Qabdolovtyń «nemere» aspıranttary

Izdegen adamymyz - fılologııa ǵylymdarynyń doktory Baýyrjan Omarov. Eki jyl buryn doktorlyq dıssertatsııasyn qorǵaǵan bul kisini 2001 jyldyń kúzinde ınstıtýtqa dırektor bolyp kelgen Seıit Asqaruly Qasqabasov jańadan ashylǵan Ejelgi ádebıet bólimine meńgerýshi etip qoıǵan eken. Ýnıversıtettiń sońǵy kýrsynyń ekinshi jartysynan bastap osy ınstıtýtqa jumysqa turǵan kýrstastarymyz Tóráli Qydyr men Gúlnar Qurmanǵalı jańa meńgerýshi atalǵan bólimge tek jastardy qyzmetke tartyp jatqanyn, ǵylymı zertteýlerge ózi úıretip, jetekshi bolatynyn, ózderi sol kisiniń qaramaǵyndaǵy kishi ǵylymı qyzmetkerler ekendikterin aıtyp, Muhıt ekeýmizdi qyzyqtyrǵan edi. Dosym ekeýmizdiń ınstıtýtqa ekpindep kelip, ımenip kirgenimiz sondyqtan bolatyn, dep jazady M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty dırektorynyń orynbasary, fılol.ǵ.k., dotsent. Aqjigit Álibekuly «Almaty aqshamy» basylymynda jaryq kórgen  maqalasynda.

Bizdi jyly qarsy alǵan Baýyrjan aǵa ózimiz týraly az-kem surap bildi de, ınstıtýttyń tarıhynan, sol kezdegi jaǵdaıynan qysqasha maǵlumat berdi. Sóıtti de, jalaqynyń mardymsyz ekenin jetkizdi (bar bolǵany jeti-aq myń teńge!).

Biraq... Biraq, aǵamyz bizdi ǵylymnyń bolashaǵyna sendirdi, ınstıtýtta qyzmet etken ataqty adamdarmen qyzyqtyrdy, Z.Ahmetov, Z.Qabdolov, S.Qırabaev, S.Qasqabasov syndy akademıktermen qatar júresińder, ónege alasyńdar dep qýantty, ádebıet pen ónerdiń maıtalmandarynan dáris tyńdaısyńdar dep dámelendirdi, ǵylymı jolda júrip, kandıdattyq dıssertatsııa qorǵasaq, «dúnıe de ózi, mal da ózi» ekenin dáleldi de dáıekti mysaldarmen túsindirdi.

Biz aǵamyzdyń aıtqanyna sendik. Ǵylym jolyna tústik. Aǵamyz da bizdi ǵylymı baǵytta tárbıeleýge shyndap kiristi. Tóráli, Muhıt úsheýmiz Baýyrjan aǵanyń alǵashqy aspıranttary boldyq ári qaısymyz bolsaq ta jetekshimizdiń senimin aqtaýǵa tyrystyq.

Baýyrjan aǵa bizge óziniń ustazdary, ǵylymdaǵy aǵalary men qatarlary týraly aıtýdan jalyqpaıdy. Olardy bizge úlgi qylady. Ásirese, áńgime Zeınolla Qabdolov týraly bolǵanda, tipti, ózgeshe.

Biz ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-diń shyǵystaný fakýltetiniń túlekteri bolǵandyqtan Zeınolla Qabdolovty syrttaı kórip, eńbekterin oqyǵanymyz bolmasa, tikeleı dáristerin tyńdaǵan emespiz. Degenmen, fılologııa fakýltetiniń uzyn korıdorynan kórgende qolyn ustap, amandasyp qalýǵa tyrysyp-aq baqtyq. Ol kisiniń iri tulǵasy menmundalap alystan kórinetin jáne adamnyń nazaryn birden aýdaratyn. Myna bir epızod kóz aldymnan ketken emes.

QazUÝ rektoratyna qarsy ornalasqan Stýdentter saraıynyń saqaldy qurylysy aıaqtalyp, ashylýyna QR Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń ózi kelip, stýdentterge dáris oqıtyn boldy. Saraı lyq toly. Tártip boıynsha oqytýshylar men stýdentter erterek kelip, belgilengen oryndarǵa otyryp jatyr. Shyǵystanýshy stýdentterge sońǵy eki-úsh qatar buıyrypty. Men esikke taıaý bos oryndardyń birine jaıǵastym.

Saltanatty jıyn bastaldy. Rektor kirispe sózin sóılep tur. Prezıdıýmda Prezıdent otyr. Saraı jym-jyrt tynyshtyq. Bir ýaqytta qasymdaǵy esik aqyryn ashylyp, ishke zor tulǵaly Zeınolla Qabdolov kirdi. Esik aýzyndaǵy kúzetshi jigit akademıktiń aldyn kes-kestep, aldyǵa qaraı jibermeýge tyrysty. Qabdolov ózin tanystyryp, jıynǵa arnaıy shaqyrylǵanyn aıtyp, shaqyrý qaǵazdy kórsetse de kúzetshi jigit túsiner emes. Túsinbesin bildi me, akademık bir kezde:

- Qaraǵym, men ana tórde otyrǵan úlken kisige bata bergen adammyn. Bar, bastyǵyńdy shaqyr, - dedi ashýlansa da sabyrlyq saqtaǵan kúıi. Biraq zildi aıtty, daýsy ámirli shyqty.

Oryssha shúldirlegen kúzetshi jigit dıstantsııalyq ratsııa arqyly bireýlerge akademık Qabdolov kelip turǵanyn habarlady. Bes mınýtqa jeter-jetpes ýaqytta Almaty qalasynyń sol kezdegi ákimi V.Hrapýnovtyń ózi kelip, akademıktiń betinen súıip, aldyńǵy qatarǵa alyp ketti. Akademıktiń aldynan úlken qalanyń ákimi arnaıy shyǵyp, jalpalaqtaı jónelgenine tańdana biz otyrdyq, Qabdolovtyń qaısarlyǵyna qaıran qalyp kúzetshi turdy.

Jańadan ınstıtýtqa qyzmetke turyp, atyn estip, kitaptaryn ǵana oqyǵan ǵalymdardy kórgende, olar týraly jetekshimizdiń qyzyqty áńgimelerin estigende páteraqy men shaılyǵymyzǵa jetpeıtin aılyǵymyz týraly umytyp ta ketemiz. Z.Ahmetov, S.Qırabaev, Sh.Eleýkenov, S.Qasqabasov, Á.Narymbetov, B.Qundaqbaıuly, J.Ysmaǵulov syndy ǵalymdar qatysqan ınstıtýttyń Ǵylymı keńesi qyzyqty ótetin. Ol kisiler ádebıet pen ónerdiń talqylaýǵa túsken ózekti máselelerinde óz oı-tujyrymdaryn bildirip, biz kórmegen belgili adamdar týraly estelikter aıtyp otyratyn. Aıyna bir ret qana bolatyn keńesten bir jyldyq sabaq alýǵa bolshy edi. Osyndaı keńesterdiń birine Z.Qabdolov qatyssa, tipti keremetó Onyń sheshendigine, sóz saptasyna qaıran qalyp, ádebıettiń arǵybergi tarıhynan syr shertkende Ǵylymı keńestiń qalaı aıaqtalǵanyn da sezbeı qalasyń.

Bir kúni ınstıtýtqa Zeınolla Qabdolov kele qaldy. Naýryz aıy bolatyn, biraq kún yzǵarly. Ústine qara palto kıgen. Akademık dırektor Seıit Qasqabasovtyń kabınetinde jarty saǵattaı otyrǵan soń, ádebıet teorııasy bólimine bas suqty. Bólim qyzmetkerleri Naýryz merekesine dastarhan jaıǵan bolatyn. Úlken kisilerdiń bári tórge jaıǵasty. Men kórshi bólim bolǵandyqtan qonaqtardy kútýge kómektesip júrgen edim. Eldiń bári Qabdolovtyń áńgimesin tyńdap otyr. Aǵalarǵa qymyz, shubat quıyp men ózimshe máz-meıram. Qabdolovtyń kesesine shubat quıyp jatyr edim, akademık maǵan qarap:

 - Qaraǵym, atyń kim? - dep suraǵany.

- Aqjigit, aǵa, Aqjigit Álibekuly, - dep aty-jónimdi tolyq aıttym.

- Onda Aqa desem bola ma?

Qudaı-aý, sóz óneriniń sheberi, bar qazaqty aýzyna qaratqan akademık «Aqa desem bola ma?» dep surap turǵanda qalaı «joq» dep jaýap beresiń.

- Bolady, aǵa, bolady, - dedim sasqalaqtap, biraq qýanyp turmyn.

- Onda, Aqa, «aqańnan» bar ma?

Osy sózdi atyma uıqastyryp, jurtty kúldirý úshin ádeıi aıtsa da men shynymen qysyldym. Bitken jerim osy shyǵar dep oıladym. Dastarhanǵa kóz salamyn, ol joq. Jan-jaǵyma qaraımyn, eshkim lám-mım demeıdi.

- Nege aldyrmaǵansyńdar? - dedi Jumaǵalı aǵamyz yńyrana.

Qyzmet meniki bolǵanymen, dastarhannyń ıesi men emes. Jańaǵy sasqalaqtaǵanym túk emes eken, tyǵyryqqa tireldim. Mańdaıdan ter burq ete tústi. Ne isteımin degendeı osy bólimniń meńgerýshisi Aıgúl Isimaqovaǵa qarap edim, ol kisi túsindi-aý deımin:

- Zeke, bul Naýryzǵa arnalǵan dastarhan, onyń ústine Zákı Ahmetovtiń burynǵy bólimi ǵoı, sol kisige de quran baǵyshtaıyq degen edik, - dep meni qutqara sóıledi.

- Á, onda durys eken, - dep akademık Qabdolov áńgimeni basqa arnaǵa buryp jiberdi.

Jetekshimiz Baýyrjan aǵa Z.Qabdolovtyń shákirti bolǵanyn maqtanyshpen aıtyp otyrady. Ol kisiniń M.Áýezovpen kezdesýin, shákirti bolǵanyn, Sh.Aıtmatovpen dostyq qarymqatynasyn, ádebıetshiligin, ustazdyǵyn eske alǵanda ustazymyzdyń ustazy Qabdolov bolǵanyna biz máz bolamyz. Men ony árdaıym maqtanyshpen aıtyp ta júrdim.

Bir kúni ádebıetshi biraz jigitter ádebıet týraly, zerttep júrgen taqyryptarymyz jaıly sóılesip turdyq. Áńgime aýany ǵylymı jetekshilerimizge aýysty. Árkim óz jetekshisin maqtap jatyr. Men de qalysar emespin. Sóz arasynda jetekshimiz árbir aspırantynyń maqalasyna deıin qarap, jarııalaný barysyn qadaǵalap otyratynyn, qandaı eńbekterdi oqý kerektigin eskertetinin, qaıda júrse de shákirtterin umytpaı, konferentsııalarǵa shaqyryp, baıandamalar jasatatynyn, ǵylymı ortada bizdi dardaı ǵyp tanystyratynyn aıttym. Shamasy, men kóp maqtap jiberdim-aý deımin, jigitterdiń biri:

- Árıne, sen qorǵamaǵanda kim qorǵaıdy? Seniń jetekshiń Omarov qoı, - degeni.

Túpki oıyn túsine qoıdym. Ol kezde Baýyrjan aǵa Mádenıet mınıstrligine qarasty Til komıtetin basqaratyn. Sonymen qatar, aǵamyz úlkenge izetti, kishige qamqor, qatarlarymen sypaıy kisi. Sondyqtan kez-kelgen adamǵa sózi ótedi. Al, qurdasymnyń jetekshisi úlken ǵalym, biraq shákirtimen jumys jasamaıtyn edi. Álgi sózden keıin birden onyń ishki oıyn mansuqtaý maqsatynda:

- Biz tek Omarovtyń ǵana emes, sonymen birge Áýezovtiń «shóbere», Qabdolovtyń «nemere» aspıranttarymyz, - dep jaýap berdim. Mundaǵy oıym - maqtaný emes, kerisinshe, bizde Áýezovten bastalǵan, Qabdolovpen jalǵasqan, Omarov qalpyn buzbaı jetkizgen ǵylymı ári aǵalyq dástúr jalǵastyǵy baryn eskertý edi. Qurdasym ony birden túsindi.

Bul sózim keıin qatarlastarymnyń, ádebıetshilerdiń arasyna tez tarap, Omarovtyń aspıranttary birneshe márte qaıtalap júrdi. Árıne, sóz joq, silteme maǵan jasalady.

Akademık Zeınolla Qabdolov týraly sóz bolsa, meniń oıyma osy sátter oralady. Biz Qabdolovtan dáris almadyq, biraq, stýdenttik, kandıdattyq, doktorlyq jumystarda onyń tikeleı shákirti bolǵan adamnan ǵylymı jumysty jazýdy úırengendikten, «Biz Qabdolovtyń «nemere» aspıranttarymyz» dep aýyz toltyra maqtanýǵa quqyǵymyz bar.