Ym-ıshara tiline memlekettik mártebe qajet – depýtattar
ASTANA. KAZINFORM – Respublica partııasy «ym-ıshara tiliniń» mártebesin zań júzinde bekitýdi jáne aqparat almasýdyń negizgi quraly retinde tanýdy usynyp otyr. Tıisti túzetýler Senattyń qaraýyna jiberildi.
Tutas zańnamada ym-ıshara uǵymynyń bolmaýy saldarynan estý jáne sóıleý qabileti buzylǵan azamattar qoǵamdyq ómirge tolyqqandy aralasa almaı otyr. Qordalanǵan máseleler qatarynda sýrdoaýdarmashylar men sýrdopedagogtar tapshylyǵy da bar.
Májilis depýtaty Ekaterına Smolıakovanyń aıtýynsha, búginde elimizde estý jáne sóıleý qabileti buzylǵan 30 myńnan astam azamat turady. Al olardyń otbasy múshelerin qosa eseptegende, bul másele 100 myńnan astam adamnyń ómirine tikeleı áser etedi.
– Soǵan qaramastan, ym-ıshara tili zańnamada tolyqqandy derbes uǵym retinde de, aqparat pen memlekettik qyzmetterge qol jetkizýdiń tolyq tetigi retinde de moıyndalmaǵan. Biz Áleýmettik kodekske «ym tili» uǵymyn resmı túrde engizýdi jáne ony estý qabileti buzylǵan azamattar úshin negizgi qarym-qatynas quraly retinde tanýdy kózdeıtin túzetýlerdi usyndyq. Bul – az ýaqytta qol jetkizilgen úlken nátıje jáne sańyraý azamattardyń quqyqtaryn qorǵaý men olardyń qoǵamǵa tolyqqandy aralasýyna baǵyttalǵan mańyzdy qadam, – dedi E. Smolıakova Májiliste ótken fraktsııa otyrysynda.
Otyrysta kóterilgen negizgi máselelerdiń biri – estý qabileti buzylǵan balalar men jastardyń bilimge qoljetimdiligi boldy. Jıynda aıtylǵan málimetke sáıkes, búginde psıhologııalyq-medıtsınalyq-pedagogıkalyq konsýltatsııalarda estý qabileti buzylǵan 4 576 bala tirkelgen. Oqý-aǵartý mınıstrligine joldaǵan saýalynda depýtat mundaı balalardy oqytý sapasy men mamandar tapshylyǵy máselesin kóterdi.
– Olardy mektepke daıyndaý men oqytý qalaı uıymdastyrylǵan? Ata-analardyń aıtýynsha, keıbir bilim berý uıymdarynda, mysaly №65 mektepte, balalarǵa ym tilin qoldanýǵa tyıym salynyp, tek daktıldi qarym-qatynas talap etiledi. Sonyń saldarynan olar suraq qoıa almaıdy, tapsyrmalarǵa jaýap bere almaıdy jáne muǵalimnen aqparatty tolyq qabyldaı almaıdy, – deıdi depýtat.
Sonymen birge, joǵary bilimniń qoljetimdiligi máselesine de erekshe nazar aýdaryldy.
Depýtattyń aıtýynsha, Qazaqstanda estý qabileti buzylǵan 30 myńnan astam azamat ómir súrse de, 2025 jyly joǵary oqý oryndarynda olardyń tek 180-i ǵana bilim alǵan. Bul óte tómen kórsetkish jáne joǵary bilimniń qoljetimdiligine qatysty júıeli kedergilerdiń bar ekenin kórsetedi.
Ekaterına Smolıakova sýrdoaýdarma salasyndaǵy kadr tapshylyǵyn da kóterdi. Búginde elimizdegi kolledjderde tıisti sertıfıkaty bar nebári 24 bilikti sýrdoaýdarmashy jumys isteıdi. Alaıda bul barlyq óńirdiń qajettiligin óteýge jetkilikti me, degen suraq ashyq kúıinde qalyp otyr.
Talqylaýdyń taǵy bir baǵyty – estý qabileti buzylǵan azamattardyń quqyq qorǵaý júıesindegi quqyqtaryn qorǵaý máselesi boldy. Іshki ister mınıstrligine qarata
aıtylǵan máselede depýtat Qazaqstanda byltyr shamamen 65 myń qylmystyq quqyqbuzýshylyq tirkelgenin eske saldy.
– Qylmystyq isterdiń ishinde estý jáne sóıleý qabileti buzylǵan azamattar jábirlenýshi, kýáger nemese kúdikti retinde kezdesýi múmkin. Mundaı jaǵdaıda olardyń konstıtýtsııalyq quqyqtary men zańdy múddeleri qalaı qamtamasyz etiledi? Ótinish qabyldaý, jaýap alý jáne tergeý áreketteri kezinde bilikti ym-ıshara tili aýdarmashylaryn qamtamasyz etý tetigi qalaı rettelgen?, – dep surady depýtat ІІM ókilderinen.
Turǵyn úı saıasatyna qatysty máseleler de kóterilip, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine saýal joldandy.
Májilis depýtatynyń aıtýynsha, III toptaǵy múgedektigi bar estý jáne sóıleý qabileti buzylǵan azamattar áleýmettik turǵyn úı alý múmkindiginen qaǵylyp jatady.
– Bul sanattaǵy azamattar kóbine jumysqa ornalasýda qıyndyq kóredi, jeke baspana satyp alýǵa jetkilikti tabys tappaıdy jáne is júzinde áleýmettik turǵyn úıge qol jetkizý múmkindiginen aıyrylyp otyr, – dedi depýtat.
Sondaı-aq otyrysta estý qabileti buzylǵan azamattardy medıtsınalyq jáne áleýmettik qoldaý máseleleri de sóz boldy. Atap aıtqanda, kohlearlyq ımplant ornatylǵan azamattarǵa qatysty túıtkilder kóterildi.
Depýtattyń aıtýynsha, operatsııadan keıin estý men sóıleý qabileti tolyq qalpyna kele bermeıdi, alaıda mundaı azamattar keıbir qoldaý sharalarynan, sonyń ishinde jylyna 60 saǵat sýrdoaýdarma qyzmeti men arnaıy tehnıkalyq quraldardan aıyrylyp qalýy múmkin.
Ekaterına Smolıakova estý qabileti buzylǵan azamattardy jumyspen qamtý máselesine de toqtaldy. Ol bilim alǵan túlekterdiń óz mamandyǵy boıynsha jumysqa qanshalyqty ornalasatyny, jumys berýshiler tarapynan qandaı kedergiler bar ekeni jáne memleket bul sanattaǵy azamattardyń jumyspen qamtylýyn arttyrý úshin qandaı
sharalar qabyldap jatqany jóninde málimet suratty.
Sóz sońynda Ekaterına Smolıakova estý-sóıleý qabileti buzylǵan azamattardyń máseleleri bir kúnde paıda bolmaǵanyn, jyldar boıy qordalanyp kelgenin atap ótti.
– Bul túıtkilder keshe ǵana paıda bolǵan joq. Olar jyldar boıy jınaqtaldy. Sondyqtan búgin tek máseleni kóterý jetkiliksiz, ony sheshýdiń naqty tetikterin, tıimdi qoldaý sharalaryn jáne iske asyrýǵa bolatyn baǵdarlamalardy usyný qajet, – dep túıindedi depýtat.
Aıta keteıik, bıyl tolyq estý qabiletinen aıyrylǵan 523 bala memlekettiń esebinen tegin estý ımplanttaryn aldy.
2026 jyldan bastap estý qabileti buzylǵan balalar apparattarmen tegin qamtyla bastady.
