Qaraǵandylyqtar endi jańa qysqy sport túri – kerlıngpen aınalysa alady

Sondaı-aq qaraǵandylyqtar endi jańa sport túri – kerlıngpen aınalysa alady. Bul týraly Dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń basshysy Temirhan Abylaev aıtyp berdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.

Temirhan Serikbaıuly, buqaralyq jáne balalar sportyn damytý baǵytynda qandaı jumystar atqarylyp jatyr ?

2021 jyly dene shynyqtyrýmen jáne sportpen aınalysatyn turǵyndardy qamtý 33,28%-dy nemese 456 839 adamdy qurady, onyń ishinde 145 myńnan astamy balalar, 2022 jyly 37,11%-ǵa jetýi tıis. Bul kórsetkishterdiń negizinde basty maqsat – buqaralyq, ásirese balalar sportyn damytý boıynsha naqty jumys jatyr. Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes halyqty dene shynyqtyrýmen qamtý 50%-dy quraýy tıis.

Óńirdiń barlyq aýdandary men qalalarynda sport mektepteri jumys isteıdi. Onda 33 myń adam tegin jattyǵady. Oblysta 7 404 sport sektsııasy bar. Sońǵy eki jylda Qaraǵandy, Temirtaý, Balqash, Osakarov, Qarqaraly jáne Buqar Jyraý aýdandarynda 339 sektsııa ashyldy. Ótken jyly memlekettik sporttyq tapsyrysty jan basyna qarjylandyrý engizildi. Búgingi kúni sporttyń 24 túri boıynsha sektsııalar ashyldy, olardyń ekeýi múgedekterge arnalǵan, olarda 11 myńnan astam bala Qaraǵandy, Temirtaý, Qarqaraly, Shahtınsk, Saran, Abaı, Buqar jyraý, Osakarov jáne Jańaarqa aýdandarynda tegin jattyǵady. Sektsııa ashamyz dep nıet bildirýshilerden áli de ótinimder belsendi túrde kelip jatyr. 2022 jyly osy baǵdarlama boıynsha sportpen shuǵyldanatyn balalar sany ǵana emes, onyń qoldanylý geografııasy da keńeıtiledi – jobaǵa óńirdiń barlyq aýdandary qatysýy tıis.

Ótken jyldyń jeltoqsan aıynda buqaralyq jáne balalar sport ortalyǵy quryldy. Ol jan basyna qarjylandyrý baǵdarlamasynyń úılestirýshisi, spartakıadalardyń, túrli birinshilikter men basqa da is-sharalardyń uıymdastyrýshysy bolady.

Óńirdiń árbir turǵyny, eń aldymen balalar, qalalarda da, shalǵaıdaǵy aýyldarda da qolaıly jaǵdaıda sportpen shuǵyldanýǵa múmkindik alýy tıis. Halyq az qonystanǵan jerlerdiń ózinde mektep sportzaly bolýy tıis. Alaıda onyń ózi jaqsy jabdyqtalǵan, barlyq qajetti jabdyqtarmen qamtamasyz etilgeni jón. Ondaǵy sabaqtardy jańa, zamanaýı júıeler boıynsha jattyqtyrýshylar júrgizedi.

Bıyl bizdiń oblysta qandaı jańa sport nysandary paıda bolady?

Búgingi tańda óńirde 3 280 sport ǵımaraty jumys isteıdi, onyń 1 267-si aýyldyq jerlerde. Ótken jyly olardyń sany 125 birlikke artty – bul jańa sport keshenderi, zaldar, alańdar men korttar. 2022 jyly óńirde osyndaı 58 nysan ashý josparlanyp otyr.

Aldaǵy ýaqytta myna qalalar men aýdandarda 10 sport ǵımaraty salynady:

- Shahtınsk qalasynda basseıni bar 160 oryndyq sport ortalyǵy;

- Jezqazǵanda basseıni bar 320 oryndyq ortalyq;

- Ulytaý aýdany Jezdi kentindegi 160 oryndyq sportzal;

- Buqar Jyraý aýdany Botaqara kentindegi 320 oryndyq sportzal;

- Qarqaraly aýdany Egindibulaq aýylyndaǵy 100 oryndyq sportzal;

- Nura aýdany Nura kentinde basseın;

- Jańaarqa aýdany Jańaarqa kentindegi basseın;

- Nura aýdanynyń Nura kentinde jabyq hokkeı korty;

- Nura aýdany Shahterskoe aýylyndaǵy jabyq hokkeı korty;

- K. Baısholaqov atyndaǵy sport kesheni salynady.

Bıyl óńirimiz úshin jańa sport túrleri qoljetimdi bola ma?

Bizdiń oblysta sporttyń 100 túri damyp keledi, onyń 44-i olımpıadalyq sport túri. Bizde 47 memlekettik sport mektepteri men uıymdary, 72 federatsııa bar. ıAǵnı, tańdaý óte úlken jáne olar aıtqandaı, assortıment jyl saıyn artyp keledi. Jan basyna qarjylandyrý baǵdarlamasy boıynsha ǵana sporttyń 71 túri usynylady. Jańalarynyń ishinde kerlıngti ataýǵa bolady. Qazirgi ýaqytta federatsııa osy sport túri boıynsha akkredıtatsııadan ótýde. Olar tez damyp, alýan túrliligimen tań qaldyrady. 2021 jyly qurylǵan olımpıadalyq emes sport túrleri boıynsha joǵary sport sheberligi mektebi jáne federatsııalarmen tyǵyz baılanysta jumys isteıtin jaýyngerlik óner qaýymdastyǵy jastar men jasóspirimderdiń sportpen shuǵyldanýǵa, jarystarǵa qatysýǵa jáne salaýatty ómir saltyn ustanýyna múmkindik berdi. Jastardy zııandy ádetterden qorǵaıtyn - sport. Bizdiń sportshylar kóptegen respýblıkalyq jáne halyqaralyq jarystarǵa qatysyp, medaldarǵa ıe boldy. Qazir óńirde 204 jas sportshy men 27 jattyqtyrýshy bar.

Respýblıklyq jáne halyqaralyq jarystarda nátıje kórsetken sportshylardy qoldaý tetigi bar ma ?

Qaraǵandy oblysynan 1 471 sportshy Qazaqstan ulttyq quramasyna kiredi. 2021 jyly oblysymyzdyń 22 670 ókili túrli dárejedegi 661 jarysqa qatysty, olar 7 641 medalǵa ıe boldy, onyń ishinde 2 489 altyn bar. Qazaqstannyń 287 chempıonatynda qaraǵandylyqtar 670 ret birinshi oryndy ıelendi. 129 halyqaralyq birinshilikte sportshylarymyzdyń 120 joǵary marapaty bar. Aıta ketý kerek, olardyń eń jaqsysyna eleýli qoldaý kórsetiledi. Aı saıynǵy aqshalaı qarajatty sporttyń 30 túrinen 162 sportshy jáne 91 jattyqtyrýshy alady. Sonymen qatar, chempıondar men jattyqtyrýshylardy yntalandyrý úshin oblys ákiminiń jyl saıynǵy syılyǵy taǵaıyndaldy, ol halyqaralyq arenadaǵy eń joǵary jetistikteri úshin tólenedi.

Óńirde ulttyq sport túrleri qalaı damýda?

Oblysta ulttyq sport túrlerin damytýǵa erekshe kóńil bólinedi. Shuǵyldanýshylar sany 45 myńnan asady. Óńirde 10 sport túri damýda (toǵyzqumalaq, saıatshylyq, báıge, jekpe-jek qazaq kúresi, asyq atý, qyz qýý, teńge alý, aýdaryspaq, kókpar, jamby atý). Ulttyq sport túrlerin, ásirese at sportyn qarqyndy damytý ótken jyly dene shynyqtyrý basqarmasynyń basym mindetteriniń biri boldy. Máselen, uzaq ýaqyt ishinde alǵash ret óńir aýdandarynan kelgen eń áleýetti kókparshylar úshin oqý-jattyǵý jıyndary uıymdastyryldy. Tarazda kókpardan Qazaqstan chempıonaty ótti. Qaraǵandy oblysynyń quramasy birinshi lıgada ekinshi oryn alyp, joǵary lıgada oınaý quqyǵyna ıe boldy. Bul naǵyz jetistik. Bizdiń kókparshylar mundaı nátıjege osyǵan deıin qol jetkizgen emes.

Shet aýdanynyń komandasy kókpardan oblystyq chempıonattyń jeńimpazy atandy. Qatysýshylardyń pikirinshe, jarys joǵary deńgeıde ótti jáne eshqashan mundaı aýqymdy bolǵan emes. Óńirlik birinshilikte óńir aýdandarynan kelgen on komanda jeńis úshin kúresti. Bul ótken jyldary uıymdastyrylǵan oblystyq chempıonattarmen salystyrǵanda rekordtyq kórsetkish.

2021 jyldyń qańtarynda aımaqtyń ulttyq sport túrleriniń qaýymdastyǵy quryldy. Ol turǵyndardyń erekshe qyzyǵýshylyǵyn týdyryp, báıge uıymdastyryldy. Ulttyq sport túrlerin damytýǵa aıtarlyqtaı serpin beretin Ippodrom desek bolady, ol is júzinde qala ishinde, Úshtóbe kenti aýdanynda paıda bolady. Bul nysan boıynsha jobalyq-smetalyq qujattama ázirlenýde. Ippodrom sportshylardyń jattyǵýy úshin tamasha baza bolady. Oǵan qosa, bul respýblıkalyq jáne tipti halyqaralyq deńgeıdegi jarystardy ótkizý múmkindigi, olar, árıne, qyzyǵýshylyq týdyrady jáne ulttyq sport túrlerin jaqsy nasıhattaıtyn bolady.

Sondaı-aq, ótken jyly Á. Moldaǵulova atyndaǵy mektep-ınternat janynan qazaq kúresinen úzdik sportshylarǵa arnalǵan bólim ashyldy. Jalpy, ulttyq kúres 16 sport mektebinde bar, onda 66 jattyqtyrýshynyń jetekshiligimen 2 483 adam jattyǵady. Basqa da ulttyq sport túrleri tabysty damýda, muny bizdiń oblysymyzdyń ókilderi respýblıkalyq jáne halyqaralyq jarystarda jeńip alǵan nagradalar rastaıdy.

Aýyl sportanyń jaǵdaı qalaı ?

Birinshiden, árbir aýylda balalar tegin jattyǵatyn memlekettik sport mektebi bar. Jumysqa shalǵaı eldi mekenderdegi, ádette, mektep sportzaldaryndaǵy sektsııalardy júrgizetin jattyqtyrýshylar tartylady. Sonymen qatar, jyl saıyn óńirde 40-tan astam sport alańdary ornatylady. 2021 jyly rekordtyq kórsetkish – oblystyń qalalary men aýdandarynda 100 jazyq nysan ornatyldy. Ekinshiden, halyqty, ásirese aýyldyq jerlerde, dene shynyqtyrýmen aınalysýǵa tartýda sport nusqaýshylarynyń mańyzy zor. Ótken jyly oblysta osyndaı mamandar sany 543 adamdy qurady. Aýdandarda 295 nusqaýshy jumys isteıdi. Sport alańdary men zaldar bos bolmaýy kerek. Bul nusqaýshylardyń basty maqsaty. Bul baǵyttaǵy jumystar jalǵasýda.

Jalpy oblys boıynsha jattyqtyrýshylar jetkilikti me ?

Aýyldyq jerlerde mundaı problema bar. Qaraǵandy joǵary oqý oryndary jattyqtyrýshylardy emes, dene shynyqtyrý oqytýshylaryn daıarlaıdy. Sol sebepti biz Á. Moldaǵulova atyndaǵy oblystyq mektep-ınternattyń bazasynda kolledj ashtyq. Bıyl alǵashqy 30 túlegi shyǵady, olar «sport túrinen jattyqtyrýshy-oqytýshy» mamandyǵy boıynsha dıplom alady. Bul jastar, ádette, ózderi shalǵaı aýdandardan shyqqan, aýylda jumys isteı alady. Sonymen qatar, aýdandyq sport mektepteri, jergilikti ákimdikterdiń basshylyǵy osyndaı mamandardy qoldaıdy.

Sportpen aınalysý úshin densaýlyǵyna baılanysty shekteýleri bar balalarmen jumys qalaı júrip jatyr ?

Múgedekter sportyn qoldaý máselesi oblys ákimdigi men basqarmanyń erekshe baqylaýynda. Búgingi tańda óńirde múmkindigi shekteýli 4 086 turǵyn sektsııalarǵa qatysýda. Qazaqstan ulttyq quramasyna bizdiń 92 sportshy kiredi. Oblysta 450 adamǵa arnalǵan múgedekter sporty boıynsha mamandandyrylǵan mektep jumys isteıdi. Olarmen 22 jattyqtyrýshy-oqytýshy jumys isteıdi. Mektepte jastardy sporttyń 16 túri boıynsha jattyqtyrady. Biraq biz sportpen shuǵyldanatyn múgedektigi bar adamdardyń, ásirese balalardyń aıtarlyqtaı ósýi úshin barlyq jaǵdaıdy jasaýymyz kerek.

Qaraǵandy oblysynyń ákimdigi men «Teń múmkindikter álemi» QQ arasynda «Salamatty bolashaq» áleýmettik jobasy boıynsha memorandýmǵa qol qoıyldy, ol erekshe balalarǵa sport basqarmasynyń zaldarynda, manejderi men basseınderinde tegin aınalysýǵa múmkindik berdi. Qazirgi ýaqytta aýtıstik spektrdiń buzylýy jáne mentaldyq buzylýlary bar 92 bala taekvondo, horeografııa, bochche jáne júzý sektsııalarynda jattyǵady. Júzý, árıne, qalpyna keltiretin áser beredi, sondyqtan eń tanymal. Bıyl áleýmettik memlekettik tapsyrys boıynsha ASB jáne mentaldy buzylystary bar 80 balany qosymsha qamtý josparlanyp otyr. Beıimdik dene shynyqtyrý boıynsha kásiptik daıarlaý kýrstarynan ótetin jáne toptarmen jumys isteı bastaıtyn on jattyqtyrýshy tartylatyn bolady. Sondaı-aq, oblystyq múgedekter sporty mektebine qosymsha 100-den astam balany qabyldaıtyn jattyqtyrýshy-oqytýshylardyń 12 stavkasy bólinedi.