Isataı Eleýsinov 17 jyl boıy estý qabileti nashar qyzdardy ónerge baýlyp júr

Ónermen bite qaınasqan ómir

Isataı Eleýsinov 1991 jyly Atyraýda dúnıege kelgen. Sol jyly Isataı Taımanulynyń 200 jyldyǵyna arnalǵan is-sharalar ótip, uıymdastyrýshylar Isataı esimdi sábıdi izdegen eken. Búginde ónerdi ómiriniń ajyramas bóligine aınaldyrǵan horeograf bul oqıǵany erekshe yqylaspen eske alady.

— Isataı Taımanulynyń 200 jyldyǵyn toılap jatqanda teatr aldyna qyzyl kilem tósep, meni náreste kezimde kópshilik aldyna alyp shyqqan. Ómirimniń ónermen bite qaınasýy sol kezden bastalǵan sııaqty, — dedi ol.

Isataıdyń ónerge jaqyn bolyp ósýine otbasyndaǵy orta da áser etken. Atasy temirden túıin túıgen sheber bolsa, ájesi tigin tigip, toqyma toqýmen aınalysqan. Bul ónerdiń birneshe túrin meńgergen keıipkerdiń keıin shákirtterine sahnalyq kıim tigýdi de úıretýine negiz bolǵan.

Isataı Eleýsinovtyń negizi mamandyǵy — avtomehanık. Ym-ıshara tilin meńgerýine erikti bolyp eńbek etýi sebep bolǵan. Joǵary oqý ornynda ekinshi kýrsta oqyp júrgende anasy jumys isteıtin erekshe qajettiligi bar balalarǵa arnalǵan mektep-ınternatyndaǵy oqýshylarǵa bı úıretýge shaqyrady. Alǵashynda estý qabileti nashar balalarmen jumys isteý tájirıbesi bolmaǵandyqtan, olarmen qalaı til tabysaryn bilmegen.

Sol kezde janynda bolǵan sýrdoaýdarmashydan ym-ısharat tilin úırene bastaǵan. Keıin balalardyń ózderimen kúndelikti qarym-qatynas jasaý arqyly bilimin jetildirgen.

— Alǵashynda estý qabileti nashar adamdar týraly túsinigim bolǵan joq. Qasymdaǵy sýrdoaýdarmashydan úırenip júrdim, keıin balalardyń ózinen úırendim. Qolymdaǵy zatty kórsetemin, balalar ony ym-ısharatpen jetkizedi. Sodan keıin zattyń ataýyn jazyp, túsindiremin. Osylaısha birtindep meńgerdim, — deıdi Isataı Eleýsinov.

Keıin ol sýrdoaýdarma boıynsha arnaıy bilim alyp, kásibı biliktiligin rastaıtyn kýálik ıelengen. Búginde túrli is-sharada, qajet bolǵan jaǵdaıda sot otyrystarynda da sýrdoaýdarmashy retinde qyzmet kórsete alady.

Degenmen keıipker úshin ym-ısharat tili tek kásibı daǵdy emes. Bul — shákirtteriniń oıyn túsinýge, olardyń minezin tanýǵa jáne kúndelikti ómirde kezdesetin máselelerin birge sheshýge múmkindik beretin qural.

On jeti jyldyq eńbektiń nátıjesi

Isataı Eleýsinov 2009 jyldan beri estý qabileti nashar balalardy bı ónerine baýlyp keledi. Osy ýaqyt ishinde onyń tálimin alǵan balalardyń sany 100-ge jýyqtaǵan. Qazir «Shattyq» jáne «Baldáýren» bı toptarynda qyzdar óner kórsetedi.

Horeograftyń aıtýynsha, alǵashqy shákirtterimen jumys bastaǵan kezde ınklıýzıvti bilim berý men erekshe qajettiligi bar balalardyń shyǵarmashylyq damýyna arnalǵan múmkindikter qazirgideı qalyptaspaǵan edi.

Ol kezde balalar mektep bitirgennen keıin ári qaraı bilim alyp, kásibı turǵydan damýyna múmkindik taba bermeıtin. Keıbiri úıde otyryp qalǵan. Bul jaǵdaı Isataıǵa olardyń boıyndaǵy qabiletti ashýmen qatar, bolashaqta óz betinshe ómir súre alatyn tulǵa qalyptastyrý qajettigin de uqtyrǵan.

— Men olardyń mektep bitirgennen keıin úıde otyryp qalatynyn bilmeppin. Orta bilim alǵan soń ári qaraı oqýǵa túsedi dep oıladym. Biraq sol kezde erekshe balalardy kolledjge qabyldaı bermeıtin. Qazir jaǵdaı ózgerdi, ınklıýzıvti bilim berý degen uǵym qalyptasty, — deıdi ol.

Isataıdyń maqsaty — qyzdarǵa bı qımyldaryn úıretip qana qoıý emes. Ol shákirtteriniń mamandyq meńgerip, óz eńbegimen tabys tabýyna, qoǵamda óz ornyn tabýyna jaǵdaı jasaǵysy keledi. Qyzdardyń kópshiligi tiginshilik mamandyǵyn meńgergen. Bul olardyń bolashaqta jumys isteýine nemese basqa qalaǵa kóship, otbasyn qurǵan jaǵdaıda da qajetine jaraıtyn kásip. Isataı Eleýsinovtiń dızaınerlik qabileti de bar. Ol syzǵan úlgidegi kıimderdi bıshi qyzdar tigedi.

—  Men bul jandarǵa ómir úıretemin. Óz betinshe ómir súrýdi, kim bolǵysy keletinin, mamandyq tańdaýdy túsindiremin. Qyzdardyń barlyǵy tiginshilik mamandyǵyn meńgergen. Óıtkeni erteń basqa jaqqa kóshse de, turmys qursa da, qolynda kásibi bolǵanyn qalaımyn, — deıdi horeograf.

Onyń pikirinshe, erekshe qajettiligi bar balalarǵa teorııalyq bilimmen qatar, tájirıbelik sabaqtar kóbirek qajet. Máselen, tiginshilikke úıretkende matanyń qasıetin is júzinde kórsetip, al bı sabaǵynda ár qımyldyń ataýyn, maǵynasyn jáne tarıhyn túsindirý mańyzdy.

Sondyqtan Isataı ulttyq bılerdi úıretkende qımyldardy jattatýmen shektelmeıdi. Qazaqtyń salt-dástúrin, ózge halyqtardyń mádenıetin de túsindiredi. Máselen, ózbek bıindegi keıbir qımyldardyń mánin, shash órý úlgileriniń dástúrmen baılanysyn shákirtteri jaqsy biledi. Munyń bári qyzdardyń ónerdi tereń túsinýine kómektesedi.

Isataı Eleýsinovatyń aıtýynsha, top nemese onyń quramyndaǵy bıshi qyzdar qandaı da bir baıqaýǵa qatyssa olardyń ereksheligi týraly aıtylmaıdy.

— Bı toby nemese jeke bıshi baıqaýǵa qatysqanda, olardyń estý qabileti nashar ekenin aıtpaımyn. Óıtkeni aıaýshylyqpen qaraǵandy unatpaımyn. Munyń sebebi de bar. Bir baıqaýda Gran-prı ıelendik. Keıin dálizben kele jatqanymyzda, artymyzdan kele jatqan adamdardyń «estimeıtin qyzdardy aıaǵandyqtan Gran-prı bergen shyǵar» degen sózin estidim. Sol kezde qatty qynjyldym. Qyzdar júldeni aıaýshylyqtyń arqasynda emes, mańdaı teri men óneriniń arqasynda aldy. Sondyqtan olardyń ereksheligin jarııa etpeımin. Men úshin eń mańyzdysy — qyzdardyń ózgelermen teń dárejede óner kórsetip, óz qabiletin bıi arqyly dáleldeýi, — deıdi Isataı Eleýsinov.

Qarakózdiń jeńisi — ortaq eńbektiń nátıjesi

Isataı Eleýsinovtyń shákirtteri arasynda halyqaralyq sahnada tanylyp júrgenderdiń kóshin Qarakóz Murat bastaıdy. Ol bes jasynan bastap horeograftyń tálimin alǵan. Qazir ózi de bı úıretip, keıingi býynǵa jol kórsetip júr.

Qarakóz estý qabiletinen aıyrylǵanyna qaramastan, kásibı bıshiler qatysatyn baıqaýlarda óner kórsetedi. Onyń jetistikteriniń qatarynda «Sáýkeleli arý» halyqaralyq baıqaýyndaǵy Gran-prı jáne Ózbekstanda ótken «Lazgi» halyqaralyq festıvalindegi TÜRKSOY uıymynyń arnaıy syılyǵy bar. Qarakózdiń sahnalyq kıimderi de kórermen nazaryn aýdarǵan.

Qazir bıshi Qazaqstan, Ózbekstan men Qyrǵyzstandaǵy kreatıvti ındýstrııasynyń úzdikterin anyqtaıtyn ICONIC baıqaýyna «Úzdik bıshi» nomınatsııasy boıynsha qatysyp jatyr.

Isataı Eleýsinov Qarakózdiń jetistigin joǵary baǵalaǵanymen, kópshiliktiń nazary bir ǵana bıshige aýyp, qalǵan qyzdar tasada qalmaýy kerek dep esepteıdi.

Horeograftyń aıtýynsha, Qarakóz kásibı bıshilerge arnalǵan memlekettik jáne halyqaralyq baıqaýlarǵa qatysyp, ár joly óziniń ónerin dáleldeýge májbúr. Baıqaý uıymdastyrýshylary onyń kim ekenin aldyn ala bilmeıdi. Sondyqtan ol sahnada tek daıyndyǵy men sheberligine súıenedi.

— Birde ata-analardyń biri maǵan: «Bizdiń erekshe balalar únemi nege bárin dáleldeýi kerek?» dep surady. Qarapaıym adamdar óz qabiletin ár jerde dáleldep júrýge mindetti emes qoı. Al Qarakóz kásibı bıshilermen birge jarysqa qatysyp, óziniń solarmen teń óner kórsete alatynyn únemi dáleldeıdi. Bul — úlken jaýapkershilik, — deıdi Isataı.

Ol Qarakózge álemdegi estý qabileti nashar adamdardyń múmkindigin óner arqyly kórsetip júrgenin jıi aıtyp otyrady. Bıshi úshin bul — jeke jeńisten de aýqymdy mindet.

Qarakózdiń repertýarynda qazaq bıimen qatar, álemniń on ultynyń bıi bar. Isataıdyń aıtýynsha, ol osy halyqtardyń bı qımyldaryn meńgerip qana qoımaı, olardyń mádenı erekshelikterin de biledi. Horeograf mundaı jan-jaqty daıyndyq bıshiniń kásibı deńgeıin arttyratynyn aıtady.

Qoıylymdardy ártúrli horeograftarǵa sahnalatý da osy maqsatqa baǵyttalǵan. Máselen, «Horezm» jáne «Buhara» bılerin Ózbekstandaǵy kásibı maman qoıǵan. Astanadaǵy horeograftarmen de baılanys ornatylǵan.

— Ár bıdiń óz ereksheligi bolýy kerek. Ár qoıylymda meniń qoltańbam tura bermeýi qajet. Qyzdar basqa horeograftardyń mektebin de úırensin deımin. Sonda olardyń kásibı deńgeıi artady. Basqa maman bıdi qoıǵannan keıin men ár qımyldy naqtylap, qyzdarmen birge pysyqtaımyn, — deıdi ol.

Ujymnyń repertýarynda ulttyq bılermen birge zamanaýı qoıylymdar da bar. Solardyń biri — «Tynyshtyq» bıi. Onyń ereksheligi — mýzykanyń ornyna óleń yrǵaǵyna qoıylǵan. Qyzdar óleńniń yrǵaǵyn, mátinniń mánin qımyl arqyly jetkizedi.

Isataı bolashaqta shyǵarmashylyq ujymdy teatr deńgeıine jetkizýdi armandaıdy. Onyń pikirinshe, sahnalyq qoıylym mindetti túrde sózben súıemeldenýge tıis emes. Qımyl, mımıka jáne dene plastıkasy arqyly da kórermenge oı jetkizýge bolady.

Ónerdiń de qoldaýǵa muqtaj tusy bar

Qyzdardyń halyqaralyq baıqaýlardaǵy jetistigine qaramastan, ujymnyń materıaldyq múmkindigi shekteýli. Isataıdyń aıtýynsha, kóptegen jarysqa óz qarajattarymen qatysýǵa týra keledi. Qarakózdiń keıbir sapar shyǵynyn ózi óteıdi. Al basqa qyzdardyń bárinde birdeı mundaı múmkindik joq.

— On jeti jyl úlken ýaqyt sııaqty kórinýi múmkin. Biraq biz úshin bul jol endi táı-táı basqan balanyń alǵashqy qadamy sekildi. Endi múmkindigimiz ben jetistigimizdi kópshilikke keńirek kórsetetin kezeńge jettik dep oılaımyn, — deıdi horeograf.

Ol sport pen mádenıet salasyndaǵy qoldaý múmkindikteriniń aıyrmashylyǵyna da nazar aýdarady. Sportshylarǵa arnaıy kıim, aıaq kıim, jol shyǵyndary jáne shákirtaqy qarastyrylýy múmkin. Al bı ujymy úshin halyqaralyq baıqaýǵa barýdyń ózi úlken qarjylyq másele bolyp qala beredi.

Isataıdyń aıtýynsha, osy sebepten keıbir qyzdar bıden ketip, sportqa bet burǵan. Qazir «Shattyq» tobynda t on bir qyz óner kórsetedi. Onyń sózinshe, burynǵy negizgi quramda on bes qyz bolǵan.

— Shynyn aıtsam, mádenıet salasyna jetkilikti kóńil bólinbeı jatqany qynjyltady. Qyzdarymyzdyń da kásibı turǵydan damyp, halyqaralyq baıqaýlarǵa qatysqysy keledi. Biraq bizde ázirge shyǵyn kóp, al ony jabatyn turaqty qoldaý joq, — deıdi ol.

Sahnalyq kıim máselesi de osyǵan baılanysty. Qyzdar kıimderin kóbine ózderi tigedi. Birde demeýshilerdiń biri sahnalyq on kostıýmge arnalǵan mata alyp bergen. Al kásibı sahnalyq kıimderdiń árqaısysy qomaqty qarajatty qajet etedi. Sondyqtan ujym bar múmkindigin paıdalanyp, kıimniń úlgisin de, tigisin de ózderi daıyndaıdy.

Horeograf óńirdegi munaı-gaz kompanııalarynan birneshe ret qoldaý suraǵanyn aıtady. Onyń pikirinshe, kompanııalar úshin mundaı ujymǵa demeýshilik jasaý áleýmettik jaýapkershiliktiń ǵana emes, mádenı jobalardy qoldaýdyń da bir joly bolar edi.

Alaıda Isataı úshin qoldaý tek qarajat bólýmen shektelmeıdi. Qyzdardy qalalyq jáne oblystyq kontsertterge shaqyrý, úlken sahnalarda óner kórsetýine múmkindik berý, eńbegin kópshilik aldynda baǵalaý da mańyzdy.

— Men oblys ákimimen kezdeskende de tek aqsha surap turǵan joqpyn, qoldaý kerek ekenin aıttym. Qyzdardy kontsertterge shaqyrsa, úlken sahnada óner kórsetse, basshylar olardyń qolyn alyp, «Jaraısyńdar!» dese, bul bizge bir jylǵa jetetin motıvatsııa bolar edi. Kóp adam bizdi tek qarjy suraıdy dep oılaıdy. Iá, jol shyǵyny men basqa qajettilikterge qarjy kerek. Biraq qoldaý degen tek aqsha emes, — deıdi Isataı.

Onyń aıtýynsha, qyzdardyń ónerine qyzyǵýshylyq tanytatyn kórermen bar. Biraq ujymnyń Atyraýdan tys jerlerde tanylýy úshin aldymen týǵan óńirinde keńinen qoldaý tabýy qajet.

— Bizdi fılarmonııanyń nemese memlekettik shyǵarmashylyq mekemeniń janyndaǵy ujym retinde kórgim keledi. Qyzdardyń ónerin turaqty túrde damytýǵa múmkindik bolsa deımin. Ózbekstanda bizdiń ónerimizdi kórdi. Endi olar bizdiń qolǵa alǵan jumystyń mańyzy men mánin túsinip, toptar quryp, bul baǵytty damytýǵa den qoısa tań qalmaımyn, — deıdi horeograf.

Qabiletti kórsetýge múmkindik kerek

Isataı Eleýsinov shákirtteriniń bolashaǵyn tek bı ónerimen shektemeıdi. Onyń oıynsha, qyzdar ózderi qalaǵan mamandyqty meńgerip, kásipker, basshy nemese shyǵarmashylyq maman bola alady. Eń bastysy — qoǵam olardyń tańdaýyna shekteý qoımaýy kerek.

Horeograf Qytaıda estý qabileti nashar júz adamnan quralǵan shyǵarmashylyq ujym bar ekenin aıtyp, olardyń jumysymen tanysýdy armandaıdy. Mundaı tájirıbe Qazaqstandaǵy ınklıýzıvti ónerdiń damýyna da yqpal etýi múmkin dep esepteıdi.

Onyń taǵy bir maqsaty — shákirtteriniń ónerin turaqty túrde kórsetetin shyǵarmashylyq keńistik qalyptastyrý. Qyzdar tek merekelik kontsertterge shaqyrylǵan kezde ǵana emes, kásibı ónerpazdarmen qatar óz repertýaryn usynatyn ujym retinde tanylsa deıdi.

Qarakózdiń halyqaralyq baıqaýdaǵy jeńisi osy joldyń múmkin ekenin kórsetti. Biraq Isataı úshin bir adamnyń jetistigimen toqtap qalýǵa bolmaıdy. Ol basqa qyzdardyń da sahnaǵa shyǵyp, kásibı turǵydan ósýine jaǵdaı jasaýdy kózdeıdi.

— Men «múmkindigi shekteýli» degen sózben kelispeımin. Balalarǵa shekteý qoımaý kerek. Olar dırektor da, kásipker de bola alady. Meniń mindetim — olardyń qabiletin ashyp, ózdiginen ómir súre alatyn tulǵa qalyptastyrý. Endi sol múmkindikterin óńirge, elge jáne álemge kórsetýimiz kerek, — deıdi Isataı Eleýsinov.

Keıipkerdiń on jeti jyldyq eńbegi — bir bı tobynyń tarıhy ǵana emes. Bul — estý qabileti nashar qyzdardyń ózine senýine, mamandyq meńgerýine, sahnaǵa shyǵýyna jáne qoǵamnan óz ornyn tabýyna jol ashý áreketi.

Buǵan deıin 77 jastaǵy horeograf Ersin Júsipovtyń armany týraly jazǵan edik.