Iranda ekonomıkalyq qıyndyqqa baılanysty jappaı narazylyq jalǵasyp jatyr
ASTANA. KAZINFORM — Irandaǵy aktsııalar ekonomıkalyq qıyndyqtardyń saldarynan barǵan saıyn shıelenisip bara jatyr, dep habarlaıdy Kazinform agenttiginiń menshikti tilshisi.
Sońǵy kúnderi Irannyń birneshe óńirinde jappaı narazylyq tirkeldi, onyń ishinde Ilam, Lýrestan, Kermanshah provıntsııalary, sondaı-aq Tegeran, Meshhed jáne basqa da iri qalalar bar. BAQ pen quqyq qorǵaý uıymdarynyń derekteri boıynsha, narazylyq eldiń 31 provıntsııasynyń keminde 27-sin qamtyǵan jáne 10 kúnnen astam ýaqyt boıy jalǵasyp jatyr.
Negizgi oshaqtar
AlJazeera habarlaǵandaı, narazylyqtyń epıtsentri Ilam provıntsııasynda boldy. Abdanan qalasy men Malekshahı aýdanynda seısenbi kúni keshkisin jappaı narazylyq aktsııalar ótti.
Qaýipsizdik kúshteri qarý qoldandy jáne kózden jas aǵyzatyn gaz paıdalandy. Irannyń resmı BAQ ókilderi keminde úsh adamnyń qaza tapqanyn rastady, sonymen qatar Malekshahıde polıtsııa qyzmetkeriniń qaza tapqany habarlandy.
Qaýipsizdik kúshteriniń Imam Homeını atyndaǵy Ilam qalasyndaǵy aýrýhanaǵa reıdi erekshe rezonans týdyrdy; oǵan buryn jaralanǵan narazylyq qatysýshylary jetkizilgen edi.
🧵The Iranian security forces’ attack on a hospital in Ilam, where injured protesters are seeking medical care or shelter violates international law and exposes yet again how far the Iranian authorities are willing to go to crush dissent. 1/6 pic.twitter.com/8sCvlHJetg
— Amnesty Iran (@AmnestyIran) January 6, 2026
Amnesty International áreketterdi, onyń ishinde kózge jas keltiretin gaz qoldaný men medıtsınalyq mekemede soqqy berý áreketterin halyqaralyq quqyqty buzý dep baǵalady. Iran bıligi mundaı jaǵdaı bolǵanyn rastady jáne tergeýdiń bastalǵanyn habarlady.
Tegeranda narazylyq iri saýda aımaqtaryn, sonyń ishinde Úlken bazardy qamtydy. Kásipkerler men satýshylar dúkenderin jaýyp, quqyq qorǵaý kúshterimen qaqtyǵysqa tústi.
BAQ habarlaýynsha, polıtsııa narazylyqty taratý úshin kózden jas aǵyzatyn gaz jáne taıaq qoldandy. Sol sııaqty, ıAftabad bazarynda jáne basqa da saýda aımaqtarynda aktsııalar ótti.
On the eleventh day of nationwide protests, these videos show today’s strike by shopkeepers at Tehran’s Grand Bazaar. Tehran Metro also announced hours earlier that Line 1 trains will not stop at the station near the bazaar.#BazaarProtests pic.twitter.com/79bygJoh2H
— HRANA English (@HRANA_English) January 7, 2026
Human Rights Activists News Agency derekterine sáıkes, narazylyqtar kezinde keminde 36 adam qaza tapty, olardyń basym bóligi — demonstranttar. Sonymen qatar, 2 myńnan astam adam ustaldy, ondaǵan adam jaraqat aldy. Resmı bılik qaza tapqandar týraly málimet jarııalaǵan joq.
Day 10 of Iran’s nationwide protests: at least 36 killed, 2,000+ arrested, and demonstrations reported in 285 locations across the country. #IranProtests
— HRANA English (@HRANA_English) January 6, 2026
Check out HRANA’s full report:https://t.co/cWcEueS3OH pic.twitter.com/b6yjAVsh48
Baǵanyń ósýi
Narazylyq ekonomıkalyq jaǵdaıdyń kúrt nasharlaýynan týyndady. Irannyń ulttyq valıýtasy rıal tarıhı mınımýmǵa jetip, AQSh dollaryna shaqqanda 1,46 mıllıon rıaldan asty.
Inflıatsııa shamamen 40%-ǵa jetken, ásirese negizgi azyq-túlik baǵalary kúrt ósken.
Eń kóp qymbattaǵan ónim — ósimdik maıy, onyń baǵasy qysqa ýaqyt ishinde eki eseden astam ósti. Sondaı-aq sút ónimderi, qus eti jáne kúrish qymbattap, keı dúkenderde keıbir taýarlar tapshylyǵy baıqaldy.
Ekonomıkalyq shıelenis Iran úkimetiniń kóp ımporttyq taýarlarǵa, onyń ishinde azyq-túlikke jeńildetilgen valıýtalyq kýrsyn joıý sheshiminen keıin kúsheıdi (dári-dármek pen bıdaıdan basqa). Úkimet bul sharany jemqorlyqpen kúres retinde túsindirdi, alaıda ekonomıster qysqa merzimde baǵanyń ósýine ákeletinine eskertti. Bılik halyqqa 10 mln rıal kóleminde elektrondyq azyq-túlik nesıesin usyný nıetinde ekenin habarlady.
Tegeranda ekonomıkalyq talaptardyń zańdylyǵy moıyndaldy
Iran bıligi narazylyqqa shyqqan halyqtyń ekonomıkalyq talaptaryn negizdi dep tanydy.
Prezıdent Masýd Pezeshkıan ekonomıkalyq daǵdarystyń aýqymyn moıyndap, memlekette barlyq problemany óz betinshe sheshýge jetkilikti resýrstar joq ekenin aıtty.
Ol Ilam provıntsııasyndaǵy oqıǵalardy tergeýdi tapsyrdy jáne daǵdarystyń tereńdeýin boldyrmaý úshin realıstik sheshimder qabyldaýdyń qajettigin atap ótti.
Pezeshkıan valıýtanyń devalvatsııasyna ınflıatsııa, sanktsııalar jáne basqa da máseleler kináli dep esepteıdi jáne qıyn kezeńderdiń bolýyn eskertti.
— Úkimettiń munymen ózi ǵana kúresetinin kútýge bolmaıdy. Úkimettiń mundaı múmkindigi joq, — dedi prezıdent telearnaǵa bergen úndeýinde.
Dúısenbi kúni parlament spıkeri Mohammad Bager Galıbaf azamattardyń zańdy talaptary dıalog arqyly qaralýy tıis ekenin jáne reformalardyń negizine aınalýy qajet ekenin aıtty.
Onyń sózinshe, basty prıorıtet — ekonomıkalyq turaqtylyqty qalpyna keltirý jáne áleýmettik suranystarǵa jaýap berý.
Galıbaf eldiń Joǵarǵy kóshbasshysy aıatolla Alı Hameneı pikirine silteme jasap, zańdy narazylar men tártipsizdikterge qatysýshylar arasyndaǵy aıyrmashylyqty naqtylaý qajet ekenin atap ótti.
Ol sheteldik barlaý organdaryna baılanysy bar jáne narazylyqty destabılızatsııa úshin paıdalanǵysy kelgen tulǵalar «qatań ári aqylmen» toqtatylýy tıis dedi.
Buǵan deıin Hameneı narazylyqqa qatysýshylardy «ornyna qoıý» qajet dep málimdegen.
Joǵarǵy sot tóraǵasy Golamhosseın Mohsenı-Edjeı tártipsizdikterge qatysýshylarǵa keshirim kórsetilmeıtinin, alaıda zańdy áleýmettik talaptardy tyńdaýǵa daıyndyq bar ekenin atap ótti.
Galıbaf ekonomıkalyq sebepterdi túsindirip, burynǵy jeńildetilgen valıýtalyq júıe mıllıardtaǵan ekonomıkalyq rentanyń paıda bolýyna ákelip, baǵalardy tejeı almaǵanyn aıtty.
Úkimet mehanızmin saqtap, ony tikeleı halyqqa baǵyttap, elektrondyq azyq-túlik kartalary arqyly qoldaý kórsetýdi josparlap otyr; tólemder keıin ınflıatsııany esepke ala otyryp túzetiledi.
Mehr News agenttiginiń habarlaýynsha, keı provıntsııalarda narazylyq shekteýli sıpatta jáne negizinen ekonomıkalyq qıyndyqtarmen baılanysty. Eldegi kúndelikti ómir ádettegi rejımde jalǵasyp jatyr, memlekettik mekemeler, kólik jáne baılanys júıeleri jumys istep tur.
Resmı tulǵalardyń aıtýynsha, qatysýshylardyń kópshiligi talaptaryn beıbit jáne zań aıasynda bildirýde.
Halyqaralyq reaktsııa
Halyqaralyq qaýymdastyq qatań reaktsııa bildirmese de, BUU ókilderi men quqyq qorǵaý uıymdary Iran bıligin beıbit narazylyq quqyǵyn qamtamasyz etýge jáne azamattar arasyndaǵy qosymsha qurbandardyń bolmaýyna shaqyrdy.