Qaraǵandy tek kómir men metallýrgııaǵa súıenbeıdi: óńirde 7 trln teńgeniń jobalary júzege asyrylmaq
QARAǴANDY. KAZINFORM — Kómir óndirý, metallýrgııa men mashına jasaý jyldar boıy óńir ekonomıkasynyń ózegine aınaldy. Búginde dástúrli óndiris salalarymen qatar jańa kásiporyndar ashylyp, agroónerkásip pen logıstıka baǵytyndaǵy jobalarǵa da basymdyq berilip keledi. Al oblystyń alǵa qoıyp otyrǵan basty mindetterdiń biri — shıkizat óndirýmen shektelmeı, ony tereń óńdep, daıyn ónim shyǵarýǵa kóshý.
Qaraǵandy oblysy — Qazaqstannyń iri ónerkásiptik óńirleriniń biri. Aýmaǵy shamamen 239 myń sharshy shaqyrymdy alyp jatqan aımaqta 1,13 mıllıon adam turady. Oblys quramynda segiz qala, jeti aýdan jáne 342 aýyldyq eldi meken bar.
Óńir kómir óndirý men qara metallýrgııa ónimderin shyǵarý boıynsha respýblıkada birinshi orynda tur. Ónerkásip óndirisiniń jalpy kólemi jóninen ekinshi orynǵa ıe. Іri metallýrgııa jáne mashına jasaý kásiporyndary shoǵyrlanǵan aımaq ekonomıkasynyń negizgi tiregi de — ónerkásip.
Shıkizat óńdeýdiń jańa kezeńi
Bıylǵy jyldyń toǵyz aıynda oblysta ónerkásip óndirisi 4,9%-ǵa, jalpy ekonomıka 2,9%-ǵa ósti. Ónerkásip óniminiń kólemi 4,2 trln teńgeden asty. Onyń 70%-dan astamy óńdeý ónerkásibiniń úlesinde. Bul sektordaǵy metallýrgııanyń úlesi 61,8%-dy qurasa, mashına jasaý salasyndaǵy ósim 26,2%-ǵa jetti.
Sońǵy jyldary óńirde bir-birimen sabaqtas óndiristerdi damytýǵa den qoıylyp otyr. Munyń maqsaty — jergilikti shıkizatty ózge óńirlerge jóneltýmen shektelmeı, ony oblystyń ózinde óńdep, daıyn ónimge aınaldyrý. Máselen, Qarmet bolatynan QazTehna avtobýstarynyń shanaq bólshekteri jasalady. Al «TEMPO» zaýytynda qubyr óndiriledi.
Silumin of Qazaqstan kásipornynyń bazasynda alıýmınıı klasteri qalyptasyp keledi. Munda shıkizatty tereń óńdep, qosylǵan quny joǵary ónim shyǵaratyn óndiris damyp jatyr. Jylyna 5,5 mln sektsııa óndirýge qaýqarly batareıa shyǵarý jelisi iske qosyldy. Sondaı-aq KaragandaInsulation jylý oqshaýlaǵysh materıaldar zaýyty jumysyn bastady.
Óńirdiń iri kásiporny Qarmet-te de óndiristi jańǵyrtý jumystary jalǵasyp otyr. Jospar boıynsha № 8 jáne № 9 koks batareıalary salynyp, kásiporyn gazǵa kóshedi. Sonymen qatar jańa sortty prokattaý ornaǵynyń qurylysy júrgizilip jatyr.
Jańa óndiris oryndary «Saryarqa» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy men Saran ındýstrııalyq aımaǵynda da boı kótermek. Munda júk kólikterin, tik japsarly qubyrlardy, oqshaýlaǵysh materıaldar men klınkerlik taqtalardy shyǵarý, sondaı-aq mys óndirý jáne baıytý jobalary júzege asyrylyp jatyr.
Jyl sońyna deıin oblysta jalpy quny 328 mlrd teńge bolatyn 46 ınvestıtsııalyq jobany iske asyrý josparlanǵan. Nátıjesinde shamamen 3,2 myń jumys orny ashylmaq. Al 2032 jylǵa deıin júzege asyrý kózdelgen 186 jobadan turatyn ınvestıtsııalyq qorjynnyń jalpy quny 7 trln teńgege jýyq. Bul jobalar taǵy 36 myń adamdy jumyspen qamtýǵa múmkindik beredi.
Aýyl sharýashylyǵynda óńdeý isine basymdyq berilip otyr
Ónerkásiptik áleýetimen tanylǵan Qaraǵandy oblysy úshin aýyl sharýashylyǵy da mańyzdy ekonomıkalyq baǵyt sanalady. Bıylǵy toǵyz aıda salada 381,3 mlrd teńgeniń ónimi óndirildi. Et óndirý kólemi 3,9%-ǵa, sút 5,5%-ǵa, jumyrtqa 3,9%-ǵa artty.
Іri jobalardyń biri — «Evrazııa Invest LTD» kompanııasynyń astyq óńdeý jáne sút óndirýdi biriktiretin tolyq tsıkldi kesheni. Joba aıasynda 6 myń basqa arnalǵan, jylyna 40 myń tonnaǵa deıin sút óndiretin taýarly-sút fermasyn salý kózdelgen. Kásiporyn tolyq qýatyna shyqqan kezde oblystyń sútke degen ishki suranysyn túgel óteýge múmkindik týady dep josparlanyp otyr.
Jalpy agroónerkásip kesheninde quny 52 mlrd teńge bolatyn 40 ınvestıtsııalyq joba júzege asyrylmaq. Sonymen birge sýarmaly eginshilik alqaptaryn keńeıtý jumystary qolǵa alynǵan. Aldaǵy ýaqytta olardyń kólemin 6,2 myń gektarǵa ulǵaıtyp, 52,7 myń gektarǵa jetkizý josparlanyp otyr.
Kólik logıstıkasy men kásipkerlik
Qaraǵandy oblysynyń geografııalyq ornalasýy kólik-logıstıka áleýetin damytýǵa da múmkindik beredi. Qazir Qaraǵandy áýejaıyn Qytaı men Eýropany baılanystyratyn baǵyttaǵy júk tasymalynyń iri torabyna aınaldyrý máselesi qarastyrylyp jatyr. Aldaǵy úsh jylda óńdeletin júk kólemin 15 myń tonnadan 40 myń tonnaǵa deıin, al 2030 jylǵa qaraı 200 myń tonnaǵa deıin jetkizý kózdelgen.
Bıyl oblysta 643 shaqyrym avtomobıl joly jóndelip, qoǵamdyq kólik parkin jańartý úshin 122 avtobýs satyp alyndy.
Óńir ekonomıkasynda shaǵyn jáne orta bıznestiń de ózindik orny bar. Bul salada 228 myńnan astam adam eńbek etedi. ıAǵnı oblystaǵy árbir úshinshi jumys isteıtin turǵyn kásipkerlik sektorynda nápaqasyn taýyp júr. Іshki saýda aınalymy 2,6 trln teńgeden asyp, osy kórsetkish boıynsha oblys respýblıkada tórtinshi orynǵa shyqty.
Ónerkásipten tys óńir tirshiligi
Ekonomıkanyń damý qarqynyn tek óndiris kólemimen ólsheý jetkiliksiz. Turǵyn úı qurylysy, medıtsınalyq qyzmettiń qoljetimdiligi, bilim berý sapasy men kommýnaldyq jelilerdiń jaǵdaıy da óńir tynysyna tikeleı áser etedi.
Sońǵy úsh jylda oblysta 1,5 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Osy kezeńde áleýmettik osal sanattaǵy azamattarǵa 2,5 myńǵa jýyq páter tabystaldy.
Aýyldyq jerlerde 92 medıtsınalyq nysan salyndy. Telemedıtsına qyzmeti 117 aýyldyq medıtsınalyq uıymda engizilip, oblystyń barlyq aýyl halqyn qamtyp otyr. Aldaǵy josparlardyń qatarynda 200 tósektik perınataldyq ortalyq salý kózdelgen. Onkologııalyq ortalyqtyń operatsııalyq-reanımatsııalyq blogyn salý jáne qajetti qural-jabdyqtarmen jaraqtandyrý jumystary aıaqtalýǵa jaqyn.
Bilim berý salasynda sońǵy eki jylda 13 mektep boı kóterdi. Onyń ony «Keleshek mektepteri» ulttyq jobasy aıasynda salynǵan. Taǵy 29 oqý orny jańǵyrtýdan ótti, 217 bilim berý nysany jóndeldi. Qazir úsh mektep pen Shyǵarmashylyq ortalyǵynyń qurylysy jalǵasyp jatyr. Budan bólek, bes balabaqsha men ońaltý ortalyǵynyń qurylysy bastalǵan.
Sport ınfraqurylymy da jańaryp keledi. Qaraǵandyda Freedom kompanııasynyń negizgi seriktestigimen 3,5 myń oryndyq fýtbol akademııasy salynyp jatyr. Sonymen qatar ÝEFA-nyń tórtinshi sanat talaptaryna saı keletin, 15 myń kórermenge arnalǵan stadıon salý josparlanǵan.
Mádenıet salasynda jańa Kongress-holl salý jáne Qaraǵandydaǵy alty nysandy jańǵyrtý kózdelgen. «Taza Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda oblys ortalyǵynda serýendeýge jáne velosıped tebýge arnalǵan joldary bar eki ekopark qurylyp jatyr.
Tozǵan jeliler men energetıka máselesi
Óńir úshin ózekti máselelerdiń biri — kommýnaldyq ınfraqurylymdy jańartý. Qazir uzyndyǵy 570 shaqyrymnan asatyn ınjenerlik jelilerdi jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan 98 joba júzege asyrylyp jatyr.
Bıyl sýmen jabdyqtaý jáne sý burý júıeleriniń 280 shaqyrym jelisi salynyp, qaıta jańǵyrtyldy. Jyl sońyna deıin sý qubyry jelileriniń tozý deńgeıin 44%-ǵa, káriz jelilerinikin 70%-ǵa deıin tómendetý josparlanǵan.
Energetıka salasynda da birqatar joba qolǵa alynǵan. Quny shamamen 60 mlrd teńge bolatyn № 3 JEO-nyń jańa energııa blogynyń qurylysy jalǵasýda. Óńirde qýaty 50 MVt «Gıperboreıa» jel jobasy iske qosyldy. Budan bólek, qýaty 500 MVt jel elektr stantsııasyn salý jobasy júzege asyrylyp jatyr.
Eldi mekenderdi gazdandyrý jumystary da jalǵaspaq. 2027 jylǵa qaraı 58 myńnan astam turǵyndy tabıǵı gazǵa qosý josparlanǵan.
Aldaǵy mindetter
Bıylǵy jyldyń qorytyndysy boıynsha oblys ekonomıkasynyń ósimi 4% bolady dep kútiledi. Degenmen ónerkásiptik óńir úshin ósim qarqynymen qatar onyń sapasy da mańyzdy. Shıkizattyń qansha bóligi jergilikti jerde óńdeledi, jańa kásiporyndar naryqta qanshalyqty ornyǵady, ashylǵan jumys oryndary qanshalyqty turaqty bolady — óńirdiń aldaǵy damýynda osy máselelerdiń mańyzy zor.
Qaraǵandy oblysynyń eldegi jetekshi ındýstrııalyq ortalyqtardyń biri retindegi ornyn saqtap qana qoımaı, ekonomıkany dástúrli óndiris salalarynan tys baǵyttarda da ártaraptandyrýy osy mindetterdiń sheshilýine baılanysty júzege aspaq.
