Ym-ıshara tilin tolyqqandy zańnamalyq deńgeıde taný kerek — depýtat
ASTANA. KAZINFORM — Búgin Májilistiń jalpy otyrysynda depýtat Ekaterına Smolıakova Premer-mınıstr Oljas Bektenovtiń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda ınklıýzıvti ortany qalyptastyrýǵa qatysty máseleni kóterdi.
— Jyl saıyn elimizde múgedektigi bar azamattardyń quqyqtary buzylýyna baılanysty quqyq qorǵaý organdaryna 45 myńnan astam ótinish túsedi. Bul — jaı statıstıka emes. Bul — qoǵamnan shet qalyp otyrǵan adamdardyń daýysy. Búgin estimeıtin, sóıleı almaıtyn azamattardyń máselesin kótergim keledi. Búginde elimizde estý jáne sóıleý qabileti buzylǵan 30 myńnan astam adam bar. Onyń 5 myńǵa jýyǵy — balalar. Olar úshin ym-ıshara tili — jaı qarym-qatynas quraly emes. Bul — olardyń álemmen baılanysy. Bul — olardyń tili. Biraq másele mynada: Qazaqstanda ym-ıshara tili áli kúnge deıin zańnamalyq deńgeıde moıyndalmaǵan. Saldarynan myńdaǵan azamat aqparatqa, bilimge, jumys isteýge, memlekettik qyzmetterge tolyq qol jetkize almaı otyr. Bul — teń múmkindik máselesi. Mysaly, búginde joǵary oqý oryndarynda osy sanattaǵy stýdentterdiń sany nebári 185 adam. Nege? Sebebi orta beıimdelmegen. Qoljetimdilik álsiz. Qoldaý jetkiliksiz, — dedi Ekaterına Smolıakova.
Onyń aıtýynsha, Áleýmettik kodekste ymdaý tili tulǵaaralyq qatynas quraly retinde tanylmaǵan. Nátıjesinde, ym-ıshara tili derbes qarym-qatynas tili retinde qarastyrylmaı, tek sýrdoaýdarma qyzmeti aıasynda qarastyrylady, ıaǵnı memleket sýrdoaýdarmashynyń qyzmetin ǵana moıyndap otyr.
— Álemdik tájirıbe múlde basqa. Jańa Zelandııa ym-ıshara tiline memlekettik mártebe berdi. Fınlıandııa ony Konstıtýtsııada bekitti. Kóptegen elde ymdaý tili bilim berý men memlekettik qyzmettiń ajyramas bóligine aınalǵan. Taǵy bir mańyzdy másele — tolyqqandy ınklıýzıvti qoǵam quramyz desek, onda qazaqtyń ym-ıshara tilin qatar damytýymyz kerek. Al bizde estý jáne sóıleý qabileti buzylǵan balalarǵa sabaq beretin sýrdopedagogtardyń sany nebári 221 maman ǵana. Bul mamandardy elimizde tek 4 joǵary oqý orny daıyndaıdy. Al osy mamandyqta oqyp jatqan stýdentter sany — bar bolǵany 35 adam. Bul — kadr tapshylyǵynyń naqty kórinisi, — dedi depýtat.
Onyń sózine qaraǵanda, qazir estý qabileti buzylǵan azamattarǵa jylyna tek 60 saǵat sýrdoaýdarma qyzmeti beriledi. Bul bir jylǵa jetpeıdi. Tipti, kúndelikti ómirge de jetpeıdi.
— Aýrýhanaǵa barý bar. Memlekettik qyzmet alý bar. Oqý. Jumys. Qoǵamdyq ómir bar. Al biz bir jylǵa 60 saǵatpen shektep otyrmyz. Taǵy bir másele — aqparattyq qoljetimdilik. Telearnalar táýligine sýrdoaýdarmamen nemese sýbtıtrmen tek jańalyqtar baǵdarlamasyn kórsetýge mindetti. Onyń ózi kóbine saǵat 16:00 men 22:00 aralyǵynda ǵana kórsetiledi. Biraq adamǵa tek jańalyq jetkiliksiz ǵoı. Bilim kerek. Mádenıet kerek. Qoǵamdyq ómirge aralasý kerek. Al búginde kóptegen podkasttar, suhbattar, derekti fılmder, teatrlar men mýzeıler estý qabileti buzylǵan azamattar úshin áli de qoljetimsiz, — dedi Ekaterına Smolıakova.
Osy oraıda depýtat Úkimetke myna usynystardy jasady:
— ym-ıshara tilin tolyqqandy qarym-qatynas tili retinde zańnamalyq deńgeıde tanýdy;
— onyń bilim berý, medıtsına, sot, memlekettik qyzmet jáne BAQ salalarynda qoldanylýyna naqty kepildik berýdi;
— sýrdoaýdarma qyzmetiniń lımıtin qaıta qaraýdy;
— sýrdoaýdarmamen jáne sýbtıtrmen beriletin kontent kólemin arttyrýdy;
— sýrdopedagog mamandaryn daıarlaý kólemin ulǵaıtýdy.
Buǵan deıin estý qabileti buzylǵan balalarǵa arnalǵan onlaın-vıdeo ym-ıshara tili sózdigi shyǵatynyn jazǵan edik.
Birneshe jyl buryn ǵalym qazaqsha ym-ıshara tilin tanýdyń ıntellektýaldy júıesin oılap tapty.
