Qant dıabeti tuqym qýalaı ma: endokrınolog jaýap berdi

ASTANA. KAZINFORM – Qant dıabetiniń alǵashqy belgileri kóp jaǵdaıda baıqalmaıdy. Ásirese ekinshi tıpti dıabet birtindep damıtyndyqtan, adamdar onyń belgilerin sharshaýmen nemese kúızelispen baılanystyrady. Aýrýdy ýaqytynda anyqtamaý qandaı asqynýlarǵa ákelýi múmkin jáne onyń aldyn alý úshin ne isteý kerek?

Gúlnár Temirǵalıeva
Foto: Kazinform

Bul týraly Kazinform tilshisine medıtsına ǵylymdarynyń kandıdaty, endokrınolog Gúlnár Temirǵalıeva aıtyp berdi.

Qant dıabetiniń alǵashqy belgileri nege baıqalmaıdy

Endokrınolog Gúlnár Temirǵalıevanyń aıtýynsha, adamdar kóbine qant dıabetiniń alǵashqy belgilerine mán bermeıdi. Ásirese ekinshi tıpti dıabet kezinde qandaǵy qant mólsheri birtindep joǵarylap, aǵza bul ózgeriske beıimdele bastaıdy. Sondyqtan aýrýdyń bastapqy kezeńinde adamnyń densaýlyǵy kúrt nasharlamaýy múmkin.

– Adamdar jeńil sharshaýdy, uıqyshyldyqty, ashýshańdyqty nemese aýyzdyń qurǵaýyn kúızelispen, uıqynyń qanbaýymen, jas ulǵaıýymen nemese dárýmenderdiń jetispeýimen baılanystyrady. Teriniń azdap qyshýy, usaq jaralardyń baıaý jazylýy, salmaqtyń ózgerýi de kóp jaǵdaıda eleýsiz qalady. Óıtkeni qant dıabetiniń bastapqy kezeńinde adam aýyrsynýdy sezinbeıdi, – deıdi dáriger.

Mamannyń sózinshe, osy sebepti naýqastardyń bir bóligi dárigerge aýrý asqynǵanda ǵana qaralady. Keıbiri qatty shóldep, jıi zár shyǵara bastaǵanda nemese densaýlyǵynda eleýli ózgeris bolǵanda ǵana tekseriledi.

Qazaqstanda qant dıabetiniń kesh anyqtalýyna profılaktıkalyq tekserýden ýaqytyly ótpeý de áser etedi. Gúlnár Temirǵalıevanyń aıtýynsha, kóptegen adam densaýlyǵyna qatysty shaǵymdary kúndelikti ómirine kedergi keltirmeıinshe dárigerge barmaıdy. Al shalǵaı aýyldarda endokrınologtar men arnaıy zerthanalardyń qoljetimdiligi iri qalalarǵa qaraǵanda tómen bolýy aýrýdy anyqtaýdy qıyndatady.

Qant dıabeti nege jastar arasynda kóbeıip barady

Dárigerdiń aıtýynsha, sońǵy jyldary qant dıabetiniń, ásirese ekinshi tıpiniń jastar arasynda jıi kezdesýine ómir salty men tamaqtaný ádetiniń ózgerýi áser etip otyr.

– Balalar men jasóspirimder arasynda artyq salmaq pen semizdiktiń kóbeıýi jasýshalardyń ınsýlınge sezimtaldyǵyn tómendetedi. Jastardyń tamaqtanýynda tez sińetin kómirsýlar, fastfýd, qant mólsheri joǵary sýsyndar, táttiler men jartylaı daıyn ónimder kóbeıdi. Sonymen qatar qımyl-qozǵalystyń azaıýy da zat almasýǵa áser etedi, – deıdi Gúlnár Temirǵalıeva.

Maman jastardyń kompıýter men telefon aldynda uzaq ýaqyt ótkizýi, sportpen az aınalysýy jáne taza aýada sırek serýendeýi de qaýip faktorlarynyń biri ekenin atap ótti.

Buǵan qosa, turaqty kúızelis, uıqynyń qanbaýy jáne aǵzadaǵy kortızol gormonynyń joǵarylaýy kómirsý almasýyn buzýy múmkin.

Dáriger qant dıabetiniń kóbeıýi Qazaqstan úshin ǵana emes, búkil álem úshin ekonomıkalyq salmaq túsiretinin de aıtty. Óıtkeni aýrýdy baqylaýǵa jáne onyń asqynýlaryn emdeýge jumsalatyn shyǵyn artady.

Qant dıabeti tuqym qýalaı ma

Gúlnár Temirǵalıevanyń aıtýynsha, qant dıabetiniń paıda bolýynda tuqym qýalaýshylyqtyń da mańyzy bar. Biraq onyń áseri aýrýdyń túrine qaraı erekshelenedi.

– Ekinshi tıpti qant dıabetine genetıkalyq beıimdilik joǵary. Eger ata-anasynyń bireýi osy aýrýmen aýyrsa, balasynda ekinshi tıpti dıabettiń damý qaýpi shamamen 1,7 ese joǵary bolady. Al ata-anasynyń ekeýinde de qant dıabeti bolsa, bul qaýip edáýir artady, – dep túsindirdi endokrınolog.

Qant dıabeti qandaı asqynýlarǵa ákelýi múmkin

Dárigerdiń túsindirýinshe, qant dıabeti ýaqytynda emdelmese nemese naýqas tıisti em qabyldamasa, ómirge qaýip tóndiretin aýyr asqynýlarǵa ákelýi múmkin. Olardyń keıbiri birneshe saǵat nemese kún ishinde damysa, endi biri jyldar boıy birtindep paıda bolady.

Jedel asqynýlardyń biri – dıabettik ketoatsıdoz. Ol ınsýlınniń jetispeýi saldarynan qanda keton deneleriniń jınalýynan damıdy. Mundaı jaǵdaı kóbine birinshi tıpti qant dıabetinde kezdesedi.

– Dıabettik ketoatsıdoz kezinde adamnyń aýzy qurǵap, júregi aınıdy, qusady, ishi aýyrady jáne aýzynan atseton ıisi shyǵýy múmkin. Aýyr jaǵdaıda naýqas komaǵa túsýi yqtımal. Al gıpoglıkemııa kezinde qandaǵy qant mólsheri qaýipsiz deńgeıden tómendep, adam qaltyraıdy, sýyq ter basady, sanasy shatasady. Onyń da aýyr túri komaǵa ákelýi múmkin, – deıdi maman.

Al uzaq merzimdi asqynýlar qandaǵy qant mólsheriniń turaqty joǵary bolýynan qan tamyrlary men júıke talshyqtarynyń zaqymdanýyna baılanysty damıdy.

Gúlnár Temirǵalıevanyń aıtýynsha, dıabettik retınopatııa kózdiń tor qabyǵyndaǵy qan tamyrlaryn zaqymdap, kórý qabiletiniń birtindep tómendeýine ákeledi. Bul – soqyrlyqtyń negizgi sebepteriniń biri.

Dıabettik nefropatııa kezinde búırektiń súzý qyzmeti buzylady. Aýrý asqynǵan jaǵdaıda sozylmaly búırek jetkiliksizdigi damyp, naýqasqa gemodıalız qajet bolýy múmkin.

Qant dıabeti júıke talshyqtaryn da zaqymdaıdy. Sonyń saldarynan aıaq-qol uıyp, shanshyp nemese sezimtaldyǵyn joǵaltýy múmkin.

– Dıabettik taban sındromy júıke talshyqtarynyń zaqymdanýy men qan aınalymynyń buzylýy saldarynan damıdy. Mundaı jaǵdaıda aıaqtaǵy kishkentaı jaralardyń ózi jazylmaı, ınfektsııa túsip, oıyq jaraǵa, gangrenaǵa, tipti ampýtatsııaǵa ákelýi múmkin, – dep túsindirdi dáriger.

Maman qant dıabeti júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń qaýpin de arttyratynyn atap ótti. Atap aıtqanda, ateroskleroz, júrektiń ıshemııalyq aýrýy, ınfarkt pen ınsýlttiń damý qaýpi qant dıabeti joq adamdarmen salystyrǵanda birneshe ese joǵary bolýy múmkin.

Qant dıabetiniń asqyný qaýpin qalaı azaıtýǵa bolady

Endokrınologtyń aıtýynsha, ekinshi tıpti qant dıabeti kezinde remıssııaǵa qol jetkizýge bolady. Bul aýrýdyń tolyq jazylǵanyn bildirmeıdi. Degenmen durys taǵaıyndalǵan em men dárigerdiń usynymdaryn saqtaý arqyly remıssııaǵa qol jetkizýge bolady.

– Artyq salmaǵy nemese semizdigi bar adamdar úshin negizgi sharttardyń biri – dene salmaǵyn azaıtý. Bastapqy salmaqqa baılanysty ony 5–15 paıyzǵa nemese odan da kóp tómendetý qajet bolýy múmkin. Sonymen qatar mamannyń baqylaýymen kúndelikti taǵamnyń qunarlylyǵyn azaıtyp, tez sińetin kómirsýlar men qanyqqan maılardy shekteý mańyzdy, – deıdi Gúlnár Temirǵalıeva.

Dáriger taǵam quramynda jasunyq pen aqýyzǵa baı ónimderge basymdyq berýge keńes beredi.

Onyń aıtýynsha, dene belsendiligi de mańyzdy. Júıeli túrde aerobty jáne kúsh jattyǵýlaryn oryndaý tinderdiń ınsýlınge sezimtaldyǵyn arttyryp, dene salmaǵyn qalypty deńgeıde ustaýǵa kómektesedi.

Maman ekinshi tıpti qant dıabeti kezinde remıssııaǵa qol jetkizý úshin dáriger taǵaıyndaǵan zamanaýı dárilik emdi qabyldaý jáne medıtsınalyq usynymdardy saqtaý qajet ekenin atap ótti.

Aıta keteıik, búgingi tańda Qazaqstanda jarty mıllıonnan astam adam qant dıabeti dıagnozymen esepte tur.