Instagram nemese TikTok-taǵy jazbasy úshin qyzmetkerdi jumystan shyǵarýǵa bola ma - zańger jaýap berdi

Jumys berýshi áleýmettik jelidegi jazbasy úshin qyzmetkerdi jumystan shyǵara ala ma? Sóz bostandyǵy men eńbek tártibin buzýdyń ara-jigin qalaı ajyratamyz? Eger qyzmetkerdi jumystan shyǵarý týraly sheshim qabyldansa, ol óz quqyǵyn qalaı qorǵaı alady? Osy suraqtarǵa «Ekspert prava» zańgerlik keńes berý uıymynyń zań konsýltanty Anna Latosh jaýap berdi.

Áleýmettik jelidegi jazba úshin jumystan shyǵarýǵa bola ma?

Konstıtýtsııada sóz bostandyǵyna, sondaı-aq zańmen tyıym salynbaǵan tásildermen aqparatty erkin alý jáne taratý quqyǵyna kepildik berilgen. Al eldegi Eńbek kodeksinde jumys berýshiniń bastamasymen eńbek shartyn buzý negizderi naqty kórsetilgen.

Instagram nemese TikTok jelilerinde jazba jarııalaý jumystan shyǵarýǵa negiz bola almaıdy. Alaıda jarııalanymnyń mazmuny men mán-jaıyna qaraı ol zańda kózdelgen eńbek tártibin buzýdyń dáleli retinde qarastyrylýy múmkin.

— Bul jerde adamnyń óz pikirin bildirý quqyǵy men eńbek mindetterin oryndaýyn ajyrata bilý mańyzdy. Jumys berýshige jarııalanym unamaǵany nemese ol ınternette jaǵymsyz reaktsııa týdyrǵany úshin ǵana qyzmetkerdi jumystan shyǵara almaıdy. Eńbek zańnamasynda kózdelgen naqty tártip buzý faktisi anyqtalyp, ol tıisti dáleldermen rastalýy kerek, — dep túsindirdi Anna Latosh.

Qyzmetker eńbek mindetin atqarý kezinde ózine belgili bolǵan memlekettik qupııany nemese zańmen qorǵalatyn ózge de qupııany jarııa etse, jumys berýshi eńbek shartyn buza alady. Sondaı-aq eńbek mindetterin sebepsiz birneshe ret oryndamaǵan jáne buryn tártiptik jaza alǵan qyzmetker de jumystan shyǵarylýy múmkin.

Tárbıe fýnktsııalaryn atqaratyn qyzmetkerlerge qatysty talap bólek. Olar qyzmettik mindetterine qaıshy keletin moralǵa jat qylyq jasasa, eńbek sharty buzylady. Bul negizder Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek kodeksiniń 52-baby 1-tarmaǵynyń 14), 15) jáne 16) tarmaqshalarynda kórsetilgen.

— Áleýmettik jelidegi ár jazbany jeke baǵalaý qajet. Eger qyzmetker jarııalaǵan aqparat zańmen qorǵalatyn qupııany ashsa nemese Eńbek kodeksinde kórsetilgen jumystan shyǵarý negizderiniń birine jatatyn áreketti rastasa, jumys berýshi tıisti shara qoldana alady. Alaıda qyzmetkerdi áleýmettik jelige jazba jarııalaǵany ony jumystan shyǵarýǵa jetkiliksiz, — deıdi sarapshy.

Memlekettik qyzmetshiler men keıbir kásip ıelerine qyzmet ereksheligine qaraı qosymsha talaptar qoıylady. Olar memlekettik nemese kásibı qupııany saqtaýǵa mindetti. Sondyqtan áleýmettik jelidegi jazbaǵa baǵa bergende onyń mazmunymen qatar, avtordyń laýazymy men qyzmetine qoıylatyn talaptar da eskeriledi.

Kompanııa bedeli men qyzmetkerdiń quqyǵy

Basshylyqtyń narazylyǵy, áleýmettik jelidegi jaǵymsyz pikirler nemese kompanııa bedeline nuqsan kelýi qyzmetkerdi jumystan shyǵarýǵa jetkiliksiz. Jumys berýshi qyzmetkerdiń qandaı mindetti buzǵanyn jáne oǵan qatysty qandaı dálel baryn naqty kórsetýge tıis.

— Kompanııanyń bedeline nuqsan keldi degen ýáj qyzmetkerdi jumystan shyǵarýǵa ózdiginen quqyq bermeıdi. Eńbek sharty men ishki ádep kodeksinde qyzmetkerlerge qoıylatyn talaptar jazylýy múmkin. Biraq kompanııanyń ishki erejelerine siltep, Eńbek kodeksinde qarastyrylmaǵan talaptar boıynsha jumystan shyǵarýǵa bolmaıdy, — dep túsindirdi Anna Latosh.

Jazbanyń mazmuny men kimge qoljetimdi bolǵany da mańyzdy. Mysaly, jabyq akkaýnttaǵy jazylǵan jarııalanym da qyzmetkerdi jaýapkershilikten bosatpaıdy. Bul rette málimettiń shynaıylyǵy, jumysqa qatysy jáne jumys berýshiniń ony qalaı alǵany eskeriledi.

Jumystan shyǵarý kezinde jumys berýshi qandaı tártipti saqtaýy kerek?

Jumystan shyǵarýǵa zańdy sebep bolǵan kúnniń ózinde jumys berýshi eńbek zańnamasynda belgilengen tártipti saqtaýǵa tıis.

Tártiptik jaza qoldanbas buryn jumys berýshi qyzmetkerden jazbasha túsinikteme suratýy kerek. Qyzmetker eki jumys kúni ishinde túsinikteme bermese, bul týraly akt jasalady. Alaıda túsiniktemeniń bolmaýy tártiptik shara qoldanýǵa kedergi keltirmeıdi. Bir teris qylyq úshin bir ǵana tártiptik jaza qoldanylady.

QR Eńbek kodeksiniń 66-babyna sáıkes, tártiptik jaza teris qylyq anyqtalǵan kúnnen bastap bir aıdan keshiktirilmeı qoldanylýy tıis. Al teris qylyq jasalǵan kúnnen bastap alty aıdan assa, jalpy tártip boıynsha jaza qoldanylmaıdy. Zańda jekelegen jaǵdaılarǵa qatysty ózge merzimder de belgilengen.

— Jumys berýshi qyzmetkerdiń áreketin aýyr dep sanaǵan kúnniń ózinde ony óz qalaýynsha jumystan shyǵara almaıdy. Eńbek zańnamasynyń talaptaryn saqtap, jazbasha túsinikteme suratyp, tıisti qujattardy rásimdeýi qajet. Belgilengen rásimniń buzylýy da jumystan shyǵarý týraly sheshimge daý aıtý kezinde eskerilýi múmkin, — dep túsindirdi sarapshy.

Eńbek shartyn buzý kezinde jumys berýshi zańda belgilengen tártipti saqtaýǵa mindetti. Jumystan shyǵarý týraly buıryqta onyń naqty sebebi men zańnyń tıisti baby kórsetilýi kerek. Buıryqtyń kóshirmesi qyzmetkerge tabystalady nemese zańda belgilengen tártippen jiberiledi.

Eńbek kodeksiniń tolyq mátinimen [Ádilet quqyqtyq aqparat júıesinen] tanysýǵa bolady.

Zańsyz jumystan shyǵarylsa, qyzmetker quqyǵyn qalaı qorǵaı alady?

Eger jumys berýshi qyzmetkerdi áleýmettik jelidegi jazbasy úshin jumystan shyǵarsa, qyzmetker jarııalanymnyń tolyq nusqasyn, jumys berýshimen hat almasýdy jáne iske qatysty basqa da qujattardy saqtaýy kerek. Sondaı-aq jumystan shyǵarý týraly buıryqtyń kóshirmesin alyp, onda qandaı sebep kórsetilgenin teksergen jón.

— Eger qyzmetker jumystan shyǵarýdy zańsyz dep sanasa, aldymen jumys berýshiniń sheshimimen jáne ony rastaıtyn qujattarmen tanysýy qajet. Jazbanyń tolyq nusqasy men hat almasýlar daýdy qaraý kezinde mańyzdy dálel bola alady, — dep túsindirdi Anna Latosh.

Jazbany jeke skrınshotpen shektemeı, onyń tolyq mátinin jáne jarııalanǵan kúnin jazyp, saqtaǵan durys. Bul jaǵdaıdy jan-jaqty baǵalaýǵa kómektesedi.

Jumystan shyǵarýǵa kelispegen qyzmetker bul sheshimge zańda belgilengen tártippen shaǵymdana alady. Mundaı daýlar ereje boıynsha, aldymen kelisý komıssııasynda, keıin sotta qaralady. Shaǵymdaný merzimi shekteýli bolǵandyqtan, ony ótkizip almaý da mańyzdy.

Aıta keteıik, buǵan deıin mektepterde oqýshylardyń sýretterin ata-anasynyń kelisiminsiz jarııalaýǵa bola ma degen máseleni de zerttegen edik.