Ispanııadaǵy medıatsııanyń sıpaty qandaı?
ASTANA. QazAqparat - Ispanııadan kelgen medıatsııa mamany, Granada ýnıversıtetiniń professory, QHA syrtqy sarapshysy Antonıo Lozano óz elindegi medıatsııanyń jaı-kúıi jaıly áńgimelep berdi. Onyń aıtýynsha, kóptegen daý-sharlardy sheshýde medıatsııanyń mańyzy zor.
Ispan elinde medıatsııa otbasylyq daý-janjaldy sheshýge jıi qoldanylady. «Degenmen basqa salalar da shet qalyp jatqan joq. Eńbek, qylmystyq-quqyqtyq daýlarda jáne tutynýshy quqyqtary buzylǵan jaǵdaılarda medıatsııa keńinen qoldanys tapqan», - deıdi professor.
Professordyń sózderin Ispanııada medıatsııa treneri biliktiligin meńgerip qaıtqan medıator Jangeldi Jaqypov ta qýattaı tústi. «Máselen, sotqa nemese kez kelgen memleketke shaǵymdanar aldynda eki tarap áýeli medıatormen 45 mınýttaı otyryp, áńgimelesedi. Eger odan da nátıje bolmasa, olar sotqa barar aldynda medıatordan «eki tarap bitimge kelmedi» degen maǵynada resmı anyqtama alyp barýǵa tıis. Ondaı anyqtama ákelmese, quzyrly organ shaǵymyn qabyldamaıdy», - deıdi ol.
Ispanııadaǵy tergeý mekemeleriniń bárinde mamandandyrylǵan medıatorlar kabıneti bar. Onyń ishinde tek daýlasýshy eki tarap pen medıator ǵana bolady. Olar belgili bir bitimge kelmeıinshe, polıtsııa qyzmetkerlerine onda kirýge tyıym salynǵan. Olar tek syrtqy áınek qabyrǵadan qarap, qos taraptyń ókilderin baqylaı alady. Biraq daýystaryn estı almaıdy.
Medıatsııa Ispan jerinde eń alǵash ótken ǵasyrdyń 80 jyldary Madrıd pen Barselonada paıda bolǵan. Al zańdyq turǵyda tek 1998 jyly neke qatynastarynda medıatsııaǵa júginýge ruqsat etildi. Al, 2001 jyly Katalonııa avtonomııasy birinshi ret otbasy medıatsııasy jóninde zań qabyldady. Onyń artynan eldiń basqa aımaqtary da medıatsııany zańdyq turǵyda bekitýdi bastady.
Ispan zańyna sáıkes, taraptar sýdıaǵa protsesti toqtatý jóninde ótinish aıta alady. Olar medıatorǵa júginetin bolsa, sýdıa sot úderisin toqtatady. Eki jaq kelisimge kelgen bolsa, olardyń bitimi jaıly arnaıy qujat jasalyp, ol sýdıaǵa usynylady. Sýdıa bul qujatty rastaýǵa tıis.
Ispandyq medıatorlar ádilet mınıstrliginen akkredıtatsııadan ótken kásibı mekeme quramynda bolady. Úmitkerler medıator bolý úshin 400-500 saǵattyq biliktilik kýrsynan ótedi. Olarǵa tájirıbeli medıatorlar, sýdıalar, psıhologtar, zańger ǵalymdar men pedagog mamandar sabaq beredi. Bir eskeretini - sýdıalardyń medıator bolýǵa qaqysy joq.
Eńbek daýlaryn sheshýde Ispanııada erekshe úlgi qalyptasqan. Sotqa júgingen talap aryz berýshilerge áýeli eki ret tatýlasýǵa múmkindik beriledi. Mine, sol jumysker men jumys berýshi arasyndaǵy qarym-qatynasty retteýde Andalýsııa avtonomııasynda mynadaı shara qoldanylady. Medıatsııa protsesin júrgizý úshin komıssııa qurylyp, onyń quramyna jumys berýshiler odaǵynan eki adam, kásipodaqtan eki adam jáne hatshy kiredi. Bul komıssııa kóptegen daýlardy tıimdi sheshe bildi. Atalmysh júıe qabyldanǵan alǵashqy 7 jylda 3500 eńbek daýlary qarastyrylyp, 350 myń jumys berýshi men 3 mln jumysshynyń máselesi ońtaıly sheshilgen.
Antonıo Lozanonyń aıtýynsha, Ispanııanyń kóptegen ýnıversıtetterinde medıator mamandyǵyn bakalavrıat negizinde meńgerip shyǵýǵa bolady.
«Qazaqstanda medıatsııa salasy óz retimen jaqsy damyp keledi. Árıne, ózge tájirıbeli elderden úıreneri de kóp. Degenmen, ózindik qoltańbasyn qalyptastyryp úlgergenin atap ótken jón. Qansha el bolsa, medıatsııanyń sıpaty da árqıly bolady», - deıdi professor.
Janat Qapalbaeva
