Qarmaqshydaǵy jel dıirmeni qam kirpishten salynǵan
QYZYLORDA. KAZINFORM — Qazaq dalasynda jeldiń qýatyn kádege jaratyp, eldiń turmys-tirshiligine qyzmet etken nysandardyń biri — jel dıirmenderi. Qazir mundaı tarıhı oryndardyń qatary sırep, saqtalǵandarynyń árqaısysy ótken dáýirdiń tynys-tirshiliginen syr shertetin qundy muraǵa aınalyp otyr.
Sonyń biri — Qyzylorda oblysy Qarmaqshy aýdanynyń Qarmaqshy aýylyndaǵy Abyla jel dıirmeni. Jergilikti mańyzy bar tarıhı-mádenı eskertkishtiń dóńgelek negiziniń dıametri — 6 metr, bıiktigi — 6-7 metr. Іshki qurylymy — 360 santımetr. Syrty aınala dóńgelengen 196 santımetr keńistiktegi qoımadan turady. Qabyrǵasy qam kirpishten qalanǵan, qalyńdyǵy — 74 santımetr. Kesek kirpishi — 30×11×8 santımetr. Aınalatyn qalaqtary soltústik-shyǵysqa qarap tur.
Nysan 1940 jyly Quseıin Mamyrov jáne Álnur Táttibaev esimdi ustalardyń basshylyǵymen salynǵan.
— Qarmaqshy óńiriniń tarıhy kóne qalalar men kesenelerden ǵana emes, eldiń kúndelikti turmys-tirshiligi men eńbek mádenıetinen syr shertetin keıingi kezeńdegi nysandardan da turady. Jel dıirmeni solardyń qatarynda. Tarıhy jergilikti turǵyndardyń turmysymen jáne aýyl sharýashylyǵymen tyǵyz baılanysty. Jergilikti tarıhı materıaldarda aýyl azamattarynyń óz qolymen salynǵan nysannyń el basyna aýyrtpalyq túsken kezeńde halyq ıgiligine qyzmet etkeni aıtylady. Ásirese, ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldaryndaǵy aýyl ómiri úshin astyqty óńdeý, un óndirý sııaqty jumystyń mańyzy erekshe boldy. Jel dıirmeni elektr energııasy keńinen qoldanysqa enbegen kezeńde tabıǵı qýatty tıimdi paıdalanýdyń úlgisine aınaldy, — dedi K.Rústembekov atyndaǵy aýdandyq jyraýlar úıiniń eskertkish jónindegi mamany Gúlfaırýz Baıkóbekova.
Jel kúshi ony mehanıkalyq qozǵalysqa keltirip, astyqty untaqtaýǵa múmkindik beredi. Abyla — qazaq dalasynda HІH ǵasyrdyń sońy men HH ǵasyrdyń basynda salynyp, búginde tarıhı eskertkishke aınalǵan biregeı jádiger.
— Onyń qundylyǵy tek óndiristik maqsatta paıdalanylǵan ǵımarat bolýynda emes. Bul nysan bir jaǵynan Qarmaqshy aýylynyń ótken ǵasyrdaǵy áleýmettik-turmystyq ómirin, eńbek adamdarynyń eńbegin jáne sol kezeńdegi jergilikti sharýashylyqtyń damý ereksheligin tanytatyn tarıhı nysan. Sondyqtan Abyla jel dıirmenin Qarmaqshynyń HH ǵasyrdaǵy tarıhynyń bir bóligi retinde qarastyrýǵa bolady. Osy arqyly jastarǵa ata-babalarymyzdyń turmys-tirshiligi, eńbekqorlyǵy, tabıǵı resýrstardy tıimdi paıdalanýy týraly maǵlumat bere alamyz, — dedi ólketanýshy.
Buǵan deıin biz Ortalyq Azııadaǵy eń eski áýejaı Qyzylorda oblysy Qarmaqshy aýdanyń Josaly kentinde bolǵany týraly málimet aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde saqtaýly turǵanyn jazǵan edik.
