Qarapaıym qan analızi saý adamdarda Altsgeımer aýrýynyń jasyryn qaýpin anyqtaı alady
ASTANA.KAZINFORM - Zertteýshiler tobynyń pikirinshe, qarapaıym qan analızi densaýlyq problemalary aıqyn kórinbeıtin egde jastaǵy adamdardyń aldaǵy bes-on jylda dementsııaǵa shaldyǵý qaýpi bar-joǵyn boljaı alady, dep habarlaıdy Associated Press.
Alaıda ǵalymdar qazirgi ýaqytta bul testti dárilik preparat ázirleýdi jedeldetý quraly retinde qarastyryp jatyr. Onyń kómegimen farmatsevtter joǵary qaýip toptarynan eriktilerdi anyqtap, olardy jańa emdeý ádisteri men aldyn alý sharalaryn synaý úshin klınıkalyq synaqtarǵa shaqyra alady.
Ǵalymdar qazirdiń ózinde mıdyń zaqymdanýyn boldyrmaıtyn nemese ony keshiktiretin dárilik zattardyń aýqymdy synaǵyn júrgizip jatyr. Eger bul dári-dármekter tıimdi bolyp shyqsa, dárigerlerge olardyń kimge qajet ekenin anyqtaýdyń qarapaıym jáne qoljetimdi tásili qajet bolady. Qazirgi ýaqytta bul marker tek este saqtaý jáne oılaý problemasy bastalǵan naýqastarda dıagnozdy rastaý úshin qoldanylady.
Zertteýdiń jetekshi avtorlarynyń biri, Bostondaǵy Mass General Brigham and Women's Medical Center ókili doktor Reıza Sperlıng test nátıjeleri áli medıtsınalyq retseptterge áser etpeıtinin atap ótti. Ol áli de deni saý adamdarǵa standartty usynys usynady: tamaqtanýdy baqylaý, jetkilikti uıyqtaý, kóbirek jattyǵý jasaý jáne belsendi áleýmettik ómir saltyn ustaný. Jarııalanǵan derekterge sáıkes, eshqandaı belgileri joq, biraq qanynda p-tau217 aqýyzynyń deńgeıi óte joǵary egde jastaǵy adamdarda bes jyl ishinde kognıtıvti buzylystyń damý múmkindigi 38% quraıdy, al bul qaýip on jyl ishinde 78%-ǵa deıin jetedi.
Zertteý nátıjeleri bedeldi medıtsınalyq jýrnal JAMA-da jarııalandy jáne Londondaǵy Altsgeımer qaýymdastyǵynyń halyqaralyq konferentsııasynda usynyldy.
Altsgeımer aýrýynyń naqty sebepteri áli kúnge deıin jumbaq bolyp qala beredi.
Mass General Brigham and Women's Hospital zertteý toby 2684 egde jastaǵy eresek adamnyń derekterin taldady. Bul kópjyldyq jobanyń basynda barlyq qatysýshylar kognıtıvti túrde saý boldy, únemi p-tau217 úshin qan analızinen ótti jáne jyl saıynǵy este saqtaý jáne ıntellekt synaqtarynan ótti. 2004 jyldan bastap shamamen 478 adamda dementsııa belgileri paıda boldy.
p-tau217 deńgeıi bastapqyda mınımaldy bolǵan qatysýshylardyń kelesi onjyldyqta mı qyzmetiniń tómendeý qaýpi óte tómen boldy. Qyzyǵy, Altsgeımer aýrýynyń boljamynda bir paradoks bar: kóptegen egde jastaǵy adamdardyń mıy amıloıdty túıindermen jabylǵan, biraq olar ómiriniń sońyna deıin aqyl-oıy sergek bolyp qalady. Jetekshi ǵylymı gıpotezaǵa sáıkes, bir sátte amıloıdtyń jınalýy tizbekti reaktsııa - dementsııa belgilerin týdyratyn patologııalyq aqýyzdyń paıda bolýyn týdyrady.
Doktor Sperlıng qan analızi osy sátti anyqtaýǵa kómektesetinin túsindiredi. p-tau217 deńgeıiniń ortasha joǵarylaýy qaýiptiń birtindep artýyn kórsetedi. Táýelsiz sarapshylar áriptesteriniń jumysyn joǵary baǵalady, biraq nátıjelerdi túsindirýde saq bolýǵa shaqyrdy.
Birinshiden, eriktilerdiń az ǵana bóligi on jyl boıy baqylandy, sondyqtan on jyldyq boljam bes jyldyq boljamǵa qaraǵanda áli de senimdi emes bolyp kórinedi.
Ekinshiden, egde jastaǵy adamdardyń kognıtıvti densaýlyǵyna baılanysty faktorlar áser etedi. Patsıentter basqa aýrýlardan qaıtys bolýy nemese Altsgeımer aýrýymen baılanysty emes tamyrlyq dementsııany týdyratyn júrek-qan tamyrlary patologııalarynan zardap shegýi múmkin. Muny Sent-Lýıstegi Vashıngton ýnıversıtetiniń doktory Sıýzanna Shındler jáne Pensılvanııa ýnıversıtetinen Devıd Volk JAMA-ǵa bergen túsiniktemelerinde atap ótti.
Olardyń pikirinshe, qoldanystaǵy test júıeleri naqty adam úshin jeke boljam jasaý úshin áli de jetkiliksiz. Soǵan qaramastan bul zertteý medıtsınany aýrýdyń mehanızmderin túsinýge bir qadam jaqyndatty.
Fınıkstegi Banner atyndaǵy Altsgeımer ınstıtýtynyń qyzmetkeri Djessıka Langbaým qazirdiń ózinde tuqymynda este saqtaý qabileti nashar adamdary bolǵandyǵyna alańdaıtyn adamdar dárigerlerge habarlasyp, osy testti taǵaıyndaýdy surap jatqanyn aıtty. Ol buǵan qarsy qatań keńes beredi. Onyń aıtýynsha, boljamdyq testter dárigerlerde alǵashqy belgiler paıda bolǵanǵa deıin naýqastyń mıyn qorǵaı alatyn naqty dári bolǵan kezde ǵana shynymen paıdaly jáne qajet bolady.
