ІІM muraǵatynda Qazaqstan tarıhynyń mańyzdy bóligi saqtalyp tur - Roza Zakarǵaeva
ASTANA. QazAqparat - Birneshe kúnnen keıin Qazaqstanda saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúni atalyp ótedi. Este bolsa, bul ataýly kúndi 1997 jyldyń 5 sáýirinde Elbasy Nursultan Nazarbaev óz Jarlyǵymen bekitken bolatyn. Osy oraıda QazAqparat tilshisine suhbat bergen QR Іshki ister mınıstrligi Aqparattyq-saraptamalyq ortalyǵynyń basshysy Roza Zakarǵaeva saıası qýǵyn-súrgin qurbandary týralyq aqparat alýǵa qatysty jaıttardy jan-jaqty túsindirip ótken bolatyn.
Roza Nurqanqyzy, keńestik kezeńde kóptegen qazaqstandyqtyń solaqaı saıasat qurbany bolǵany belgili. Sondyqtan qazirgi ýaqytta kóptegen azamattar memlekettik muraǵat arqyly qýǵyn-súrginge ushyraǵan týystary jaıynda qandaı da bir málimetter alýǵa umtylatyndyǵy shyndyq. Al Іshki ister mınıstrliginiń muraǵatynda qandaı qujattar saqtaýly?
Іshki ister mınıstrliginiń jáne onyń aýmaqtyq bólimsheleriniń arnaıy memlekettik muraǵattarynda RKFSR Qylmystyq kodeksiniń 58, 59 baptary jáne basqa da odaqtas respýblıkalardyń qylmystyq kodeksterindegi dál osyndaı baptar boıynsha túrli merzimge sottalǵan tulǵalardyń qylmystyq isteri saqtaýly. Qorda 1930-1953 jyldary kezeńinde, eń birinshi kezekte stalındik terrordan jáne 1937-1938 jyldardaǵy surqııa saıasattan zardap shekken adamdar týraly málimetter bar.
2014 jyly Ulttyq qaýipsizdik komıteti Іshki ister mınıstrligine kóptegen muraǵattyq qujattardy tabys etkendigi týraly aqparat tarap edi. Qýǵyn-súrginge ushyraǵandardyń jáne soǵys jyldarynda tutqynda bolǵandardyń týystary sanalatyn qazaqstandyqtardyń jáne basqa da elderdiń turǵyndary tarapynan muraǵat qujattaryna suraý salý kóp pe?
Iá, 2014 jyly ishki ister organdary ulttyq qaýipsizdik organdarynan 176 myńnan astam muraǵat qujatyn saqtaý úshin qabyldap alǵan bolatyn. Olardyń ishinde mynadaı qujattar bar: aqtaýǵa jatpaıtyn tulǵanyń qylmystyq ister; qýǵyn-súrginge ushyraǵan azamatqa qatysty qylmystyq ister; sot organdarymen aqtalǵandar; burynǵy áskerı tutqyndar men Germanııadan qaıtarylǵan KSRO-nyń burynǵy azamattaryna qatysty súzgiden ótken, olja materıaldar. Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn este saqtaý, adamdarǵa olardyń otbasylarynyń tarıhyn qaıta qalpyna keltirýge kómektesý úshin Іshki ister mınıstrligi óziniń vedomstvolyq portalynda «Memorıal» dep atalatyn mańyzdy qyzmetti iske qosty. Atalǵan qyzmetten qýǵyn-súrginge ushyraǵan tulǵalar týraly aqparattar, saıası qýǵyn-súrgin qurbany bolǵan adamdardy izdeý men aqtaýǵa qatysty materıaldar alýǵa bolady.
«Memorıal» qyzmetine saıası qýǵyn-súrginge ushyraǵan 109 186 tulǵaǵa qatysty aqparattar engizilgen. Azamattar tarapynan suraý salýǵa qatysty aıtar bolsa, tek 2016 jyldyń ózinde ǵana saıası-qýǵyn súrginge ushyraǵan tulǵanyń týystarynan, ǵalym-zertteýshilerden, qoǵamdyq uıymdardan, mýzeıler men memlekettik organdardan, sonymen qatar alys jáne jaqyn shet elderdiń azamattarynan 789 suranys tústi.
Azamattardyń muraǵat qujattarynan málimetter alýy úshin ne isteýi kerektigin jan-jaqty túsindirip berseńiz. Qandaı da bir muraǵat qujatyn kóshirip alýǵa ruqsat berile me?
Jappaı saıası qýǵyn-súrgin máselesine qatysty azamattardyń aryzyn qaraý tártibi birqatar normatıvtik-quqyqtyq aktide reglamenttelgen. Olardyń qatarynda elimizdiń zańdary da, Іshki ister mınıstrliginiń buıryǵy da bar.
Іshki ister organdarynyń arnaıy memlekettik muraǵaty «Qazaqstan Respýblıkasynyń Іshki ister mınıstrligi men onyń aýmaqtyq bólimsheleri sheginde muraǵaty qujattarynyń muraǵattyq anyqtamasyn jáne kóshirmesin berý» memlekettik qyzmetin kórsetedi. Qujattardyń muraǵattyq anyqtamasyn nemese muraǵattyq kóshirmesin alý úshin azamattar erikti túrde aryz jazyp, týys ekendigin dáleldeıtin qujattar usynýy tıis. Zańnyń 16 babyna sáıkes tolyqtaı aqtalǵan azamaty nemese olardyń ókilderi qaıtys bolǵan jaǵdaıda týystary qylmystyq nemese ákimshilik istiń toqtatylǵandyǵy týraly málimettermen tanysýǵa, sonymen birge atalǵan iste saqtalǵan qoljazbany, sýretterdi jáne basqa da jeke qujattardy alýǵa quqyly. Biraq, aqtalýshynyń týystary qujattarmen is júrgizýge jatpaıtyn sıpatta ǵana qujattarmen tanys bolýǵa quqyly. Ádette olar tutqyndalýshynyń saýalnamasy, aýyldyq keńes jáne jergilikti organ bergen anyqtama, jumys ornynyń minezdemesi, úkim men aıyptaý qorytyndysy.
Munan bólek, qýǵyn-súrginde ushyraǵan azamattyń týystaryna onyń jeke qujattary, hattamary men qoljazbalary jáne sýretteri qaıtarylyp beriledi.
Saıası qýǵyn-súrginnen zardap shekken azamattardyń týystary onyń aqtalýyna qol jetkizýi úshin ne isteýi kerek?
Aqtaý máselesi prokýratýra organdarynyń quziretine jatady. Sondyqtan azamattar týystarynyń aqtalýyn surap Bas prokýratýraǵa nemese Áskerı prokýratýraǵa júginýleri kerek.
- Suhbatyńyzǵa rahmet!
