Kadrmen órilgen ýaqyt: Prezıdent teleradıokeshenine 30 jyl
ASTANA. KAZINFORM — Osydan otyz jyl buryn Qazaqstanda búgingi aqparattyq keńistikte eleýli orny bar jańa medıaqurylym paıda boldy. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń teleradıokesheni osy ýaqyt aralyǵynda jaı ǵana medıaqural deńgeıinde qalyp qoımaı, táýelsiz eldiń ózindik shejiresine aınaldy.
Baspasóz qyzmetinen medıakeshenge deıin
Teleradıo kesheniniń tarıhy búginde kópshilikke tanys ataý resmı qujattarda paıda bolmaı turyp-aq bastalǵan. 1990-jyldardyń ortasynda Qazaqstan óziniń medıajúıesi men memlekettik ınstıtýttaryn endi ǵana qalyptastyryp jatqan edi. Prezıdenttiń baspasóz qyzmeti janynda resmı is-sharalardy túsirip, memlekettik telearnalarǵa materıaldar daıyndaıtyn shaǵyn tele- jáne radıoujym jumys istedi. Osylaısha Prezıdent qyzmetin turaqty aqparattyq súıemeldeýge arnalǵan arnaıy medıanyń negizi qalandy.
Sheshýshi kezeń 1996 jyly bastaldy. Sol jyldyń 29 jeltoqsanynda Úkimet qaýlysymen «Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń teleradıokesheni» memlekettik mekemesi quryldy. Elimizde resmı is-sharalardy jedel túsirýmen ǵana shektelmeı, mazmundy ári júıeli kontent ázirleıtin arnaıy qurylym paıda boldy. Onyń mindetine Prezıdent qyzmeti, sondaı-aq memlekettiń ishki jáne syrtqy saıasaty týraly hronıkalar, reportajdar, saraptamalyq jáne derekti fılmder daıyndaý kirdi.
1990-jyldardyń sońyna qaraı Teleradıokeshenniń qyzmet aıasy keńeıe tústi. Alǵashynda onyń negizgi mindeti — basqa telearnalardy beınematerıalmen qamtý bolsa, ýaqyt óte kele ujym óz ónimderin — derekti fılmder, arnaıy reportajdar men avtorlyq baǵdarlamalar shyǵara bastady.
Bul Teleradıokeshenniń damýyndaǵy mańyzdy betburys edi. Osy ýaqyttan bastap Teleradıokeshen jaı ǵana tehnıkalyq bólimshe bolýdan qalyp, óz kontentin ázirleıtin derbes qurylymǵa aınala bastady.
Ardagerlerdiń aıtýynsha, ol jyldary búgingideı yńǵaıly tsıfrlyq arhıvter de, jeńil kameralar da, jyldam baılanys arnalary da bolǵan joq. Fılmder túni boıy montajdalyp, beınekassetalar qalalar arasynda tasymaldanatyn, al iri issaparlardyń bári muqııat uıymdastyrýdy talap etetin. Soǵan qaramastan, ujym óz jumysynyń bir kúndik emestigin, uzaq merzimge qyzmet etetinin jaqsy túsindi. Óıtkeni búgin qarapaıym sapar týraly sıýjet erteń tutas bir dáýirdiń jalǵyz beıneaıǵaǵyna aınalýy múmkin edi.
Adamdar men derekter: árdaıym qasymyzda júretin medıa
Ondaǵan jyl boıy QR Prezıdentiniń Teleradıokesheni tehnıkamen jáne tehnologııamen ǵana emes, túrli tájirıbe men minezi bar adamdarmen de tolyǵa tústi. Bul — kórermen reaktsııasy qaı qyrynan jaqsy shyǵatynyn biletin operatorlar. Ondaǵan úzindini tutas oqıǵaǵa aınaldyra alatyn rejısserler. Uzaq hattamalyq túsirilim ishinen eń mańyzdy bir kadrdy iriktep alyp, soǵan oqıǵa maǵynasyn syıǵyza biletin montajerler.
Sol aralyqta óndiris kólemi de arta tústi. Teleradıokeshenniń túsirilimderi men materıaldary negizinde júzdegen derekti jáne qysqametrajdy fılmder, ishki saıasat pen halyqaralyq kún tártibine, óńirler tarıhyna, mádenıet pen áleýmettik bastamalarǵa arnalǵan arnaıy jobalar jaryq kórdi.
Sońǵy jyldardyń ózinde-aq Prezıdent teleradıoqoryn tolyqtyrǵan aýqymdy hronıka túsirilip, montajdaldy. Búginde jýrnalıster, zertteýshiler men derekti fılm jasaýshylar osy arhıvke jıi júginedi. Otyz jyldyq kúndelikti eńbektiń nátıjesinde eldegi eń myqty derekti fılmder mektebi qalyptasty. Búginde ujym jylyna shamamen 40 fılm shyǵarady.
Búginde Teleradıokeshen bir ǵana redaktsııa emes, tutas ekojúıege aınaldy. Onyń quramyna «Kazinform» halyqaralyq aqparat agenttigi, Jibek Joly jáne Silk Way telearnalary, Silk Way Cinema kınoarnasy jáne Jibek Joly radıosy qosyldy.
Jibek Joly telearnasy halyqaralyq habar taratýdy saqtaı otyryp, ishki aýdıtorııamen jumysyn da kúsheıtti. Onyń tujyrymdamasy jańartylyp, aqparattyq, mádenı jáne aǵartýshylyq baǵdarlamalardy biriktiretin ámbebap otbasylyq formatqa basymdyq berildi.
Jańǵyrtýdyń jeke baǵyty — «Kazinform» agenttigin jalpy medıajúıege ıntegratsııalaýmen baılanysty. Eldegi eń kóne aqparat agenttigi jetekshi memlekettik resýrs mártebesin saqtap, tele jáne tsıfrlyq platformalarmen ózara is-qımyldy kúsheıtti. Sonyń nátıjesinde jańalyqtardy jedel ári birneshe arnadan taratý múmkindigi artty.
Alaıda barlyq osy baǵyttardyń negizinde kamera artynda eńbek etetin mamandar tur. Olardyń jumysy ekranǵa túse bermeıdi, biraq dál solarsyz eshbir kadr da paıda bolmas edi.
Plenkadan UHD-ǵa deıin: tehnologııalyq serpilis
Teleradıokeshenniń alǵashqy jyldaryn búgingi kezeńmen salystyrsaq, aıyrmashylyqty has maman túgili, qatardaǵy adamdar da anyq baıqaı alady. Aýyr kameralar, kólemdi montaj stantsııalary, kassetalar men plenka saqtalǵan arhıvter birtindep tsıfrlyq sheshimderge, zamanaýı stýdııalarǵa jáne álemniń kez kelgen núktesinen tikeleı efır júrgizýge múmkindik beretin mobıldi keshenderge jol berdi.
Mańyzdy qadamdardyń biri — «Aqorda» rezıdentsııasynda joǵary sapaly tehnologııalar qoldanylatyn zamanaýı apparattyq-stýdııalyq keshenniń iske qosylýy boldy. Bul sýret sapasyn jaqsartý ǵana bolǵan joq: árbir kadrdyń sapasy eldiń halyqaralyq deńgeıdegi beınesin qalyptastyrýda mańyzdy ról atqarady, sondaı-aq kórermenniń resmı is-sharalar men úndeýlerdi qabyldaýyna áser etti.
Sonymen qatar jumys tásili de túbegeıli ózgerdi. Buryn bar nazar tek teledıdar efırine aýdarylsa, qazir árbir is-shara bir mezette birneshe platformada — efırde, saıtta, áleýmettik jeliler men messendjerlerde kórinis tabady.
Teleradıokeshen óz tsıfrlyq arnalaryn damytyp keledi, sonyń ishinde eksklıýzıvti vıdeolar, ınfografıkalar men arhıvtik kadrlar jarııalanatyn Telegram da bar.
Sońǵy jyldardaǵy ózgerister tehnıkalyq jańarýmen ǵana shektelmeı, tutas mamandyqqa da áser etti. Endi jýrnalıst tek mátin jazýmen shektelmeıdi: ol tilshi de, redaktor da, mobılograf ta, qajet bolsa montajer da bola alady. Osyndaı konvergentti model kún tártibine jedel jaýap berýge jáne aýdıtorııaǵa keń aýqymdy derekti fılmderden bastap, qysqa vertıkaldy vıdeolarǵa deıin ártúrli format usynýǵa múmkindik beredi.
Protokol aıasynan tys: fılmder, oqıǵalar, adamdar
Resmı is-sharalardy túsirý qanshalyqty mańyzdy bolǵanymen, Teleradıokeshen áldeqashan «qatań protokol» aıasynan shyǵyp ketti.
Negizgi baǵyttardyń biri — derekti kıno: áleýmettik, tarıhı jáne mádenı taqyryptaǵy fılmder, onda basty nazar ǵımarattar men zaldarǵa emes, adamdarǵa jáne olardyń ómir jolyna aýdarylady. Jobalardyń bir parasy qoǵamdaǵy eń názik taqyryptardy qozǵaıdy: otbasylyq qaıǵyly oqıǵalar, áleýmettik osal toptardyń ómiri, qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan balalar men eresekterdiń taǵdyry baıandalady. Taǵy bir fılmder Qazaqstandy óńirlerdiń tarıhy, shaǵyn qalalar, salalar, eriktiler, ǵalymdar men kásipkerler arqyly tanytady.
Bul rette kadr syrtynda detalǵa mán berý, arhıvpen jumys isteý, ótken men búgindi salystyra kórsetý syndy TRK-ǵa tán aıryqsha stıl qalady.
Teleradıokeshenniń kóptegen fılmi men arnaıy jobalary festıvalderge qatysady, sondaı-aq BAQ pen áleýmettik jelilerde qyzý talqylanady.
Keıipkerler úshin bul — óz únin estirtý múmkindigi, al kórermen úshin — eldi ádettegi jańalyqtar leginen bólek qyrynan taný, al kompanııa úshin — onyń qyzmeti áldeqashan «Prezıdent qyzmetinen habar taratý» degen tar uǵymmen shektelmeıtinin kórsetedi.
Qazaqstan álem nazarynda
Búginde Teleradıokeshen ishki aýdıtorııaǵa ǵana jumys istemeıdi. Onyń quramynda sheteldik kórermenge baǵyttalǵan telearnalar, sondaı-aq Qazaqstan men Ortalyq Azııa týraly túrli tilderde aqparat taratatyn jobalar bar.
Bul — eldiń «jumsaq kúshi» saıasatynyń mańyzdy bóligi. Qazaqstanǵa óz ustanymyn túsindirýge, aımaqtyq jáne jahandyq úderisterge qatysty óz kózqarasyn kórsetýge múmkindik beredi.
Qarqyndy damyp kele jatqan taǵy bir baǵyt — halyqaralyq yntymaqtastyq. Búginde Teleradıokeshenniń shamamen 60 sheteldik seriktesi bar, olardyń qatarynda álemge tanymal aqparat agenttikteri men telearnalar kezdesedi. Bul tek kontent almasýmen shektelmeıdi, sheteldik medıa kompanııalarmen birlesken jobalar, iri aqparattyq naýqandarǵa qatysý jáne Qazaqstannyń halyqaralyq bastamalaryn jarııalaý jumystaryn da qamtıdy.
Mundaı jumys joǵary kásibı deńgeımen qatar saıası ahýaldy tereń túsinýdi de talap etedi, sondyqtan Teleradıokeshen munda senimdi seriktes retinde tanylady.
Sheteldik kórermender men áriptester úshin Teleradıokeshen kóbine Qazaqstannyń resmı aqparat keńistigine ashylatyn basty «tereze» qyzmetin atqarady. Bul «terezeniń» sapaly ári jaýapty jumys isteýi eldiń syrtqy kelbetine tikeleı áser etedi.
«Prezıdent týraly kontent fabrıkasy» jáne bolashaqqa arnalǵan medıamektep
Teleradıokeshenniń basshylyǵy kompanııany «Prezıdent pen el týraly kontent óndiretin fabrıka» dep jıi ataıdy. Bul teńeý búgingi ahýaldy dál sıpattaıdy. Munda kún saıyn tereń saraptamalyq materıaldardan mobıldi formatqa laıyq qysqa vıdeolarǵa deıin túrli platformalarǵa arnalǵan ondaǵan kontent jasalady.
Sonymen birge TRK jańa mamandardy daıarlaıtyn alańǵa aınalyp keledi. Beıindi joǵary oqý oryndary jáne sarapshylarmen birlesip jýrnalısterge, operatorlarǵa, rejısserlerge jáne tsıfrlyq kontent mamandaryna arnalǵan bilim berý baǵdarlamalary ázirlenip jatyr. Bul mıssııanyń zańdy jalǵasy ispetti: tarıhty taspalaıtyn medıa kelesi urpaqqa kásibı standarttardy da jetkizýi kerek.
Kompanııa ishinde de ózgeris jalǵasýda. Jumys protsesteri qaıta qaralyp, jańa formattar synaqtan ótip jatyr, derektermen jáne aýdıtorııamen jumys júıesi jetildirilip keledi. Maqsat ári qarapaıym, ári aýqymdy: óziniń negizgi mindetinen — Prezıdent pen memleket qyzmeti týraly senimdi aqparat kózi bolý mıssııasynan aınymaı, zamanaýı medıa bolyp qalý.
Arhıv — el shejiresi
Teleradıokeshen tarıhynda arhıvtiń orny erekshe. Ondaǵan jyl boıy munda myńdaǵan saǵattyq beıne jáne aýdıojazbalar, júzdegen myń fotosýret, resmı hronıkamen qatar tutas bir dáýirdiń kórinisin saqtaǵan qujattar men materıaldar jınaqtaldy. Onda qalalar, adamdar, oqýlyqtarǵa kóp túse bermeıtin, biraq kadrda saqtalyp qalǵan detaldar bar.
Arhıvpen jumys — úzdiksiz júretin protsess. Eski jazbalar tsıfrlandyrylyp, sıpattalyp, metaderektermen tolyqtyrylady, bul olardy jýrnalısterdiń, zertteýshilerdiń, rejısserlerdiń paıdalanýyna múmkindik beredi. Bolashaq urpaq úshin bul 1990, 2000, 2010 jyldar men keıingi kezeńderdiń atmosferasyn sezinýge jol ashatyn naǵyz «ýaqyt mashınasyna» aınalady.
Osy turǵyda Teleradıokeshen jedel aqparat taratatyn medıa ǵana emes, eldiń vızýaldy tarıhyn saqtap otyrǵan biregeı qor qyzmetin atqarady.
Bolashaqqa kózqaras
Qurylǵanyna 30 jyl tolǵan mereıtoılyq data — ótkendi saralaýǵa jaqsy múmkindik. Alaıda medıakompanııa úshin odan da mańyzdysy — bolashaqty baǵamdaý.
Aldaǵy jyldary Teleradıokeshen jańǵyrtý jumystaryn jalǵastyrady: tsıfrlyq baǵytty kúsheıtý, jańa formattardy damytý, halyqaralyq yntymaqtastyqty keńeıtý, tehnıkalyq bazany jańartýǵa basa mán beriledi.
Aýdıtorııa ózgergen saıyn memleket týraly baıandaý tásilderi de ózgeredi. Jas kórermender qysqa ári dınamıkalyq oqıǵalardy, ınteraktıvti formattardy jáne «syrt kózge kórinbeıtin tustardy» kórýge qyzyǵady.
Sonymen qatar Prezıdent pen negizgi memlekettik ınstıtýttardyń qyzmeti týraly senimdi, shynaıy aqparatqa degen suranys ózgerissiz qalyp otyr. QR Prezıdentiniń Teleradıokesheni osy úderisterdiń barlyǵymen qatar júrip, olardy túsirip, túsindirip, saqtap keledi. Bálkim, taǵy on jyldan keıin bireýler dál osy sátte túsirilip jatqan kadrlar men oqıǵalarǵa súıenip, jańa mereıtoılyq mátindi jazatyn shyǵar.
