Qaban, bulǵyn, elik: SQO ormandarynda ań-qus sany qalaı ózgerdi

Jabaıy janýarlar popýlıatsııasynyń sanyn esepke alý — tabıǵat qorǵaý salasyndaǵy mańyzdy jumystardyń biri. Bul janýarlar dúnıesiniń jaı-kúıin baǵalap, olardy qorǵaý, kóbeıtý jáne utymdy paıdalaný sharalaryn josparlaýǵa múmkindik beredi.

SQO orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspektsııasynyń málimetinshe, óńirde mundaı monıtorıng júıeli túrde júrgiziledi. Keıingi bes jyldaǵy statıstıkalyq derekter jabaıy janýarlar men qustar túrleriniń kópshiliginde turaqty ósim bar ekenin kórsetedi.

Eń joǵary ósim qaban popýlıatsııasynda baıqalǵan. 2021 jyly oblysta 2 401 qaban esepke alynsa, 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha olardyń sany 4 268-ge jetken. Osylaısha, bes jyl ishinde qaban sany 1,7 eseden astam ósken.

Bulan sany da aıtarlyqtaı artqan. 2021 jyly olardyń sany 535 bolsa, byltyr mamandar 1 307 bulandy sanaǵan.

Sibir eliginiń sany osy aralyqta 18 093-ten 22 465-ke jetken. Qoıan sany 24 572-den 28 492-ge, borsyq 5 399-dan 6 607-ge, sýyr 17 130-dan 18 793-ke deıin artqan.

Qustar arasynda qazdardyń sany ósken. 2021 jyly óńirde 63 906 qaz esepke alynsa, 2025 jyly olardyń sany 70 980-ge jetti.

Sonymen qatar keıbir janýar túrleriniń popýlıatsııasy keıingi bes jylda salystyrmaly túrde turaqty bolǵan. Máselen, 2021 jyly oblysta 1 661 maral bolsa, 2025 jyly 1 637 dara tirkelgen. Túlki sany osy kezeńde shamamen 10,3-10,6 myń dara deńgeıinde saqtalǵan.

Úırek popýlıatsııasynda da aıtarlyqtaı ózgeris joq. Tabıǵı maýsymdyq aýytqýlarǵa qaramastan, olardyń sany turaqty deńgeıde qalyp otyr: 2021 jyly 443 030 dara bolsa, 2025 jyly 447 820-ǵa jetken.

Mamandardyń málimetinshe, janýarlar sanynyń oń dınamıkasyna ańshylyq sharýashylyǵy sýbektileri men orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspektsııasynyń birlesken qorǵaý jáne bıotehnıkalyq sharalary áser etedi.

Óńirde jabaıy janýarlardyń tirshilik etý jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan jumystar turaqty júrgiziledi. Olardyń qataryna janýarlardy esepke alý, popýlıatsııalarǵa monıtorıng jasaý jáne qorǵaý sharalary bar.

SQO-da Qazaqstanda sırek kezdesetin jáne joıylyp ketý qaýpi bar janýarlardy qorǵaýǵa da erekshe kóńil bólinedi. Ańshylyq sharýashylyqtary men erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtarda jyl saıyn esep júrgizilip, janýarlardyń jaı-kúıine monıtorıng jasalady. Sonymen qatar reıdtik is-sharalar barysynda zańsyz aýlaý, janýarlarǵa zııan keltirý nemese olardy joıý faktileriniń aldyn alý jumystary júrgiziledi.

Mamandardyń aıtýynsha, 2025-2026 jyldary Soltústik Qazaqstan oblysynda Qyzyl kitapqa engizilgen sırek kezdesetin jáne joıylyp ketý qaýpi bar janýarlardy zańsyz aýlaý faktileri tirkelmegen.

Bıyl da janýarlardy esepke alý josparly rejımde qolǵa alynyp, qazirgi ýaqytta qorytyndy derekter jınaqtalyp, bastapqy óńdeý kezeńi júrip jatyr.

Jınaqtalǵan málimetter aldaǵy ýaqytta tabıǵı resýrstardy utymdy paıdalaný jáne SQO-nyń bıoalýantúrliligin uzaq merzimge saqtaý sharalaryn jetildirýge negiz bolady.

M. Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti ǵalymdarynyń málimetteri boıynsha, óńirde keminde 380-ge jýyq omyrtqaly janýarlar meken etedi, onyń ishinde sútqorektilerdiń 57 túri, qustardyń 283 túri, baýyrymen jorǵalaýshylardyń 5 túri, qosmekendilerdiń 6 túri, balyqtyń 30 shaqty túri bar.

Eske salaıyq, buǵan deıin qazaq-japon ǵalymdary elimizde jabaıy ósimdikterdiń genetıkalyq qoryn zerttep jatqanyn jazǵan edik.