Qaraǵaıly ormannan Torǵaı geoglıfterine deıin: Qostanaı oblysynda qaıda demalýǵa bolady

Týrıst ne izdeıdi?

Qostanaı oblysy ázirge Qazaqstandaǵy eń tanymal týrıstik baǵyttardyń qataryna kirmegenimen, ishki týrızmge degen qyzyǵýshylyq bul kózqarasty birtindep ózgertip keledi. Búginde óńir demalystyń birneshe túrin usynady: emdik-saýyqtyrý, ekotýrızm, mádenı-tanymdyq baǵyttar, dala saıahaty jáne sırek zertteletin tabıǵı nysandarǵa saparlar.

Óńirdiń basty týrıstik nyshandarynyń biri retinde uzaq jyldar boıy Altynsarın aýdanyndaǵy shıpajaı-kýrorttyq aımaq — áıgili «Sosnovyı bor» saqtalyp otyr.

— Kórkem tabıǵat aıasyndaǵy «Sosnovyı bor» – aımaqtyń maqtanyshy. Munda otandastarymyzben qatar, sheteldik qonaqtar da jıi at basyn burady, – deıdi Qostanaı oblystyq kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damý basqarmasy basshysynyń orynbasary Talǵat Salamatuly.

Shıpajaı aýmaǵynda «Djaılıaý KZ» saýyqtyrý-oıyn-saýyq kesheni jáne birneshe demalys bazalary bar. Bul óńirdiń tanymal bolýyna jerasty mıneraldy sýlary, emdik balshyqtar men qylqan japyraqty ormandar sııaqty tabıǵı emdik resýrstar áser etip otyr.

Naýyrzym – ekologııalyq týrızm ortalyǵy

Oblystyń negizgi tabıǵı nysandarynyń biri — Naýyrzym memlekettik tabıǵı qoryǵy. Ol ıÝNESKO-nyń Búkilálemdik mura tizimine engen «Saryarqa — Soltústik Qazaqstannyń dalalary men kólderi» quramyna kiredi. Qoryq dala landshaftarymen, aral tárizdi qaraǵaıly ormandarymen, kólder júıesimen jáne sırek qustarymen erekshelenedi.

— Naýyrzym – ekologııalyq týrızmniń qaınar kózi, tabıǵatymyzdyń baǵa jetpes qazynasy, – deıdi T. Salamatuly.

Qoryq aýmaǵynda alty týrıstik baǵyt bar. Olar otyratyn arnaıy oryndarmen, aqparattyq taqtalarmen, qoqys jáshikterimen, ájethanalarmen jabdyqtalǵan. Dese de, saıahat tártibi qatań. Týrıster tek ınspektor nemese gıdtiń baqylaýymen júredi. Soqpaqtan shyǵýǵa, ósimdikter men jemisterdi terýge tyıym salynǵan.

Nege oblystyń ońtústigi – bolashaǵy zor baǵyt?

Óńirdegi negizgi týrıstik nysandar belgili bolǵanymen, Qostanaı oblysynyń ońtústigi áli de týrıstik baǵyt retinde endi qalyptasyp keledi. Torǵaı óńiri uzaq ýaqyt boıy shalǵaı ornalasýy, ınfraqurylymnyń álsizdigi jáne aqparattyń azdyǵyna baılanysty týrıster nazarynan tys qalǵan edi.

Ońtústiktegi eń jumbaq nysan – Torǵaı geoglıfteri. Jer betindegi alyp fıgýralardy tek bıikten ǵana tolyq kórýge bolady. Búginde bul nysan arheologııaǵa qyzyǵatyn zertteýshilerdiń, fotograftardyń jáne arnaıy ekspedıtsııalardyń nazaryn aýdaryp otyr.

— Torǵaı geoglıfteri – elimizdegi eń jumbaq arheologııalyq eskertkishterdiń biri. Olardyń biregeıligi – aýqymynda. Kóptegen beıneni tek áýeden ǵana tolyq kórýge múmkindik bar, – dedi Talǵat Salamatuly.

Geoglıfterdi alǵash zerttep, anyqtaǵan zertteýshi Dmıtrıı Deı bul nysandardyń ereksheligi tek aýqymynda emes, sonymen birge keńistiktik qurylymynda ekenin aıtady.

- Geoglıfter Torǵaı oıpatynda ǵana bar, basqa óńirlerde mundaı nysandar joq. Naska geoglıfterimen salystyrǵanda, bular qyzyǵyraq, óıtkeni olar jazyq syzyqtar emes, keńistiktik, úsh ólshemdi qurylym. Munda dóńestelgen úıindiler túrindegi pishinder kezdesedi, — dedi Dmıtrıı Deı.

Zertteýshiniń aıtýynsha, bul nysandardyń týrıstik áleýeti joǵary, sebebi olar tolyq zerttelmegen tarıhı mura sanalady. Mundaı oryndar adamdardy áli ashylmaǵan qupııasymen qyzyqtyra alady. Degenmen geoglıfterge jappaı týrıst tartýǵa ázirge múmkindik joq.

Negizgi másele — júıeli ǵylymı zertteýlerdiń jáne qorǵaý ınfraqurylymynyń jetkiliksizdigi.

- Týrısterdi keń kólemde kirgizbes buryn keshendi qorǵaý sharalaryn iske asyrý qajet. Onyń ishinde qorshaýlar, baqylaý munaralary bolýy tıis. Týrıst tek syrttan qaraýmen shektelmeýi kerek, arnaıy baqylaý alańdary arqyly joǵarydan kóre alatyndaı jaǵdaı jasalýy qajet, — dedi ol.

Dmıtrıı Deıdiń aıtýynsha, bul baǵytty damytý úshin jeke ǵylymı jáne qorǵaý baǵdarlamasy qajet. Tarıhı-mádenı murany zertteý, qalpyna keltirý jáne qorǵaý ortalyǵy daıyndaǵan jobanyń quny shamamen 250 mln teńgege baǵalanǵan. Joba aıasynda sheteldik mamandardy tarta otyryp keshendi zertteý júrgizý, qorǵaý sharalaryn iske asyrý jáne keıinnen keńinen nasıhattaý kózdelgen.

Zertteýshi geoglıfterdiń halyqaralyq deńgeıde moıyndalý múmkindigi bar ekenin aıtady. Buǵan deıin bul nysandar týraly sheteldik arnalar da sıýjetter ázirlegen.

- History, Discovery, National Geographic arnalary bul geoglıfter týraly materıaldar kórsetken. Sheteldik mamandar tarapynan joǵary baǵa berildi. Degenmen áli de zerttelmegen tustary kóp. Sol olqylyqtar olardyń halyqaralyq deńgeıde tanylýyna negiz bola alady, — dedi Dmıtrıı Deı.

Amangeldi aýdanynda «Taj Torgay» týrıstik keshenin damytýmen aınalysyp júrgen jeke qaıyrymdylyq qorynyń dırektory Sapar Ysqaqov ta osy pikirdi qoldaıdy. Onyń aıtýynsha, júıeli jumys bolsa, geoglıfter álemdik deńgeıdegi eskertkishke aınalady.

— Muny álemdik mańyzy bar týrıstik baǵytqa aınaldyryp, Torǵaı óńiriniń qazynasyn baıytýǵa bolady. Biraq ol úshin ınvestıtsııa kerek: vızıt-ortalyqtar salyp, kartalar ázirlep, demalys oryndary men qajetti ınfraqurylymdy jasaqtaý qajet, – deıdi metsenat.

Sapar Ysqaqovtyń pikirinshe, búgingi kúni Torǵaı geoglıfteri áli de «shań basqan almas» kúıinde qalyp otyr.

Torǵaı – tek geoglıftermen shektelmeıdi

Torǵaıdyń ońtústigi tek arheologııalyq muramen ǵana erekshelenbeıdi. Metsenat Sapar Ysqaqov bul óńirdi tabıǵaty baı, týrıstik áleýeti joǵary aımaq retinde sıpattaıdy. Onyń aıtýynsha, munda Aqjar taýlary, Qumkeshý qumdy alqaby, keń dalaǵa sozylǵan marshrýttar jáne kıik, qulan, kerqulandardy tabıǵı ortada tamashalaýǵa bolatyn aýmaqtar erekshe qyzyǵýshylyq týdyrady.

Óńirde tarıhı-mádenı mura da mol. Torǵaı kentinde Jangeldın mýzeıler kesheni jumys isteıdi. Bul — oblystaǵy biregeı mýzeılik júıe. Onyń quramyna Álibı Jangeldınniń tarıhı-memorıaldyq mýzeıi, Ybyraı Altynsarınniń memorıaldyq-pedagogıkalyq mýzeıi, Ahmet Baıtursynuly men Mirjaqyp Dýlatulynyń ádebı mýzeıi, sondaı-aq Shaqshaq Jánibekke arnalǵan tarıhı mýzeı kiredi.

Sonymen qatar Amangeldi aýdanynda «Taj Torgay» týrıstik kesheni ornalasqan. Munda álemniń áıgili sáýlet nysandarynyń kóshirmeleri qoıylǵan: pıramıda, Táj-Mahal, Eıfel munarasy, Bostandyq músini jáne ózge de nysandar bar. Keshen týraly Kazinform arnaıy reportaj ázirlegen.

«Altyn Dala»: sırek janýarlar, qustar jáne «Aıtýar» baǵyty

Ekologııalyq týrızmdi unatatyndar úshin memlekettik tabıǵı rezervat «Altyn Dala» — erekshe baǵyttardyń biri. Qoryq mamandarynyń aıtýynsha, sońǵy jyldary kelýshiler jabaıy tabıǵatty tamashalaýǵa, janýarlar men qustardy baqylaýǵa, Qazaqstan dalasynyń sırek zerttelgen aýmaqtaryn kórýge kóbirek qyzyǵýshylyq tanytyp keledi.

«Altyn Dala» dala ekojúıesin jáne sırek kezdesetin janýarlardy saqtaý maqsatynda qurylǵan. Bul – aqbókenderdiń mańyzdy mekeni. Sondaı-aq, rezervat kerqulandy qalpyna keltirý jónindegi halyqaralyq baǵdarlamalardyń ortalyǵyna aınaldy.

Qazir munda «Aıtýar» atty týrıstik baǵyt jumys isteıdi.

-Kelýshiler dala landshaftynyń erekshe kórinisin tamashalap, janýarlar men qustardy tabıǵı ortada baqylaı alady. Sondaı-aq qyzyl kitapqa engen sırek ósimdikter, sonyń ishinde gúldeý kezeńinde erekshe kórik beretin qyzǵaldaq túrleri de kezdesedi, – deıdi rezervat mamandary.

Saıahat barysynda qaban, borsyq, sýyr, qoıan jáne túlki sııaqty janýarlardy kórýge bolady. Qustar álemi de baı: aqbas tyrna, bezgeldek, saıraq, tyrnaqus, aqqutan, qaraqus, búrkit tuqymdastary, sondaı-aq qoqıqazdyń keı túrleri kezdesedi.

Sonymen qatar kerqulandy qaıta jersindirý jobasy da erekshe nazarda. Mamandardyń aıtýynsha, bul janýarlar ǵylym úshin de, qoǵam úshin de úlken qyzyǵýshylyq týdyryp otyr.

Damýy múmkin baǵyttardyń biri — dala safarıi. Bul arnaıy ázirlengen marshrýttar arqyly jabaıy janýarlardy tabıǵı jaǵdaıda baqylaýǵa múmkindik beretin ekskýrsııa túri. Qazirgi tańda mundaı týrızm túrine suranys shekteýli. Ol negizinen fotograftarǵa, zertteýshilerge, ornıtologtarǵa jáne erekshe tájirıbe izdeıtin saıahatshylarǵa arnalǵan.

Týrızm damýyna qandaı kedergiler bar?

Qashyq aýdandardaǵy týrızmniń basty máselesi — ınfraqurylym. Mamandardyń aıtýynsha, óńirde jol júıesi, temirjol jáne Kostanaıdaǵy halyqaralyq áýejaı jumys isteıdi. Astana, Petropavl, Kókshetaý, Chelıabi sııaqty qalalarmen baılanys bar.

Alaıda ońtústik jáne shalǵaı aýmaqtar úshin bul jetkiliksiz.

- Infraqurylym damyp keledi, biraq áli de ótpeli kezeńde tur. Týrısterdi, ásirese sheteldik qonaqtardy qabyldaý úshin júıeni jetildirý men qajet, — dedi Talǵat Salamatov.

«Altyn Dala» rezervatynda da ekotýrızmdi damytý úshin qosymsha joldar, baqylaý alańdary, vızıt-ortalyqtar, demalys oryndary, aqparattyq taqtalar jáne jabdyqtalǵan marshrýttar qajet ekenin aıtady. Sonymen birge erekshe qorǵalatyn aýmaqtarda týrızm tabıǵatty saqtaý talaptarymen úılesýi tıis ekeni de eskertiledi.

Kostanaı oblysynda týrızmniń bolashaǵy bar ma?

Kostanaı oblysynda týrızm birtindep damyp keledi. Jańa demalys aımaqtary ashylyp, qonaqúıler jańǵyrtylyp jatyr, ınvestıtsııalyq jobalar da iske asyrylyp keledi. Qazir óńirde ártúrli baǵyttaǵy 30-ǵa jýyq týrıstik marshrýt bar, sonymen birge jańa baǵyttar da ázirlenip jatyr.

Mamandardyń pikirinshe, basty maqsat — basqa óńirlermen jarysý emes, ózine tán erekshe týrıstik beıne qalyptastyrý. ıAǵnı Qostanaıǵa kelgen saıahatshy taý ne teńiz kýrorttarynan emes, dál osy óńirge ǵana tán tylsymdy kórýi tıis.

Bul — sheksiz dala keńistigi, sırek kezdesetin janýarlar álemi, Torǵaıdyń baı tarıhı murasy, jumbaq geoglıfter, kólder men qaraǵaıly ormandar. Sonymen qatar áli tolyq ashylmaǵan, biraq týrıst úshin erekshe áser qaldyratyn tyń baǵyttar da jeterlik.

Buǵan deıin habarlanǵandaı, Qazaqstanda týrızm salasyn damytý isi kúsheıip, bul salaǵa quıylǵan ınvestıtsııa kólemi 1,3 trln teńgeden asqan.