Importqa táýeldilikten tolyq arylý úshin qandaı jobalar júzege asyrylyp jatyr

ASTANA.KAZINFORM - Azyq-túlik qaýipsizdigi jáne negizgi azyq-túlik ónimimen ózin-ózi qamtamasyz etý, sondaı-aq ishki naryqty munaı ónimimen tolyqtyrý máselesi ekonomıkalyq qaýipsizdiktiń negizgi faktorynyń biri retinde Vıtse-premer – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarınniń tóraǵalyǵymen ótken Qaýipsizdik keńesiniń vedomstvoaralyq komıssııasy otyrysynda qaraldy. Bul týraly Úkimettiń baspasóz qyzmeti habarlady.

Qazaqstan ekinshi jyl qatarynan rekordtyq dándi daqyl ónimin jınap jatyr. 2025 jyly jalpy alym 27,1 mln tonnadan asty. Maıly daqyl ónimi alǵash ret 4,8 mln tonnaǵa jetti. Kartoptyń jalpy ónimi 2,9 mln tonna. Bul ótken jylǵy deńgeıden 300 myń tonna artyq.

Aýyl sharýashylyǵy vıtse-mınıstri Azat Sultanov atap ótkendeı, dándi, burshaqty, maıly jáne kókónis óndirý kólemi ishki naryqtyń qajettiligin tolyqtaı jaýyp, eksporttyq áleýetti qalyptastyrady.

2025 jyly negizgi azyq-túlik baǵasynyń dınamıkasyna álemdik baǵa konıýnktýrasy men logıstıkalyq shyǵyn sekildi syrtqy faktor aıtarlyqtaı áser etti. Eń joǵary baǵa qysymy et jáne sút ónimine, sondaı-aq maıǵa áser etýi jalpy álemdik tendentsııaǵa sáıkes keledi. FAO málimetine qaraǵanda, qarashadaǵy et baǵasy ındeksi 124,6 tarmaq, maı men maı 165%, sút ónimi 137,5%. Bıyl sıyr eti baǵasynyń ósýi aıqyn kórindi. Bul ishki naryqtaǵy baǵany uzaq jyldar boıy ustap turý kezindegi syrtqy naryqtaǵy joǵary suranysqa baılanysty.

Jyl ortasynan bastap memlekettik retteýge jatatyn áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýary baǵasy turaqtandyryldy. Sońǵy alty apta qatarynan ÁMAT baǵasynyń ortasha ındeksi nóldik deńgeıde saqtalyp otyr. Baǵa memlekettik retteý sharalary kesheni men naryqty tikeleı qanyqtyrý esebinen tejeldi. Onyń ishinde negizgi pozıtsııalarǵa (tuz, jumyrtqa, kartop, kúnbaǵys maıy) baǵa belgilenip, tiri maldy áketýge tyıym salyndy. ІQM eti eksportyn kvotalaý boıynsha otandyq óndirýshilermen memorandýmdar jasaldy.

Otandyq taýar óndirýshiler ónimin qoldaý úshin Saýda jáne ıntegratsııa mınıstrligi azyq-túlik jáne azyq-túlikke jatpaıtyn otandyq óndiris taýaryna sóre keńistiginiń keminde 30%-yn berýge mindetti ishki saýda sýbektileriniń sheńberin keńeıtti. Osy jyldan bastap talap tek saýda jelilerine ǵana emes, sonymen qatar barlyq ishki saýdadaǵy shamamen 760 myń sharýashylyq júrgizýshi sýbektilerge de qoldanylady.

Mal sharýashylyǵyn damytý úshin 2026 jyly salany damytýdyń Keshendi josparyn júzege asyrý bastalady. Qujat mal sharýashylyǵynyń barlyq baǵyty boıynsha aınalym qarajatyna jeńildikpen nesıe berýdi, asyl tuqymdy mal basyn satyp alýdy qarjylandyrýdy, shalǵaıdaǵy jaıylymdardyń ınfraqurylymyn damytýdy jáne salany kadrmen qamtamasyz etý sharalaryn kózdeıdi.

– Osy jylǵy qyrkúıekte bordaqylaý alańdaryn jeńildikpen nesıeleý baǵdarlamasyn qarjylandyrý bastaldy. Jalpy salaǵa keminde 200 mlrd teńge kredıttik qarajat bólý josparlanyp otyr. Aldaǵy ýaqytta qarjylandyrý kólemi ulǵaıady, - dedi Azat Sultanov.

Otyrysta ımportqa táýeldiligi basym azyq-túlik óndirisiniń turaqty ósýi atap ótildi. 2025 jylǵy 11 aıda irimshik pen súzbe óndirisi 48,5 myń tonnaǵa (+8,7%), qant 142,2 myń tonnaǵa (+18%), qus eti 337,1 myń tonnaǵa (+3,3%), shujyq ónimi 71,7 myń tonnaǵa (+6,9%), balyq ónimi 65,2 myń tonnaǵa jetti (+9,5%).

Importqa táýeldilikten tolyq arylý úshin ınvestıtsııalyq jobalar júzege asyrylyp jatyr. Qus sharýashylyǵynda jalpy qýattylyǵy jylyna 241 myń tonna et bolatyn 167,9 mlrd teńge somaǵa 2028 jylǵa deıin aıaqtalatyn 8 iri jobany júzege asyrý josparlanǵan. Qant salasynda 2026 jyly Jambyl oblysynda qýattylyǵy táýligine 8 myń tonna shıkizat bolatyn Zhongkai Guoyuan (Anhui) qant zaýytynyń qurylysy bastalady. Almaty oblysynda «Qazaq Arab Sugar» ınvestorymen birinshi kezeńde osyndaı qýatty zaýyt salý týraly kelisimge qol qoıyldy.

Іrimshikpen, súzbemen jáne shujyq ónimimen qamtamasyz etýdi ulǵaıtý úshin 2026 jyly 35,1 mlrd teńge somasyna sútti qaıta óńdeý boıynsha 10 jobany jáne 32,8 mlrd teńge somasyna etti qaıta óńdeý boıynsha 14 jobany júzege asyrý josparlanyp otyr. Shıkizat bazasyn Soltústik Qazaqstan oblysynyń tájirıbesin tırajdaý sheńberinde qurylatyn jańa taýarly sút fermalary (TSF) qamtamasyz etedi. Jalpy qýattylyǵy jylyna 540 myń tonna sút óndiretin 95 TSF qarjylandyrylyp, onyń ishinde 53 ferma paıdalanýǵa berildi.

Otyrysta atap ótilgendeı, Qazaqstannyń agroónerkásiptik kesheni óniminiń eksporty ósip jatyr. Ósimdik sharýashylyǵynda eksport kólemi qundyq mánde $2,3 mlrd, 41,2%-ǵa artty. Ósý bıdaı, kúnbaǵys maıy, mal azyǵy, arpa jáne zyǵyr tuqymy sekildi dástúrli eksporttyq pozıtsııalar esebinen qamtamasyz etildi. Mal sharýashylyǵynda eksport 25,7%-ǵa ósip, $222,6 mln-ǵa jetti.

Syrtqy naryqta qazaqstandyq AÓK ónimine suranys turaqty saqtalyp otyr. Eksporttyq jetkizilimniń 80%-dan astamy top-10 ımporttaýshy eldiń esebinen qalyptastyrylady. Bul rette Ortalyq Azııa, Qytaı jáne Reseı eli, sondaı-aq Taıaý Shyǵys pen Eýropa memleketi negizgi naryq bolyp qala beredi.

– Bizdiń mindetimiz – dástúrli naryqtaǵy pozıtsııany nyǵaıtyp qana qoımaı, jańa perspektıvany belgileý esebinen eksport aýmaǵyn dáıekti túrde keńeıtý, — dep atap ótti Saýda jáne ıntegratsııa birinshi vıtse-mınıstri Aıjan Bıjanova.

Ol úshin syrtqy saýda-logıstıkalyq ınfraqurylym qurylyp, eksportty qoldaý quraly keńeıtilip jatyr. Qazaqstandyq ónimdi ilgeriletý úshin BAÁ, Mońǵolııa men Indonezııany qosqanda, birqatar elmen EAEO-nyń erkin saýda týraly kelisimi esebinen qosymsha jaǵdaı jasalǵan.

Eksportty qarjylyq jáne ınstıtýtsıonaldyq qoldaý Eksporttyq-kredıttik agenttik jáne «QazTrade» AQ arqyly júzege asyrylady. Jyl basynan beri AÓK ónimin eksporttaýshylarǵa shamamen 119 mlrd teńge qoldaý kórsetildi. Eksporttyq akseleratsııa baǵdarlamalary men saýda-ekonomıkalyq mıssııalar júzege asyrylyp, olardyń qorytyndysy boıynsha eksporttyq kelisimsharttar jasalady.

Otyrysta ishki naryqty munaı ónimimen qamtamasyz etý máselesi de qaraldy. Munaı óńdeý salasyn damytýdyń 2025–2040 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy ázirlengen. Ol munaı óńdeý kólemin 2025-2032 jyldary jylyna 18 mln tonnadan 30 mln tonnaǵa, 2040 jylǵa qaraı 40 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtýdy kózdeıdi.

Jıyndy qorytyndylaı kele, Vıtse-premer Energetıka mınıstrligine «Báıterek» holdıngimen birlesip, otynnyń jańa túri men strategııalyq mańyzdy ónim óndirý úshin kómir hımııasyn damytý áleýetin egjeı-tegjeıli zerdeleýdi tapsyrdy. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine fermerlerdiń qarsy mindettemelerine basa nazar aýdara otyryp, aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerdi paıdalaný tıimdiligin arttyrý jónindegi is-sharalar jospary men memlekettik qoldaý sharalaryn ázirleý tapsyryldy.

Aıta keteıik, Qazaqstanda azyq-túlik salasyn qoldaý boıynsha jumys toby quryldy.