Irandaǵy jaǵdaıdy beıbit jolmen retteýden basqa balama joq — Antonıý Gýterrısh
ASTANA. KAZINFORM — Senbi kúni tańerteń AQSh pen Izraıl Iranǵa birlesken soqqy jasaǵannan keıin, BUU Qaýipsizdik Keńesi shuǵyl otyrys ótkizdi. Bul týraly Kazinform agenttiginiń Vashıngtondaǵy menshikti tilshisi BUU-ǵa silteme jasap habarlady.
BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrısh halyqaralyq quqyq pen halyqaralyq gýmanıtarlyq quqyq barlyq jaǵdaıda saqtalýy tıis ekenin atap ótti.
Ol BUU Jarǵysynyń 2-babyn eske salyp, oǵan sáıkes uıymǵa múshe barlyq memleketter halyqaralyq qatynastarda kúsh qoldaný nemese kúsh qoldanamyn dep qorqytýdan bas tartýǵa mindetti ekenin aıtty.
Antonıý Gýterrısh áskerı qaqtyǵysty qatań aıyptady.
— Men AQSh pen Izraıldiń Iranǵa jasaǵan jappaı áskerı soqqylaryn aıyptaımyn. Sondaı-aq Irannyń keıingi áreketterin de aıyptaımyn. Bul shabýyldar Bahreın, Irak, Iordanııa, Kýveıt, Katar, Saýd Arabııasy jáne Birikken Arab Ámirlikteriniń egemendigi men aýmaqtyq tutastyǵyn buzdy. Qazirgi jaǵdaı halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikke eleýli qater tóndirip otyr. Áskerı is-qımyldar álemdegi eń turaqsyz óńirde eshkim baqylap úlgermeıtin oqıǵalar tizbegine ákelýi múmkin, — dedi Antonıý Gýterrısh.
— Irannyń shamamen 20 qalasyna, sonyń ishinde Tegeran, Isfahan, Qum, Shahrııar jáne Tebrızge shabýyl jasaldy. Keminde 85 adam qaza taýyp, kóptegen adam jaraqat aldy, — dedi ol.
Izraıl derekkózderiniń málimetinshe, Irannyń Izraılge jasaǵan keıingi soqqylary saldarynan 89 adam zardap shekken. Sondaı-aq Iordan ózeniniń batys jaǵalaýyndaǵy okkýpatsııalanǵan aýmaqtarǵa da soqqy jasalǵany habarlandy.
— Keıbir málimetterge sáıkes, birneshe joǵary laýazymdy sheneýnik qaza tapqan. Izraıl derekkózderi Irannyń Joǵarǵy kóshbasshysy Álı Hameneı de qaza tapty dep málimdep otyr. Alaıda men bul aqparatty rastaı almaımyn, — dedi Antonıý Gýterrısh.
Bas hatshy áskerı áreketterdiń búkil óńirge taralýy múmkin ekenine alańdaýshylyq bildirip, bul jaǵdaı barǵan saıyn turaqsyz ári boljaýǵa kelmeıtin ahýal qalyptastyratynyn aıtty.
— Sondaı-aq Irannyń Ormýz buǵazyn halyqaralyq keme qatynasy úshin jabýy múmkin ekeni týraly aqparattar túsip jatyr, — dep atap ótti ol.
Antonıý Gýterrısh «dıplomatııalyq múmkindik qoldan shyǵyp ketkenine» ókinish bildirdi.
— Kelesi aptada Venada tehnıkalyq kelissózder ótýi tıis edi, odan keıin saıası kelissózderdiń jańa kezeńi bastalýy josparlanǵan bolatyn, — dedi ol.
Bas hatshy halyqaralyq daýlar tek beıbit jolmen sheshilýi tıis ekenin eske saldy.
— Halyqaralyq daýlardy beıbit jolmen retteýden basqa ómirsheń balama joq. Turaqty beıbitshilikke tek shynaıy dıalog pen kelissózder arqyly ǵana qol jetkizýge bolady. Men shıelenisti báseńdetýge jáne áskerı is-qımyldardy dereý toqtatýǵa shaqyramyn. Barlyq taraptardy, ásirese Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasyna qatysty máseleler boıynsha, kelissózder ústeline shuǵyl túrde qaıta oralýǵa úndeımin, — dedi Antonıý Gýterrısh.
Iran
Irannyń BUU janyndaǵy elshisi Amır Saıd Iravanı Islam Respýblıkasyna qarsy soǵysty BUU Jarǵysyna, halyqaralyq quqyq pen halyqaralyq quqyqtyq tártipke qarsy soǵys dep baǵalady. Onyń aıtýynsha, dál osy qaǵıdattar negizinde BUU segiz onjyldyq buryn qurylǵan.
Ol AQSh pen Izraıldiń áreketteri zańdy ózin-ózi qorǵaý talaptarynyń eshqaısysyna sáıkes kelmeıtinin jáne BUU Jarǵysynyń 2-babyn buzatynyn málimdedi.
— Búgin tańerteń AQSh rejımi Izraıl rejımimen birlesip jáne úılesimdi túrde sońǵy aılarda ekinshi ret Islam Respýblıkasyna qarsy sebepsiz ári ádeıi jasalǵan agressııany bastady. Bul jaı ǵana basqynshylyq áreket emes, bul – áskerı qylmys jáne adamzatqa qarsy qylmys, — dedi Iran elshisi.
Onyń sózinshe, Iran agressııaǵa jaýap retinde BUU Jarǵysynyń 51-babyna sáıkes ózin-ózi qorǵaýǵa degen «ajyramas ári zańdy» quqyǵyn júzege asyryp jatyr. El agressııa toqtaǵanǵa deıin bul quqyǵyn «esh kúmánsiz» paıdalana bermek.
— AQSh ókilderi ashyq agressııany aqtaý úshin faktilerdi burmalap, jalǵan aqparatqa súıenýge tyrysty, — dedi Amır Saıd Iravanı.
Iran elshisi mundaı ýájderdi «zańsyz jáne quqyqtyq negizi joq» dep atap, olardyń halyqaralyq quqyq turǵysynan eshqandaı zańdy kúshi joq ekenin aıtty.
Sondaı-aq ol Tegeran kórshi elderdiń egemendigi men aýmaqtyq tutastyǵyn qurmetteýge berik ekenin jetkizdi.
AQSh
AQSh-tyń BUU janyndaǵy elshisi Maık Ýoltts Iranǵa jasalǵan soqqylar ballıstıkalyq zymyran áleýetin joıýǵa, halyqaralyq sýlardaǵy turaqsyzdyqqa yqpal etetin áskerı-teńiz kúshterin álsiretýge jáne Iran qoldaıtyn qarýly toptardy qarýmen qamtamasyz etý tetikterin buzýǵa baǵyttalǵanyn málimdedi.
AQSh
— Iran rejımi eshqashan jáne eshqandaı jaǵdaıda ıadrolyq qarýmen álemge qaýip tóndire almaıdy, — dedi AQSh-tyń BUU janyndaǵy elshisi Maık Ýoltts.
Onyń aıtýynsha, Irannyń zamanaýı zymyran tehnologııalaryn damytýǵa umtylysy jáne dıplomatııalyq múmkindikter bola tura ıadrolyq ambıtsııalarynan bas tartpaýy «eleýli ári údeı túsken qaýip» tóndirip otyr.
Izraıl
Izraıldiń BUU janyndaǵy turaqty ókili Dennı Danon Iranǵa jasalǵan áskerı soqqylardy májbúrli shara dep atap, olardyń «qaıtymsyz sıpatqa ıe bolmaı turyp ekzıstentsııalyq qaterdiń aldyn alý» maqsatynda jasalǵanyn málimdedi.
Onyń sózinshe, bul shabýyl — basqa aqylǵa qonymdy balama qalmaǵandyqtan qabyldanǵan sheshim. Ortaq is-qımyldar qaýip tolyq joıylǵanǵa deıin jalǵasady.
Danon Iran rejımi halyqaralyq quqyqty elemeı, ıadrolyq qarý jasaýǵa umtylǵanyn, zymyran qoryn ulǵaıtqanyn jáne aımaqtaǵy ózine baǵynysty qarýly toptardy qarýlandyrǵanyn aıtty. Sonymen qatar, Tegeran Izraıldi «jer betinen joıý» nıetin ashyq bildirgenin atap ótti.
Elshi Iran ýrandy baıytýdy toqtatyp, jan-jaqty halyqaralyq ınspektsııalarǵa ruqsat berýi tıis bolǵanyn, alaıda mundaı qadam jasamaǵanyn jetkizdi.
— Olar bizdi tyǵyryqqa tireıtin quraldar ázirledi. Izraıl mundaı bolashaqpen kelispeıdi, — dedi Dennı Danon.
Qytaı
Qytaıdyń BUU janyndaǵy elshisi Fý Tsýn AQSh pen Izraıldiń soqqylaryn «arsyz áreket» dep atap, halyqaralyq daýlardy kúsh qoldaný arqyly sheshýdi aıyptady. Ol Irannyń jáne óńirdegi ózge elderdiń egemendigine, qaýipsizdigine jáne aýmaqtyq tutastyǵyna qurmetpen qaraýǵa shaqyrdy.
Senbi kúngi shabýyldar saldarynan beıbit turǵyndar arasynda kóptegen qurban bolǵanyna ókinish bildirgen Fý Tsýn barlyq tarapty halyqaralyq quqyq talaptaryn oryndaýǵa jáne áskerı áreketterdi dereý toqtatýǵa úndedi.
Sondaı-aq ol AQSh pen Izraıl shabýyldarynyń AQSh pen Iran arasyndaǵy dıplomatııalyq kelissózder júrip jatqan kezeńde jasalǵanyn «tańǵalarlyq jaıt» dep baǵalady.
Reseı
Reseıdiń BUU janyndaǵy elshisi Vasılıı Nebenzıa AQSh pen Izraıldiń áreketterin «BUU-ǵa múshe egemen ári táýelsiz memleketke qarsy jasalǵan kezekti sebepsiz qarýly agressııa» dep atady. Onyń pikirinshe, bul qadam BUU Jarǵysy men halyqaralyq quqyq normalaryn buzady.
Nebenzıanyń aıtýynsha, bul «oılanbaı jasalǵan áreket» búkil óńirde shıelenisti kúrt kúsheıtip, «dıplomatııaǵa jasalǵan satqyndyqqa» aınaldy.
Frantsııa
Frantsııanyń Syrtqy ister mınıstri Jerom Bonnafon Irandy halyqaralyq mindettemelerin oryndaýǵa shaqyrdy. Ol halyqaralyq quqyq normalaryn saqtaý «óńir men álemdegi uzaq merzimdi qaýipsizdiktiń basty sharty» ekenin atap ótti.
Frantsııa ókili Iran ıadrolyq kelisim jasaý múmkindigin paıdalanbaǵanyn jáne onyń ornyna Halyqaralyq atom energııasy agenttigimen yntymaqtastyqty qysqartqanyn málimdedi.
Ulybrıtanııa
Ulybrıtanııanyń BUU janyndaǵy elshisi Djeıms Karıýkı Londonnyń Iranǵa jasalǵan soqqylarǵa eshqandaı qatysy bolmaǵanyn málimdedi.
— Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaı turaqsyz. Óńirlik turaqtylyq – basty basymdyq. Irannyń ıadrolyq qarý jasaýyna jol berýge bolmaıdy, — dep atap ótti Djeıms Karıýkı.
Onyń aıtýynsha, Ulybrıtanııa óńirde qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etetin tez aradaǵy retteýdi qoldaıdy.
Sondaı-aq elshi Irandy odan ári soqqylar jasaýdan bas tartýǵa jáne dıplomatııalyq jolǵa qaıta oralýǵa shaqyrdy.
Pákistan
Pákistannyń BUU janyndaǵy elshisi Asım Ahmad AQSh pen Izraıldiń shabýyldary búkil óńirdiń qaýipsizdigine nuqsan keltiretinin aıtty.
Sonymen qatar ol Irannyń Saýd Arabııasy, Bahreın, Iordanııa, Kýveıt, Katar jáne Birikken Arab Ámirlikterine jasaǵan shabýyldaryn aıyptap, Pákistan bul eldermen yntymaqta ekenin jetkizdi.
Elshi keıbir atalǵan memleketterdiń AQSh pen Iran arasyndaǵy dıplomatııalyq sheshim tabýǵa baǵyttalǵan kúsh-jigerdi qoldaǵanyn atap ótip, osy jaǵdaıǵa baılanysty erekshe ókinish bildirdi.
Asım Ahmadtyń sózinshe, dıplomatııalyq úderis kelisimge qol jetkizýge baǵyttalǵan áreketterdiń dál ortasynda taǵy da «tuıyqqa tireldi», bul onsyz da álsiz bolǵan senimge qosymsha soqqy boldy.
Buǵan deıin BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrısh pen BUU agenttikteriniń basshylary Izraıl men AQSh-tyń Iranǵa jasaǵan shabýyldaryn aıyptaǵan edi.
