Kafe, restorandarda qorqor shegýge salynǵan tyıym: kópshiliktiń kózqarasy qandaı
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstanda qoǵamdyq oryndarda qorqor shegýge tyıym salý – halyq densaýlyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan negizgi sharalardyń biri. Mundaı shekteý ne úshin saqtalyp otyr jáne onyń qandaı negizi bar ekeni týraly zerttep kórgen edik.
Qorqorǵa arnalǵan temeki men onyń qospalaryn tutynýǵa tyıym QR «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodeksiniń 110-baby 5-tarmaǵynda bekitilgen. Bul shekteý qoǵamdyq tamaqtaný oryndaryna, túngi klýbtarǵa, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý uıymdaryna, jumys keńselerine, qoǵamdyq kólikke jáne ózge de kópshilik oryndarǵa qatysty. Zań talaptaryn buzǵan azamattarǵa Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 441-babyna sáıkes ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵan.
Mamandardyń aıtýynsha, tyıymnyń basty maqsaty – buqarany ekinshi deńgeıli temeki tútininiń zııanynan qorǵaý. Bul tek kafe men meıramhana qonaqtaryna ǵana emes, sol jerde kún saıyn birneshe saǵat boıy jumys isteıtin qyzmetkerlerge de áser etedi.
QR Densaýlyq saqtaý mınıstrligine qarasty Salıdat Qaıyrbekova atyndaǵy Ulttyq ǵylymı densaýlyq saqtaýdy damytý ortalyǵynyń málimetinshe, Qazaqstanda 2019 jyly Eresek turǵyndar arasynda temeki tutyný jónindegi jahandyq saýalnama (GATS) júrgizilgen. Nátıjesinde máseleniń óte ózekti ári aýqymdy ekeni dáleldengen. Óıtkeni, kafelerge kelýshilerdiń – 14,7%-y, meıramhanalar qonaqtarynyń – 15,5%-y, barlar men túngi klýbtarǵa barǵandardyń – 71,5%-y qorqor tútinin jutýǵa májbúr bolǵan. Al 15–24 jas aralyǵyndaǵy jastardyń arasynda bulardan da joǵary kórsetkishter tirkelgen: kafelerde – 21,4%, meıramhanalarda – 27%, barlar men túngi klýbtarda – 77,4%.
Mamandar jurt arasynda keń taraǵan qorqordyń zııany tómen degen pikir ǵylymı derekterge sáıkes kelmeıtinin aıtady. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń (DDU) málimetinshe, sý qorqor tútinin zııandy zattardan tazartpaıdy. Onyń quramynda nıkotın, kómirtek totyǵy (ıis gazy), aýyr metaldar, usaq dıspersti bólshekter jáne ózge de ýly qospalar bolady. Sonymen qatar, qospany qyzdyrý úshin qoldanylatyn kómir janǵan kezde olardan bólek taǵy basqa qaýipti zattar bólinedi.
Mundaı tujyrym temekisiz qorqor qospalaryna da qatysty. Olardyń quramynda temeki bolmasa da, qyzdyrylǵan kezde densaýlyqqa zararly aerozolder men zattar túziledi.
Ǵylymı zertteýlerdiń nátıjeleri qorqordy turaqty paıdalanýdyń naqty zııanyn anyqtady. Ol tynys alý júıesi, júrek-qan tamyrlary, aýyz qýysy aýrýlaryna jáne qaterlik isiktiń birqatar túrlerine shaldyqtyrýy múmkin.
Salıdat Qaıyrbekova atyndaǵy Ulttyq ǵylymı densaýlyq saqtaýdy damytý ortalyǵynyń málimetinshe, joǵaryda atalǵan tyıym DDU-nyń Temekige qarsy kúres jónindegi negizdemelik konventsııasy talaptaryna tolyq sáıkes keledi. Al Qazaqstan bul uıymǵa múshe ekenin aıta ketken jón.
Sarapshylardyń pikirinshe, júıeli memlekettik saıasat júrgizilmese, atalǵan qaterlerdiń aldyn alý múmkin emes. Sondyqtan temeki ónimderin tutynýdy retteý, qajet bolsa, shekteý – juqpaly emes aýrýlardyń aldyn alý jáne azamattar úshin qaýipsiz ortany qalyptastyrý baǵytyndaǵy mańyzdy qadam.
Qoryta aıtqanda, qoǵamdyq oryndarda qorqor shegýge tyıym azamattardyń temeki tútininen taza ortada ómir súrý quqyǵyn qamtamasyz etedi. Sol sebepti, qoǵamdyq densaýlyqty qorǵaý salasyndaǵy memlekettik saıasattyń mańyzdy bóligi bolyp qala beredi.
Eske salaıyq, buǵan deıin Qazaqstanda 20 myńǵa jýyq qorqor ortalyǵynyń qyzmeti zańdastyrylýy múmkin ekenin jazǵanbyz.
