QARABÝRA ÁÝLIE KESENESІ

Qarabýra áýlıe kesenesi 1997 jyly qaıtadan jańartylyp salynǵan. Kesene aq kirpishten órilgen, árqaısysy segiz qyrly eki bólmeden turady. Tóbesi - kúmbezdi, birinshi bólmesi 100 sharshy metr, tóbesi ashyq ekinshi bólmedegi eski kesene HІV ǵasyrda turǵyzylǵan. Qarabýra áýlıeniń zıraty osy eski kesenede. Eske kesene shoı tastan quralǵan, irge tas ústine qam qysh qalanyp, qabyrǵalary saz balshyqpen sylanǵan. Pishimi tekshe kólemdi qurylystyń tóbesi kúmbezge aınalǵan. Kúmbezdiń joǵarǵy jaǵynda jaryq kiretin tórt sańylaý ornatylǵan. Aldyńǵy beti tegis, jyltyr. Soltústik jaǵyndaǵy kire beristegi eki qabyrǵasyna tórtburyshty tereń eki qýys ornatylǵan. Tórt buryshty bólme ishindegi beldeýlerindegi dýalǵa súıir qýys jasalǵan. Kúmbez shatyrlaq ádispen órilgen. Ortasyna qam qyshtan qulpytas ornatylǵan.

Eski keseneniń oń jaǵynda Qurban ata súıegi jerlengen, basynda belgi tasy bar. Onyń janynda Muhammed Paıǵambar (s,ǵ.s), Arystan bab, Qoja Ahmet Iasaýı, Ysqaq bab (Baba ata), Babaı Túkti shashty Áziz babalardyń zırattary basynan ákelingen topyraqtar qoıylǵan qara mármár tas belgiler bar. Eski keseneniń art jaǵynda Aqnazar han, Belgibaı qajy, Shilmembet bı, Qultas bı, Qojamqul ǵulama, Dáýlet-Qarabýra batyr, Shahasým-ahýn (shyraqshy) sııaqty belgili adamdar jerlengen, olardyń bastaryna qara mármár tastar qoıylǵan. Keseneniń bıiktigi 17 metr. Esigi kún batysqa Qoja Ahmet Iasaýı kesenesine qaratylǵan. Bıik kúmbez qyshpen órilgen. Keseneniń syrtynda álemdegi ıslam dini áýlıe-ǵulamalaryna qurmet, taǵzym degen taqyrypta ornalastyrylǵan panteon (qorym) bar. Onda búkil túrik elderiniń belgili tulǵalarynyń zırattary basynan topyraǵy ákelinip, olardyń aty jazylǵan qara mármár belgi tastar qoıylǵan. Keseneniń shyǵys jaǵynda qazaq halqynyń belgili sazgeri, kúıshi Súgir Álıevke kúmbez ornatylǵan. Sol jaǵynda Qarabýra áýlıeniń túıesi shókken jerge túıe músininiń eskertkish belgisi qoıylǵan.

Qarabýra áýlıe kesenesiniń jalpy aýmaǵy 240 sharshy metr.

Qarabýra (shamamen HІ-HІІ ǵasyrlarda ómir súrgen) - oǵyz-qypshaq zamanyndaǵy dinı qaıratker, áýlıe. Kishi júzdiń Tama rýynan shyqqan. Shý, Talas, Syrdarııa, Edil, Jaıyq ózenderiniń boıynda ómir súrgen. Qarabýra sahara turǵyndarynyń arasynda qalyptasqan ómir salttyń shyrqyn buzbaı ıslam dinin, onyń nanym-senimderin ornyqtyrýǵa at salysqan. Ol sopylyq ilimniń iri ókili Qoja Ahmet Iasaýımen múddeles bolǵan. Qarabýra arýaǵyn ıisi túrki jurty qurmet tutady. Onyń Sozaqtaǵy kesenesi Orta Azııa halyqtary úshin kıeli orynǵa aınalǵan.

Derek kózi:

Qazaqstan ulttyq entsıklopedııasy, 5 tom.