyń aıtarlyqtaı ózgeristerdi de bastan keshkeni bar. Eger salystyryp qarasaq, bul 2007 jyly $142 trln. bolsa, 2000 jyldyń sońynda 87 trln.-ǵa deıin túsip edi. Budan keıin qaryz qaıtadan kóterilý jolyna tústi. Joǵarydaǵy baıandamada buǵan úsh túrli faktordyń áser etkeni atap kórsetiledi. Birinshiden, munyń negizin memlekettik qaryzdar quraǵan. Ekinshiden, turǵyndardyń udaıy qaryzǵa batýy artqan. Buǵan qosa, Soltústik Eýropa men birqatar Azııa elderinde turǵyn úıler baǵalarynyń kúrt kóterilýleri oryn alǵan. Úshinshiden, Qytaıdyń qaryzy burynǵysynan 4 esege ulǵaıǵan. Munda tek memlekettiń ǵana emes, sonymen qatar, turǵyndar men korporatsııalardyń da qaryzdary esepke alynady. Mine, osynyń keıingisiniń sońǵy ýaqyttary qatty óse bastaǵany da baıqalady. Tek AQSh, Ulybrıtanııa, Irlandııa, Ispanııa sekildi elderde ǵana daǵdarys bastalǵaly turǵyndar qaryzdarynyń deńgeıi tómen túsken. Al basqa elderde bul kórsetkish kerisinshe kóterilip ketken. Mysaly, Avstralııa, Kanada, Danııa, Shvetsııa, Nıderland, Malaızııa, Ońtústik Koreıa jáne Taıland sııaqty elderde bul aıryqsha baıqalǵan.
Álem ázirge osyndaı bir-birine kereǵar kúıdi keship kele jatyr, dep jazady «Egemen Qazaqstan» gazeti.
