K dárýmeni nárestege ne úshin egiledi: sarǵaıý men aýtızmge áseri bar ma
ASTANA. KAZINFORM — Jýyrda Kazinform-da jarııalanǵan materıalda Jandos Quljanbekov jańa týǵan nárestege egiletin «K» dárýmeni bılırýbınniń joǵarylaýyna jáne keıin balanyń damýyndaǵy buzylystarǵa áser etýi múmkin degen pikir aıtqan edi. Osyǵan baılanysty Kazinform Densaýlyq saqtaý mınıstrligine saýal joldap, sala mamandarynan K dárýmeni jańa týǵan nárestege ne úshin egiletinin, onyń balaǵa qandaı áseri baryn, náresteniń keıingi damýyna qanshalyqty yqpal etetinin surap, saýal joldady.
K dárýmeni ne úshin egiledi
Bala dúnıege kelgennen keıin alǵashqy saǵattarda oǵan K dárýmeni egiledi. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Ana men bala densaýlyǵyn saqtaý departamentiniń málimetinshe, Qazaqstanda bul shara «Deni saý nárestege kútim jasaý» klınıkalyq hattamasynda qarastyrylǵan.
Qujat boıynsha, aıy-kúni jetip dúnıege kelgen nárestege 1 mg, al shala týǵan balaǵa 0,5 mg K dárýmeni bulshyqetke egiledi.
— Náreste dúnıege kelgen kezde onyń aǵzasyndaǵy K dárýmeniniń qory óte az bolady. Sebebi júktilik kezinde bul dárýmen anadan balaǵa platsenta arqyly az mólsherde beriledi. Al K dárýmeni qannyń qalypty uıýy úshin qajet. Sondyqtan onyń tapshylyǵy nárestede qan ketý qaýpin arttyrady, — delingen departament jaýabynda.
Pedıatrııa salasynda birneshe jyl qyzmet etip júrgen Sevara Mırzataeva bul dárýmendi salmaýdyń saldary aýyr bolýy múmkin ekenin aıtady.
– Eger K dárýmenin salmasa, ártúrli qaýipti jaǵdaı bolýy múmkin. Bizdiń eń úlken qorqynyshymyz — mıǵa qan quıylý jáne mıdyń zaqymdalýy. Bul balanyń ólimine de ákelýi múmkin. Sondaı-aq asqazan-ishek joldarynan nemese kindikten qan ketýi yqtımal. Osyndaı jaǵdaılardyń aldyn alý úshin bala týǵan kezde K dárýmenin engizgen durys, — deıdi pedıatr.
Baladaǵy K dárýmeniniń deńgeıi nege tekserilmeıdi
Buǵan deıin saıtymyzda jarııalanǵan suhbatta Jandos Quljanbekov jańa týǵan nárestege K dárýmeni aǵzadaǵy deńgeıi aldyn ala anyqtalmaı salynatynyn aıtqan edi. Ana men bala densaýlyǵyn saqtaý departamenti munyń sebebin náreste aǵzasynyń fızıologııalyq ereksheligimen túsindirdi.
— Jańa týǵan balalarda K dárýmeniniń deńgeıi tabıǵı túrde tómen bolady. Al onyń tapshylyǵynan bolatyn qan ketý aıaq astynan bastalýy múmkin. Sondyqtan preparat aýrýdy anyqtaǵannan keıin beriletin em retinde emes, barlyq nárestege arnalǵan aldyn alý sharasy retinde qoldanylady, — delingen jaýapta.
Sonymen qosa atalmysh departament K dárýmeni ata-ananyń kelisiminsiz egilmeıtinin eske salyp ótken.
— K dárýmeni nárestege ata-anasynyń kelisimimen ǵana engiziledi. Eger ata-ana odan bas tartsa, medıtsına qyzmetkerleri K dárýmenin almaýdyń qandaı qaýipke ákelýi múmkin ekenin, sonyń ishinde ómirge qaýip tóndiretin qan ketý qaýpin túsindirýge tıis. Qazaqstanda K dárýmenin engizýden jappaı bas tartý jaǵdaılary tirkelmegen. Degenmen ata-analarǵa medıtsınalyq keńes berý sapasyn arttyrý jumystary jalǵasyp jatyr, — dep habarlady vedomstvo.
K dárýmeni bala denesindegi sarǵaıýǵa sebep bola ma
Odan bólek aldyńǵy materıalda K dárýmeniniń nárestelerdegi sarǵaıýǵa áseri bar ma degen másele de kóterilgen edi. Jandos Quljanbekov K dárýmenin erıtrotsıtterdiń ydyraýy jáne bılırýbın deńgeıiniń kóterilýimen baılanystyratynyn jetkizdi.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Kazinform saýalyna bergen jaýabynda K dárýmeniniń profılaktıkalyq dozasy men erıtrotsıtterdiń ydyraýy nemese nárestelerdegi sarǵaıý arasynda baılanys bar ekenin dáleldeıtin ǵylymı derek joq ekenin málimdedi.
Osy tusta jańa týǵan sábıler ne sebepti sarǵaıady degen suraq týyndaıdy. Balalar dárigeri Sevara Mırzataevanyń aıtýynsha, nárestelerdegi sarǵaıý fızıologııalyq jáne patologııalyq bolyp ekige bólinedi.
— Fızıologııalyq sarǵaıý kóbine bala ómiriniń ekinshi-úshinshi táýliginde baıqalady, bul náreste aǵzasynda júretin tabıǵı ózgeristerge baılanysty. Bala ana qursaǵynda jatqan kezde onyń qanynda fetaldy gemoglobın kóp bolady. Ol uryqty ottegimen qamtamasyz etýge qajet. Bala dúnıege kelgennen keıin aǵza jańa jaǵdaıǵa beıimdelip, erıtrotsıtter jańara bastaıdy. Sonyń nátıjesinde fetaldy gemoglobın ydyrap, bılırýbın túziledi, — dedi pedıatr.
Onyń sózinshe, jańa týǵan náresteniń baýyry áli tolyq jetilmegen, sondyqtan túzilgen bılırýbındi birden óńdep úlgermeýi múmkin. Sonyń saldarynan onyń mólsheri ýaqytsha kóbeıip, balanyń terisi men kóziniń aǵy sarǵaıady.
Ana men bala densaýlyǵyn saqtaý departamentiniń málimetinshe, mundaı sarǵaıý aıy-kúni jetip dúnıege kelgen nárestelerdiń shamamen 60 paıyzynda, al shala týǵandardyń 80 paıyzynda kezdesedi jáne kóp jaǵdaıda fızıologııalyq protsess sanalady.
Al patologııalyq sarǵaıý basqa sebepterge baılanysty paıda bolady.
— Oǵan ana men balanyń qan toby nemese rezýs-faktorynyń sáıkes kelmeýi, erıtrotsıtterdiń shamadan tys ydyraýy, ınfektsııalar, shala týylý, baýyr men ót joldarynyń keıbir aýrýlary sebep bolýy múmkin. Mundaı jaǵdaıda sarǵaıýdy jaı ǵana náresteniń qalypty beıimdelý protsesi dep qaraýǵa bolmaıdy. Eger ol ómirdiń alǵashqy 24 saǵatynda bastalsa nemese basqa kúmándi belgilermen qatar júrse, onyń sebebin anyqtaý qajet, — dedi Sevara Mırzataeva.
Sarǵaıý kezinde qandaı belgilerge mán berý kerek
Pedıatr bala terisiniń sarǵaıýyna ǵana qarap onyń jaǵdaıyn baǵalaý durys emes ekenin basa aıtty. Náresteniń qalaı tamaqtanatyny, salmaq qosýy, uıqysy, úlken jáne kishi dáreti, jalpy belsendiligi de mańyzdy.
— Eger bala jaqsy emetin bolsa, salmaq qosyp jatsa, mazasyz bolmasa jáne jalpy jaǵdaıynda ózgeris baıqalmasa, sarǵaıý kóp jaǵdaıda fızıologııalyq bolýy múmkin. Al eger bala salmaq qospasa, sebepsiz jylaı berse, álsiz bolsa, únemi uıyqtaı berse, tamaqtan bas tartsa, alaqany men tabany sarǵaısa, úlken dáreti aqshyl, al zári óte qoıý sary tústi bolsa, mindetti túrde dárigerge júginý kerek, — deıdi Sevara Mırzataeva.
Bılırýbın deńgeıin de tek bir sanǵa qarap baǵalaý jetkiliksiz. Pedıatrdiń sózinshe, dáriger balanyń neshe kúndik ekenin, júktiliktiń neshinshi aptasynda týǵanyn jáne qosymsha qaýip faktorlardy eskerýi tıis.
Bılırýbın shamadan tys joǵarylaǵan jaǵdaıda ol mıǵa keri áser etýi múmkin. Atalmysh departament mundaı jaǵdaı bılırýbındik entsefalopatııa men ıadrolyq sarǵaıýǵa ákelýi yqtımal ekenin eskertedi. Sondyqtan patologııalyq sarǵaıýdy der kezinde anyqtaý mańyzdy.
Ata-analar K dárýmeninen jıi bas tarta ma
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Qazaqstanda K dárýmenin engizýden jappaı bas tartý úrdisi tirkelmegenin habarlady. Pedıatr Sevara Mırzataeva da óziniń birneshe jyldyq tájirıbesinde mundaı eki jaǵdaı bolǵanyn aıtady. Birinde ata-ana dinı sebeppen bas tartsa, ekinshisinde preparatqa qatysty qorqynysh pen aqparattyń jetkiliksizdigi áser etken.
Jýyrda álemdik BAQ-tarda AQSh-ta sońǵy jyldary jańa týǵan nárestelerge K dárýmenin engizbeý jaǵdaılary jıilegeni jazyldy. Máselen, 2025 jyly JAMA medıtsınalyq jýrnalynda jarııalanǵan zertteý nátıjesinde K dárýmenin almaǵan sábılerdiń úlesi 2017 jylǵy 2,92 paıyzdan 2024 jyly 5,18 paıyzǵa deıin óskeni belgili bolǵan. Segiz jylda bul kórsetkish shamamen 77 paıyzǵa artqan.
Amerıkalyq pedıatrııa akademııasy da K dárýmeninen bas tartý birneshe jyldan beri kóbeıip kele jatqanyn habarlaıdy. Uıym K dárýmenin almaǵan náresteler arasynda qan ketý jaǵdaılarynyń kóbeıgenin atap ótti.
AQSh-tyń Aýrýlardy baqylaý jáne aldyn alý ortalyǵynyń málimetinshe, K dárýmenin almaǵan nárestelerde onyń tapshylyǵynan qan ketý qaýpi ekpe alǵan balalarmen salystyrǵanda 81 ese joǵary. K dárýmeni tapshylyǵynan bolatyn qan ketý keıde aldyn ala belgi bermeı bastalady. Al kesh paıda bolatyn qan ketý jaǵdaılarynyń 30-60 paıyzynda mıǵa qan quıylady.
Mamandar ata-analardyń bas tartýyna preparattyń qaýipsizdigine qatysty kúmán men qate jetkiziletin aqparat ta áser etetinin aıtady.
K dárýmeni jáne aýtızm
Budan bólek, buǵan deıingi suhbatta Jandos Quljanbekov K dárýmenin engizýden bastalatyn birqatar protsesti ózara baılanystyryp, onyń sońy balanyń damýyndaǵy buzylystarǵa ákelýi múmkin degen pikir bildirgen edi.
Kazinform osy máseleni de Densaýlyq saqtaý mınıstrliginen naqtylady.
— K dárýmenin engizý men aýtızm spektriniń buzylystary nemese júıke-psıhıkalyq damýdyń basqa buzylystary arasynda baılanys bar ekenin rastaıtyn senimdi klınıkalyq derekter joq, — delingen jaýapta.
Pedıatr da K dárýmenin egý men keıingi aýtızm, sóıleýdiń keshigýi nemese basqa neırodamý buzylystary arasynda baılanys bary dáleldenbegenin aıtady.
— Eger ata-ana qandaı da bir máselemen kelse, naqty sol balanyń jaǵdaıyn jeke qaraımyz. Balanyń jasyna saı damýy qalaı júrip jatyr, qandaı da bir ózgeris nemese kesheýildeý bar ma — sony baǵalap, qajet bolsa qosymsha mamandarǵa jiberemiz. Biraq K dárýmenin nemese basqa ınektsııany alǵannan keıin balanyń damýy tejeldi dep aıtýǵa negiz beretin ǵylymı dáleldengen derek joq, — dedi Sevara Mırzataeva.
Balaǵa qatysty medıtsınalyq aqparat ásirese áleýmettik jelide tez taraıdy. Bir ata-ananyń tájirıbesi nemese jekelegen mamannyń pikiri kóp jaǵdaıda bárine ortaq zańdylyq retinde qabyldanyp ketýi múmkin.
Sevara Mırzataeva ata-analarǵa dáleldi medıtsınanyń qorytyndylary jınaqtalǵan derekkózderge súıenýge jáne kúmán týyndasa, balanyń jaǵdaıyn dárigermen jeke talqylaýǵa keńes beredi.
K dárýmenine qatysty Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men pedıatrdyń Kazinform-ǵa bergen jaýaptaryndaǵy negizgi tujyrym da osyǵan saıady: preparat jańa týǵan nárestelerdegi qaýipti qan ketýdiń aldyn alý úshin egiledi. Al onyń fızıologııalyq sarǵaıýdy, aýtızmdi, sóıleýdiń keshigýin nemese basqa neırodamý buzylystaryn týyndatatynyn rastaıtyn senimdi klınıkalyq derekter joq.
