Instıtýtsıonaldyq turaqtylyq – Qazaqstannyń sanaly tańdaýy
PAVLODAR. KAZINFORM - Jańa Konstıtýtsııada ózgeretin baptar zań normalaryn ǵana emes, Qazaqstannyń aldaǵy jyldarǵa arnalǵan damýynyń qundylyq baǵdarlaryn da aıqyndaıtyn qujat.
Jahandyq transformatsııalar, qaqtyǵystar men jekelegen memleketterdegi daǵdarystar jaǵdaıynda Qazaq eliniń qoǵamdyq birligin odan ári nyǵaıtyp, ishki turaqtylyqty saqtaýdyń joldary qandaı bolýy múmkin ?
Toraıǵyrov ýnıversıtetiniń áleýmettik ǵylymdar magıstri, Pavlodar oblystyq qoǵamdyq keńesiniń múshesi Borıs Polomarchýktyń pikirinshe, Konstıtýtsııaǵa usynylatyn ózgeristerdi talqylaý ádettegi resmı sheshimderdi talqylaýlardan áldeqaıda mańyzdyraq.
- Biz tereń jáne jyldam transformatsııa kezeńinde ómir súrip jatyrmyz. Álem birtindep emes, úlken sekiristermen ózgerip keledi. Buryn tabıǵı ártúrlilik dep sanalatyn til, mádenıet, etnıkalyq kelbet búginde saıası jumyldyrý faktoryna, keıde tikeleı qaqtyǵys oshaǵyna aınalyp ketetinin jıi kóremiz. Kóptegen elderde bul abstraktili táýekelder ǵana emes, qoǵam men memleket kezigip otyrǵan aqıqat qubylys. Mundaı jaǵdaılarda turaqtylyq negizgi resýrsqa aınalady. Memleket ishki tepe-teńdikti neniń esebinen saqtaı alady? Eldiń basty zańy eń áýeli osy suraqtyń sheshimine jaýap beretin kúshke ıe bolýy kerek. ıAǵnı Konstıtýtsııa tegine, násiline, ultyna jáne tilge baılanysty kemsitýshilikke tyıym salýdy tikeleı bekitedi, - deıdi sarapshy.
Jańa ózgerister boıynsha adamnyń qadir-qasıetin qorǵaý sózsiz normaǵa aınaldy. Eskertýler, erekshelikter jáne qos standarttar joq. Ár adamǵa ana tili men mádenıetin paıdalanýǵa, qarym-qatynas, tárbıe, oqytý jáne shyǵarmashylyq tilin erkin tańdaýǵa kepildik beriledi. Bul turǵydan alǵanda Qazaqstan búginde sanaly tańdaý jasap otyr. Instıtýtsıonaldyq turaqtylyqty tańdaý jańa Konstıtýtsııanyń jobasynda aıqyn baıqalady. Ultaralyq kelisim men adamı qadir-qasıetti qorǵaý taqyryby júıe quraýshy retinde tańdalǵan.
- Taǵy bir normany erekshe atap ótken jón. Basty zańymyzdyń deńgeıinde násildik, ulttyq jáne etnıkalyq artyqshylyqty nasıhattaýǵa, alaýyzdyqty qozdyrýǵa, sondaı-aq kez-kelgen arandatýshylyq áreketterge tikeleı tyıym salynady. Etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimdi buzýǵa qabiletti kez kelgen is-áreket konstıtýtsııalyq emes dep tanylady. Bul óte qýatty quqyqtyq ustanym. Shyn máninde, Konstıtýtsııa qoǵamdyq jáne saıası ómirde ruqsat etiletin naqty shekaralardy belgileıdi. ıAǵnı berilgen múmkindik boıynsha siz daýlasa alasyz, synaı alasyz, óz kózqarastaryńyzdy qorǵaı alasyz. Biraq bul áreketterdi adamnyń qadir-qasıetimen jáne qoǵamdyq beıbitshiliktiń qunymen baǵamdaý múmkin emes, - dep qosty ol.
Saıyp kelgende qurmet, teńdik, kelisim, ortaq bolashaq úshin jaýapkershilik – Qazaqstannyń árbir naǵyz patrıotyna jaqyn qundylyqtar. Óıtkeni patrıotızm qoǵamdyq sanany qorǵaýǵa, ózgelerdi qurmetteýge jáne eldiń turaqtylyǵyn saqtaýǵa baǵyttalǵan. Konstıtýtsııada qarapaıym, biraq ıdeıasy óte qýatty normalar bekitiledi. Al qoǵamnyń túrli ulttan quralýy qaýip emes, bizdiń ortaq baılyǵymyz ekenin adamdarǵa uǵyndyra túsedi. Keleshek urpaq kelisimge, jaýapkershilikke jáne ózara qurmetke negizdelip ósse, memlekettiń bolashaǵy baıandy bolatyny daýsyz.
Eske sala keteıik, Jańa Konstıtýtsııa jobasy memleket pen qoǵamnyń damý dınamıkasyn kórsetedi.