Imperator pıngvıni men antarktıkalyq ıtbalyq joıylyp ketý qaýpi tóngen túrler sanatyna aýystyryldy
ASTANA. KAZINFORM — Imperator pıngvıni men antarktıkalyq ıtbalyq halyqaralyq tabıǵatty qorǵaý odaǵynyń (IUCN) jańartylǵan Qyzyl tizimine sáıkes joıylyp ketý qaýpi tóngen túrler sanatyna aýystyryldy, dep habarlaıdy IUCN.
Ań men qusty qorǵaý sanatynyń aýystyrylýyna Antarktıka aımaǵyndaǵy klımattyq ózgerister sebep boldy. Qazir klımattyń ózgerýine baılanysty teńiz muzy azaıyp jatyr. Boljam boıynsha 2080-jyldarǵa qaraı ımperator pıngvıni popýlıatsııasy eki ese kemıdi, al Antarktıkalyq ıtbalyq sany 2000 jyldan beri 50%-ǵa azaıǵan. Sonymen qatar, ońtústik teńiz pili de bul joly qus tumaýyna baılanysty joıylý qaýpine ushyrady.
Imperator pıngvıni «eń az alańdaýshylyq týdyratyn» sanattan «joıylyp bara jatqan túr» sanatyna aýystyryldy. Spýtnıktik derekter 2009–2018 jyldar aralyǵynda popýlıatsııa shamamen 10%-ǵa (20 myńnan astam eresek) qysqarǵanyn kórsetedi. Negizgi qaýip — pıngvınder balapan shyǵaryp, basý úshin qajet muzdyń erte erýi. Muz erte erigende, balapandar álsiz kúıinde qalyp, ólip qalyp jatyr. Kompıýterlik modelder parnıktik gazdar shyǵaryndylary azaıtylmasa, bul úrdis jalǵasa beretinin kórsetedi.
Antarktıkalyq ıtbalyq sany sońǵy 25 jylda eki eseden astamǵa azaıǵan. 1999 jyly ıtbalyqtardyń sany shamamen 2,2 mıllıon bolsa, byltyr 944 myń boldy. Muhıttyń jylynýy olardyń negizgi azyǵy — krıldi tereńirek qabattarǵa yǵystyryp, qorek tapshylyǵyn týyndatty. Ásirese Ońtústik Georgııa araly mańynda azyq jetispeýi tólderdiń alǵashqy jyldaǵy tirshilik etý múmkindigin tómendetken. Buǵan qosa, kosatkalar men teńiz leopardtary sııaqty jyrtqyshtar jáne krıl úshin básekelesetin kıtterdiń kóbeıýi de áser etip jatyr.
Ońtústik teńiz pili joǵary patogendi qus tumaýynyń taralýyna baılanysty «osal túr» sanatyna engizildi. Aýrý bes iri popýlıatsııanyń tórteýin qamtyp, keıbir kolonııalarda jańa týǵan tólderdiń 90%-dan astamy qyrylǵan. Ásirese jaǵalaýda kóp ýaqyt ótkizetin urǵashylary álsiz bolyp keledi.
Ǵalymdardyń aıtýynsha, klımattyń jylynýymen birge teńiz sútqorektileri arasynda juqpaly aýrýlardyń da qaýpi arta beredi.
— Bul alańdatarlyq derekter qoǵamnyń barlyq salalaryn klımattyń ózgerýine qarsy batyl sharalar qabyldaýǵa ıtermeleýi tıis. Antarktıda — jahandyq klımatty turaqtandyratyn jáne biregeı jabaıy tabıǵatqa pana bolatyn aımaq, — dedi IUCN bas dırektory Gretel Agılar.
Byltyr jyl sońynda afrıkalyq pıngvınder qorektiń jetispeýinen jappaı qyrylyp jatqany týraly jazǵan bolatynbyz.
