Importqa táýeldilikti azaıtý: Qazaqstanda azyq-túlik salasyn qoldaý boıynsha jumys toby quryldy
ASTANA. KAZINFORM — Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda bergen tapsyrmalaryna sáıkes, otandyq azyq-túlik ónimderin óndirýshilerdi qoldaý máseleleri boıynsha azyq-túlik salasynyń salalyq odaqtary men tıisti memlekettik organdardyń kúshin biriktirgen jumys toby quryldy.
Jumys tobynyń basym mindetteriniń qataryna normatıvtik-quqyqtyq bazany jetildirý, qoldanystaǵy zańnamaǵa ózgerister engizý, halyqaralyq básekelestikti kúsheıtý jáne ishki qoldaý sharalaryn engizý jaǵdaıynda teńgerimdi sheshimder ázirleý, sondaı-aq qazaqstandyq ónimderdi otandyq saýda kásiporyndary arqyly ótkizý barysynda týyndap otyrǵan júıeli máselelerdi joıý kiredi.
Jumys tobyna Parlament Májilisiniń depýtaty Nurjan Áshimbetov jetekshilik etedi. Qazirgi ýaqytta bul top azyq-túlik salasyndaǵy salalyq odaqtar usynǵan usynystardy taldap, pysyqtaý jumystaryn belsendi júrgizip jatyr. Atalǵan jumystar zańnamany, normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi jáne ózge de retteýshi qujattardy jetildirýge múmkindik beredi.
— Qasym-Jomart Toqaev óz Joldaýynda qazaqstandyq azyq-túlik naryǵynda ımporttyń shamadan tys basym bolýyn synǵa aldy. Sonymen qatar ol depýtattardy otandyq óndirýshilerdi qorǵaıtyn zańdardy ázirleý isine belsendirek kirisýge shaqyrdy. El basshylyǵy otandyq óndiristi damytý jáne azyq-túlik ımportyna táýeldilikti azaıtý mindetin qoıyp otyr. Osyǵan baılanysty biz salalyq odaqtar men tıisti memlekettik organdardyń qatysýymen ishki azyq-túlik naryǵyn qorǵaý jáne qazaqstandyq óndirýshilerdi qoldaýǵa baǵyttalǵan sharalardy ázirleý úshin jumys tobyn qurýdy bastadyq. Salalyq odaqtar elimizde ónim ımportynyń artýy, otandyq taýarlardyń saýda jelilerinen yǵystyrylýy, sondaı-aq shekaradaǵy baqylaýdyń álsizdigi máselelerin kópten beri kóterip keledi. Sonyń saldarynan naryqqa sapasy tómen, belgilengen talaptarǵa saı kelmeıtin ónimder kelip jatyr. Osy túıtkildi máselelerdiń sheshimin biz jańa jumys toby aıasynda memlekettik organdarmen birlese talqylaýdy jalǵastyryp kelemiz. Іshki azyq-túlik naryǵyn qorǵaý úshin jáne otandyq óndirýshilerge naqty qoldaý kórsetý maqsatynda strategııalyq sheshimder qabyldaıtyn ýaqyt jetti, — dedi Nurjan Áshimbetov.
Bul rette kóńil aýdararlyq birqatar másele anyqtaldy. Máselen, qazirgi tańda iri saýda jelileri úshin ımporttyq taýardy satý tıimdirek bolyp otyr. Oǵan birneshe sebep bar. Atap aıtqanda, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe Belarýs Respýblıkasy men Reseı Federatsııasynda otandyq ónimge basymdyq beretin ishki zańnamalyq tetiktermen qatar, óndiris pen ónimdi ótkizýge jumsalatyn shyǵyndardy óteý men azaıtýǵa baǵyttalǵan ekonomıkalyq jáne salyqtyq qoldaý sharalary qarastyrylǵan. Mysaly, Reseı úkimeti óz óndirýshileriniń ónimin satý oryndaryna deıin tasymaldaý shyǵyndaryn óteıdi. Osy sebepterdiń barlyǵy ımporttyq ónimniń bastapqy ózindik qunynyń qazaqstandyq ónimge qaraǵanda tómen bolýyna ákelip otyr.
Jumys toby talqylap otyrǵan taǵy bir másele — qazaqstandyq azyq-túlik óndirýshileriniń damýyna kedergi keltirip otyrǵan retrobonýs júıesi. Qoldanystaǵy «Saýda qyzmetin retteý týraly» zańda saýda jelileriniń azyq-túlik taýarlary boıynsha alatyn «syıaqysy» 5% shekteletini kórsetilgen.
Alaıda is júzinde zańnamadaǵy olqylyqtardyń saldarynan saýda jelileri óndirýshilerden ruqsat etilgen 5% ǵana emes, sonymen qatar túrli jalǵan ári qajetsiz qosymsha qyzmetter úshin 40% deıin tólemdi kózdeıtin tıimsiz kelisimsharttardy májbúrlep usynýdy jalǵastyryp keledi. Bul qyzmetter úshin aqy taýardyń bosatý baǵasynan ustalady, nátıjesinde óndirýshiler saýda jelileri arqyly satylǵan ónimnen eleýli qarjylyq tabystan qaǵylyp otyr.
Salalyq odaqtar atap ótkendeı, árbir óńirde óz saýda monopolııasy qalyptasqan. Bir-eki iri saýda jelisi ǵana jumys isteıdi, al olardyń basqa básekelesi joq. Mundaı jaǵdaı jergilikti jetkizýshilerdiń jaǵdaıyn odan ári qıyndatady, sebebi olar ónimin ótkizýge balamaly arnalardy paıdalana almaıdy. Óıtkenń saýda jelileri jergilikti óndirýshilerge óz sharttaryn qoıatyn múmkindikke ıe bolady.
— El basshylyǵy ekonomıkany damytý boıynsha úlken maqsattar qoıyp otyr. Alaıda is júzinde otandyq óndirýshiler úshin keshendi qıyndyqtar týyndap otyr. Saýda jelileri úshin ımporttyq taýarlardy satý tıimdirek, sebebi olardan joǵary paıda túsedi. Bul otandyq óndirýshiler úshin qolaısyz jaǵdaı týǵyzady, ásirese Qazaqstan EAEO men DSU arasynda halyqaralyq mindettemelermen baılanysqandyqtan, otandyq azyq-túlik óndirýshilerin qorǵaý múmkindikteri shektelgen. Biz otandyq óndirýshilerge saýda sóreleriniń keminde 60%-yn zańnamalyq túrde bekitýdi usynamyz nemese EAEO seriktesteriniń engizgen shekteýlerine aına-qatesiz jaýap sharalaryn qoldaný qajet. Mysaly, ashyq derekterge sáıkes, Belarýs Respýblıkasynyń Saýda mınıstrliginiń buıryǵymen Belorýs saýda kásiporyndary óz óndirýshileri úshin sórelerdiń 85%-yn qamtamasyz etýi tıis. Mundaı sharalar tıimdi ekenin kórsetken — belorýs sút ónimderi damyp, ishki naryqty toltyryp qana qoımaı, Reseıge, Qazaqstanǵa jáne basqa elderge eksportqa belsendi shyǵýǵa múmkindik aldy, — dedi Qazaqstan sút odaǵynyń basshysy Vladımır Kojevnıkov.
Sonymen qatar, Qazaqstan shekarasy arqyly keıbir azyq-túlik ónimderi áli de kúmándi joldarmen jáne qaýipsizdik talaptaryna saı kelmeıtin, zańnamalyq normalardy buzatyn joldarmen tasymaldanyp otyr. Salalyq odaqtardyń baǵalaýynsha, osyndaı baqylaýsyz ımport keıbir ónim toptarynda elimizdiń naryǵynyń 40%-yn quraıdy.
— Sońǵy ýaqytta Reseı kedeninde «sur» ımport máselesi qaıta órship otyr. Tekserý barysynda azyq-túlikterdiń tolyq qujatsyz kesip ótilgeni jáne osyǵan baılanysty azyq-túlik júk kólikteriniń jappaı kidirisi anyqtaldy. Sol sııaqty, Reseıden Qazaqstanǵa qaraı keri baǵytta da jetkizýdiń zań buzýshylyq jaǵdaılary baıqalady. Alaıda Qazaqstandyq vedomstvolar tarapynan tıisti baqylaý sharalary joq. Nátıjesinde ekijaqty saýdada teńsiz jaǵdaı týyndaıdy: reseılik tarap tez áreket etip, tekserýdi kúsheıtse, Qazaqstan shekarasy áli de osy tusta qalyp otyr. Biz zańnamalyq usynystarymyzǵa memleket tarapynan qoldaý kútýdemiz. Tek birlesken kúsh-jiger arqyly otandyq óndiristi damytýǵa baǵyttalǵan tıimdi jáne oılastyrylǵan memlekettik qoldaý júıesin qurýǵa bolady, — dep atap ótti Salalyq odaqtar alıansy.
Aıta keteıik, Iranmen erkin saýda júrgizýge múmkindik beretin kelisim-shart arqasynda bizdiń eksport kólemi shamamen 40 paıyzǵa artqany jaıly jazǵan edik.