«Interpol» Qazaqstannyń 55 qashqyn azamatyn izdestirýde

Olardyń arasynda halyqtyń aqshasyn aıaýsyz tonap, Shveıtsarııa asyp ketken Vıktor Hrapýnov jáne onyń bızneske jaqyn áıeli Láılá Hrapýnova, «BTA bankin» taqyrǵa otyrǵyzyp, mıllıardtaǵan aqshany jymqyrǵan Muhtar Ábilıazov ta bar. Aıta keteıik, álemge «qazaqstandyq olıgarh» atymen tanylyp júrgen Rahat Álıev te buǵan deıin «Interpoldyń» nazaryna ilikken edi. «Qara tizimdegi» úsheýge tek Qazaqstan tarapy emes, búkil álem kóz salyp otyr desek, artyq aıtpaspyz, dep jazdy óziniń búgingi sanynda «Aıqyn» gazeti (avtory - Bekarys Baqyt).

Aqsha tonaý, adamdarǵa álim­jettik kórsetý boıynsha aıyptal­ǵan 50 jasar olıgarh Rahat Álıev­tiń aınalasyndaǵy daý-damaı ba­­sy­lar emes. Jýyrda rg-rb.de saı­tynda qazaqstandyq eks-saıa­satkerge qatysty birqatar tyń aqparattar jaryq kórdi. Rahat Álı­ev sońǵy eki jylda jańa ot­basymen Maltada ómir súrip ja­tyr. Aıta ketý kerek, tabıǵaty ke­lis­ken Maltada turýǵa Avstrııa tarapy ruqsat bergen edi. Al Álıevtiń qolynan zardap shekken azamattardyń quqyǵyn qorǵap júrgen berlındik Lotar de Mezer esimdi quqyqqorǵaýshy Álıevti quryqtaı almaı álek. Áıtkenmen, Malta bıligi nemis quqyq qorǵaý­shysynyń barlyq suranysyna til qatpaı kelgen. Basty sebep - Mezer myrzanyń ótinishi araldy memlekettiń zańdyq talaptaryna saı kelmeıdi-mis. Desek te, jaqy­narada atalmysh jaǵdaı ózgeshe ór­bıtin sııaqty. Ótken aıdyń ba­synda Maltanyń premer-mı­nıs­tri Loýrens Gontsı Álıevtiń araldy mekendeýi qanshalyqty zańdy ekenin tekseretinin aıtyp, Germanııanyń kantsleri Angela Mer­kelge ýáde bergen edi. «Máse­leniń qanshalyqty ýshyqqanyn jaqsy bilemin, Malta tarapy buǵan beı-jaı qaramaıdy» degen premer sol sátte. Birer aıdan soń Maltada kezekten tys par­lament saılaýy bastalmaq. Dál osy saıası naýqannyń kezinde Rahat Álıevtiń jaǵdaıy ýshyǵa túsýi múmkin. Pre­mer Gentsı Álıev isine qatysy bar barlyq aza­mattardy tergeýge qaty­sýǵa ún­dep otyr. Al germanııada 2011 jyldyń naýryz aıynan beri Álıevke aqsha bopsalady degen aıyp taǵyldy. Qylmystyq iske Krefeld qalasynyń mańynda or­nalasqan Metallwerke Bender Rhei­nland GmbH mettalýrgııalyq kom­panııasy túrtki bolǵan. Rahat Álı­ev atalmysh kompanııany Armorial Trading fırmasy arqyly satyp alypty. Krefeld proký­ra­trýasy Álıevke tıesili nemis kom­panııasy adamdardan aqsha bop­salap, zańsyz áreketterdi jú­zege asyrý úshin jumys istegen dep kúdiktenedi. Bender kompa­nııasy arqyly 9,45 mıllıona eýro bop­salanǵan. Bir aıta ke­ter­ligi, atal­mysh soma Álıev Avs­traııa­daǵy Qazaqstannyń tótenshe jáne ókiletti elshisi bolǵan tusta bop­sa­lanǵan eken. Tipti, sol kez­derde Rahat Álıev adamdardan mıllıard­tap aqsha soratyn fır­malardy ash­qan. Endi Germanııa tarapy Álıe­vti tergeýge alýdy kózdep otyr. maltalyqtardyń máseleniń mán-jaıyn tekserýge alǵanyn eskersek, Rahat myrzaǵa tyqyr taıanǵany anyq. Áıtkenmen Lon­don­da Álıevti jaqtaýshy top qu­ry­lyp, qazaqstandyq olıgarh­ty ekstradıtsııalaýǵa barynsha bóget bolyp otyr.

«Qara tizimge» qos quda Muhtar Ábilıazov pen Vıktor Hrapýnov ta endi. Ótken jyly Almatynyń eks-ákimi Vıktor Hrapýnov «Al­ma­tynyń ákimi bolǵan tusta da, mı­nıstr taǵynda otyrǵanda da men eshbir qarajat jınaǵan emes­pin. Shveıtsarııalyq esep-shotym bol­ǵan emes, qazir de joq. Otba­sy­n­yń baılyǵy - áıelimniń jıǵan-ter­geni. Ol Qazaqstanda belgili kásip­ker bolǵan. Eki balam da bizge táýel­di emes. Máselen, ulym Іlııas jyljymaıtyn múlik salasyndaǵy bedeldi kásipker» dep aǵynan jarylǵan edi shvetsa­rııa­lyq basy­lymǵa bergen suhba­tynda. Derek­terge sensek, 2009 jyly Hrapýnov myrza Shveıtsa­rııadaǵy baılardyń tizimine engen eks-ákimniń baılyǵy 300-400 mıl­lıon frank bolǵan. Bul sha­ma­men, 288,5-384 mıllıon dol­lar­dy quraıdy eken. Al Shveı­tsarııanyń RTS telearnasynyń taratqan aqparatyna júginsek, shveıtsarııalyq bılik Vıktor Hra­pýnov pen onyń otbasynyń bank­terdegi esep-shottaryn túgel jap­qan. Ol ol ma, endi shveıtsarııa­lyq prokýratýra Hrapýnovty ter­geýge alyp, 323 mıllıon dol­larlyq qarjy qaıdan kelgenin surap, tergeýge almaq. Endi «In­ter­pol» Hrapýnovty «qara tizim­ge» engizdi. Eks-ákim hám saıasat­ker Hrapýnov pen onyń bızneske jaqyn áıeli Láılá hanymnyń basyna qara bult úıirildi. Shveı­tsarııada Hrapýnov­ter otbasy ǵana emes, 7 mıllıard teńgeni qaltasy­na basyp, shetelde taırańdap júr­gen Muhtar Ábilıazov ta ja­syrynyp júr degen aqparat bar. «Le Monde» basylymy qos qudaǵa qatysty taǵy bir aqparatty ja­rııa etti. «2012 jyldyń aqpan aı­ynda brıtandyq sot Muhtar Ábi­lıazovty Ulybrıtanııada satyp alynǵan 40 mıllıon dollarlyq qos múlik jóninde jalǵan aqparat taratty degen aıyppen 22 aıǵa túrmege toǵytý týraly sheshim shyǵarǵan. Áıtkenmen Ábilıazov qashyp tyndy. Uzynqulaqqa sen­sek, Muhtar myrza Shveıtsarııada boı tasalap júr. Bul óz kezeginde shveıtsarııalyq bılikke taǵy bir «tosyn syı» jasalyp, Shveı­tsa­rııa­ny jańa aıyptaýlar men ásh­kerileý kútip turǵanyn ańǵartsa kerek» dep jazylǵan «Le Monde» basylymynda. Shamasy Ábilıazov qudasy Vıktor Hrapýnovty pana­lap júrse kerek.

Shveıtsarııadaǵy esep-shoty túgel jabylǵan Vıktor Hrapýnov, Ulybrıtanııa sotynan qashyp júr­gen Muhtar Ábilıazov, Malta memleketine daýǵa qaldyrǵan Rahat Álıev ózderin taǵy masqara etýde. Endi «Interpol» «úsh qyl­myskerdiń» tıisti jazasyn berýdi kózdep otyr.