Internet alaıaqtardan qalaı qorǵanýǵa bolady

— Aqparattyq tehnologııalardy paıdalana otyryp jasalatyn alaıaqtyq qylmystar búginde qoǵam úshin ózekti máselege aınalyp otyr. Qazirgi alaıaqtar burynǵy qarapaıym tásildermen ǵana shektelmeıdi. Olar azamattardyń senimine kirý úshin jalǵan ınternet saıttardy, bank qosymshalaryn, áleýmettik jelilerdi, psıhologııalyq qysymdy, tipti jasandy ınternet tehnologııalaryn paıdalanady. Ákki alaıaqtar árdaıym birden mln-daǵan teńge talap etpeıdi. Aqshańyzdy ıemdený úshin olarǵa keıde SMS-kod, bank kartasynyń derekteri, jeke málimetter nemese mobıldi qurylǵyǵa qoljetimdilik jetkilikti, — dedi ol Astana qalasynyń kommýnıkatsııalar qyzmetindegi brıfıngte.

Máselen, onyń aıtýynsha, keń taralǵan tásilderdiń biri bank qyzmetkeri retinde qońyraý shalýdan bastalady. Alaıaq azamatqa onyń atyna nesıe rásimdeýge áreket jasalyp jatqanyn nemese shotynda kúmándi operatsııa anyqtalǵanyn habarlaıdy. Keıin áńgimege ózin quqyq qorǵaý organynyń qyzmetkeri retinde tanystyrǵan adam qosylyp, aqshany «qaýipsiz shotqa» aýdarýǵa kóndiredi. Bank nemese memlekettik organ qyzmetkerleri aqshany «saqtap qalý» úshin ony belgisiz shottarǵa aýdarýdy talap etpeıdi.

Alaıaqtar sondaı-aq azamattarǵa nesıe maquldanǵany nemese onyń mártebesi ózgergeni týraly SMS habarlamalar jiberedi. Habarlamadaǵy silteme jalǵan saıtqa baǵyttaıdy. Onda telefon nómiri, jeke kýálik derekteri, bank kartasynyń málimetteri jáne rastaý kody suralýy múmkin. Keıin bul aqparat aqsha urlaý úshin paıdalanylýy yqtımal.

Talant Qalıev zamanaýı tehnologııalar alaıaqtarǵa týystarynyń daýysyn ımıtatsııalap, tótenshe jaǵdaı bolǵanyn jáne shuǵyl túrde aqsha qajet ekenin habarlaýǵa múmkindik berip otyrǵandyǵyn da aıtady.

— Mundaı jaǵdaıda aqshany birden aýdarmaý kerek. Daýysy tanys bolǵanyna qaramastan qońyraý shalyp, mán-jaıdy bilip alǵan jón, — dedi prokýror.

Dropperlikke jaza qatań

Onyń atap ótýinshe, bank kartasyn, shotty nemese bank qosymshasyna qoljetimdilikti syıaqy úshin basqa adamdarǵa berýge bolmaıdy. Mundaı shottar arqyly basqa azamattardan urlanǵan aqsha ótýi múmkin.

2025 jylǵy 16 qyrkúıekten bastap Qylmystyq kodekstiń 232-1-baby qoldanysqa engizilip, dropperlik úshin qylmystyq jaýapkershilik belgilendi. Jaǵdaıǵa baılanysty jaza múlikti tárkileı otyryp, 7 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrýdy kózdeıdi. Birneshe ondaǵan myń teńge birneshe jyldyq bas bostandyǵynan aıyrylýǵa turmaıdy.

Internet alaıaqtardan qorǵaýǵa arnalǵan keńes:

— SMS-kodtardy, qupııasózderdi, CVV/CVC-kodty jáne bank kartasynyń derekterin eshkimge aıtpańyz.
— Eger sizge bank nemese memlekettik organ qyzmetkeri retinde qońyraý shalyp, aqsha aýdarýdy talap etse, áńgimeni toqtatyp, uıymnyń resmı nómirine ózińiz habarlasyńyz.
— Beıtanys adamdardyń nusqaýy boıynsha telefonǵa qashyqtan qol jetkizýge múmkindik beretin qosymshalardy ornatpańyz.
— Kúmándi siltemelerge ótpeńiz.
— Psıhologııalyq qysym jaǵdaıynda qarjylyq sheshim qabyldamańyz.

Alaıaqtar ádeıi asyqtyrady: shuǵyl áreket etýdi talap etedi, aqshańyzdan aıyrylyp qalatynyńyzdy aıtyp qorqytady nemese bolǵan jaǵdaıdy eshkimge aıtpaýdy suraıdy. Basty qaǵıdat — toqtańyz jáne aqparatty tekserińiz. Telefon tutqasyn qoıyp, bankke, týysyńyzǵa nemese tıisti memlekettik organǵa ózińiz habarlasyńyz. Birneshe mınýt ýaqyt joǵaltýdyń ózi aqshańyzdy saqtap qalýǵa múmkindik beredi.

— Este saqtańyz: «qaýipsiz shot» joq, al SMS-kod pen bank kartasynyń derekterin bógde adamdarǵa aıtýǵa bolmaıdy, — dedi ol.

Esterińizge sala ketsek, ótken aıda Ulttyq antıfrod ortalyǵy 68 mlrd teńge kólemindegi alaıaqtyqtyń aldyn aldy.